DEEL 1: PSYCHIATRISCHE ZIEKTELEER
PSYCHOPATHOLOGIE EN PSYCHIATRIE
Psychiatrie is het medisch specialisme dat zich bezighoudt met:
- Patiëntenzorg
- Wetenschappelijk onderzoek
- Onderwijs op het gebied van psychiatrische ziekten
Psychopathologie is de wetenschap van het bestuderen en diagnosticeren van de psychiatrische
stoornissen = psychiatrische ziekteleer
De manier waarop de mens informatie uit de omgeving en het eigen lichaam opneemt, ervaart,
herkent, waardeer, weegt en toetst, leidt tot automatisch dan wel doelbewust gedag.
Psychiatrische symptomen zoals hallucinaties, wanen, dranggedachten of een sombere stemming
hangen samen met verstoorde psychische functies van de hersenen.
Deze psychische functies betreffen de wisselwerking tussen individu en omgeving.
- De hersenen zijn het orgaan dat informatie uit de omgeving opneemt (bewustzijn, aandacht,
waarneming)
- Deze informatie toetst aan eerdere ervaringen (geheugen) en aan motieven
- De informatie wordt direct gewaardeerd (emoties) of eventueel vervolgens gewogen
(denken)
- De uitkomst van die al dan niet bewuste interpretaties vertaalt zich in automatische
spierbewegingen (psychomotoriek) of in gerichte handelingen (gedrag) die vervolgens weer
invloed hebben op de omgeving
Psychische functies zijn complex:
- Niet op 1 plaats in de hersenen lokaliseerbaar
- Gebonden aan neurale netwerken
- Uniek menselijk: zelfbewustzijn
1. Psychiatrisch symptoom:
- Klacht of verschijnsel dat voor de psychiater betekenis heeft
- Als uiting van een stoornis in ≥ 1 psychische functies
2. Psychiatrisch syndroom:
- Veel voorkomende psychische en lichamelijke klachten/verschijnselen
- In combinatie met beloopskenmerken
1
,3. Psychiatrische stoornis: Een psychiatrisch syndroom dat gepaard gaat met:
- Klinisch significante lijdensdruk
- Beperkingen in het functioneren: sociaal, beroepsmatig of andere domeinen
- Gedachten, gevoelens of gedragingen die buiten de norm vallen
4. Ziekte
- Samenhangend inzicht in de aard van de symptomen
- In hun onderlinge verband (syndroom)
» Veel voorkomende psychische en lichamelijke klachten/verschijnselen
» In combinatie met beroepskenmerken
- In wijze waarop ze ontstaan (pathogenese): kennis van ontstaansprocessen
- Factoren die ziekteproces op gang brengen (etiologie)
PSYCHIATRISCHE ZIEKTEN
Holistische visie= psychiatrische ziekten/stoornissen zijn een wisselwerking tussen lichaam (soma)
en geest (psyche)
VB: te traag/te snel werkende schildklier (soma → psyche)
- Te snel werkend: afvellen, angst, …
- Te traag werkend: bijkomen, manische symptomen, depressie, …
VB: depressieve stoornis (psyche → soma)
- Moeheid
- Gewichtsafname
DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE
PSYCHIATRISCHE DIAGNISTIEK
Psychiatrische diagnostiek is het geheel van methoden waarmee door de psychiater gegevens
worden verzameld over de aard en de oorzaken van psychiatrische symptomen en stoornissen
van de patiënt.
De psychiatrische diagnostiek omvat 5 onderdelen:
1. Gepersonaliseerde diagnostiek: inventariseren van de ervaringen, verklaringen en
verwachtingen die de patiënt heeft
2. Descriptieve diagnostiek: vaststellen van de psychiatrische symptomen
3. Etiopathogenetische diagnostiek: beschrijven van de etiologie en pathogenese
4. Prognostische diagnostiek: voorspellen van het te verwachten natuurlijke beloop
5. Indicatiestelling: Voorspellen van de te verwachten effecten van de behandeling
2
,Doelen van psychiatrische diagnostiek
- Psychiatrische symptomen vaststellen – grondslag voor classificatie van het psychiatrisch
ziektebeeld
- Opsporen van mogelijke etiologische factoren
» Lichamelijke oorzaken
» Ernstige levensgebeurtenissen
» Erfelijke belasting
» Levensloop
» Persoonlijkheidstrekken
» Copingstijlen
» Afweermechanismen
- Vaststellen van de ernst en de gevolgen van psychiatrische symptomen – beperkingen en
handicaps
PSYCHIATRISCH ONDERZOEK
Psychiatrisch onderzoek is een combinatie van anamnese en status-mentalis onderzoek om een al
dan niet aanwezig psychiatrisch syndroom vast te stellen.
Status-mentalis onderzoek: op systematische manier vastleggen/vaststellen van informatie
betreffende psychiatrische klachten en verschijnselen
- Anamnese: oriënterende vragen naar belangrijkste kern symptomen van psychiatrische
stoornissen
- Exploratie: gericht vragen naar andere specifieke/relevante ‘subjectieve’ psychiatrische
symptomen
- Observatie: observeren van ‘objectieve’ psychiatrische symptomen: psychische toestand,
manier van spreken, gevoelsuitingen, gedragingen
- Testen: specifieke testvragen om objectieve psychiatrische symptomen vast te stellen en
globaal te kwantificeren
STATUS MENTALIS
Aan de systematiek van de status mentalis ligt een indeling ten grondslag in 3 hoofdgroepen van het
psychisch functioneren: denken, voelen en willen.
- Systematiek: verhoogt veiligheid, uitwisselbaarheid en betrouwbaarheid
- Geeft structuur en houvast aan psychische beoordeling
TRIAS PSYCHICA:
- Cognitieve functies – denken – ‘gedachten’ – kennende deel
- Affectieve functies – voelen – ‘gevoelens’ – begerende deel
- Conatieve functies – willen – ‘gedrag’ – strevende deel
3
, RANGSCHIKKEN PSYCHISCHE (HOOFD)FUNCTIES
URGENTIE
GLOBALE HERSENFUNCTIES
SPECIFIEKERE HERSENFUNCTIES
4
PSYCHOPATHOLOGIE EN PSYCHIATRIE
Psychiatrie is het medisch specialisme dat zich bezighoudt met:
- Patiëntenzorg
- Wetenschappelijk onderzoek
- Onderwijs op het gebied van psychiatrische ziekten
Psychopathologie is de wetenschap van het bestuderen en diagnosticeren van de psychiatrische
stoornissen = psychiatrische ziekteleer
De manier waarop de mens informatie uit de omgeving en het eigen lichaam opneemt, ervaart,
herkent, waardeer, weegt en toetst, leidt tot automatisch dan wel doelbewust gedag.
Psychiatrische symptomen zoals hallucinaties, wanen, dranggedachten of een sombere stemming
hangen samen met verstoorde psychische functies van de hersenen.
Deze psychische functies betreffen de wisselwerking tussen individu en omgeving.
- De hersenen zijn het orgaan dat informatie uit de omgeving opneemt (bewustzijn, aandacht,
waarneming)
- Deze informatie toetst aan eerdere ervaringen (geheugen) en aan motieven
- De informatie wordt direct gewaardeerd (emoties) of eventueel vervolgens gewogen
(denken)
- De uitkomst van die al dan niet bewuste interpretaties vertaalt zich in automatische
spierbewegingen (psychomotoriek) of in gerichte handelingen (gedrag) die vervolgens weer
invloed hebben op de omgeving
Psychische functies zijn complex:
- Niet op 1 plaats in de hersenen lokaliseerbaar
- Gebonden aan neurale netwerken
- Uniek menselijk: zelfbewustzijn
1. Psychiatrisch symptoom:
- Klacht of verschijnsel dat voor de psychiater betekenis heeft
- Als uiting van een stoornis in ≥ 1 psychische functies
2. Psychiatrisch syndroom:
- Veel voorkomende psychische en lichamelijke klachten/verschijnselen
- In combinatie met beloopskenmerken
1
,3. Psychiatrische stoornis: Een psychiatrisch syndroom dat gepaard gaat met:
- Klinisch significante lijdensdruk
- Beperkingen in het functioneren: sociaal, beroepsmatig of andere domeinen
- Gedachten, gevoelens of gedragingen die buiten de norm vallen
4. Ziekte
- Samenhangend inzicht in de aard van de symptomen
- In hun onderlinge verband (syndroom)
» Veel voorkomende psychische en lichamelijke klachten/verschijnselen
» In combinatie met beroepskenmerken
- In wijze waarop ze ontstaan (pathogenese): kennis van ontstaansprocessen
- Factoren die ziekteproces op gang brengen (etiologie)
PSYCHIATRISCHE ZIEKTEN
Holistische visie= psychiatrische ziekten/stoornissen zijn een wisselwerking tussen lichaam (soma)
en geest (psyche)
VB: te traag/te snel werkende schildklier (soma → psyche)
- Te snel werkend: afvellen, angst, …
- Te traag werkend: bijkomen, manische symptomen, depressie, …
VB: depressieve stoornis (psyche → soma)
- Moeheid
- Gewichtsafname
DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE
PSYCHIATRISCHE DIAGNISTIEK
Psychiatrische diagnostiek is het geheel van methoden waarmee door de psychiater gegevens
worden verzameld over de aard en de oorzaken van psychiatrische symptomen en stoornissen
van de patiënt.
De psychiatrische diagnostiek omvat 5 onderdelen:
1. Gepersonaliseerde diagnostiek: inventariseren van de ervaringen, verklaringen en
verwachtingen die de patiënt heeft
2. Descriptieve diagnostiek: vaststellen van de psychiatrische symptomen
3. Etiopathogenetische diagnostiek: beschrijven van de etiologie en pathogenese
4. Prognostische diagnostiek: voorspellen van het te verwachten natuurlijke beloop
5. Indicatiestelling: Voorspellen van de te verwachten effecten van de behandeling
2
,Doelen van psychiatrische diagnostiek
- Psychiatrische symptomen vaststellen – grondslag voor classificatie van het psychiatrisch
ziektebeeld
- Opsporen van mogelijke etiologische factoren
» Lichamelijke oorzaken
» Ernstige levensgebeurtenissen
» Erfelijke belasting
» Levensloop
» Persoonlijkheidstrekken
» Copingstijlen
» Afweermechanismen
- Vaststellen van de ernst en de gevolgen van psychiatrische symptomen – beperkingen en
handicaps
PSYCHIATRISCH ONDERZOEK
Psychiatrisch onderzoek is een combinatie van anamnese en status-mentalis onderzoek om een al
dan niet aanwezig psychiatrisch syndroom vast te stellen.
Status-mentalis onderzoek: op systematische manier vastleggen/vaststellen van informatie
betreffende psychiatrische klachten en verschijnselen
- Anamnese: oriënterende vragen naar belangrijkste kern symptomen van psychiatrische
stoornissen
- Exploratie: gericht vragen naar andere specifieke/relevante ‘subjectieve’ psychiatrische
symptomen
- Observatie: observeren van ‘objectieve’ psychiatrische symptomen: psychische toestand,
manier van spreken, gevoelsuitingen, gedragingen
- Testen: specifieke testvragen om objectieve psychiatrische symptomen vast te stellen en
globaal te kwantificeren
STATUS MENTALIS
Aan de systematiek van de status mentalis ligt een indeling ten grondslag in 3 hoofdgroepen van het
psychisch functioneren: denken, voelen en willen.
- Systematiek: verhoogt veiligheid, uitwisselbaarheid en betrouwbaarheid
- Geeft structuur en houvast aan psychische beoordeling
TRIAS PSYCHICA:
- Cognitieve functies – denken – ‘gedachten’ – kennende deel
- Affectieve functies – voelen – ‘gevoelens’ – begerende deel
- Conatieve functies – willen – ‘gedrag’ – strevende deel
3
, RANGSCHIKKEN PSYCHISCHE (HOOFD)FUNCTIES
URGENTIE
GLOBALE HERSENFUNCTIES
SPECIFIEKERE HERSENFUNCTIES
4
