1e master 2e semester THK
Kindertandheelkunde
en bijzondere noden
Prof. D. Declerck, G. Vansteenkiste, C.
Vergalle, M. Peumans, G. Van Gorp, V.
Verhaeghe, J. Wyatt, J. Verschueren
, Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................................................... 7
Definitie ............................................................................................................................................................... 7
Historiek van de discipline ‘kindertandheelkunde’ .............................................................................................. 7
Ethische aspecten bij de behandeling van kinderen ............................................................................................ 8
Groei en ontwikkeling van het kind .................................................................................................................. 9
Groei en Ontwikkeling: twee verschillende aspecten .......................................................................................... 9
Groei ................................................................................................................................................................ 9
Ontwikkeling ................................................................................................................................................. 11
Opvang van het kind ...................................................................................................................................... 14
Opbouw van een positieve tandarts - kind relatie ............................................................................................ 14
Het kind ......................................................................................................................................................... 14
Ouder ............................................................................................................................................................ 14
De tandarts en tandheelkundig team ........................................................................................................... 15
Bedreigingen voor een positieve tandarts – kind relatie .............................................................................. 16
De angstige patiënt ........................................................................................................................................... 16
Begrippen ...................................................................................................................................................... 16
Voorkomen van angst ................................................................................................................................... 17
Ontstaan van angst ....................................................................................................................................... 18
Behaviour management .................................................................................................................................... 20
Pijnreductie ................................................................................................................................................... 20
Angstreductie ................................................................................................................................................ 21
Veiligheid, communicatie en respect ............................................................................................................ 24
Behandelstrategieën (sedatie/narcose) ......................................................................................................... 25
Psychologische gedragsbeïnvloeding ................................................................................................................ 25
Procedurele sedatie en analgesie ...................................................................................................................... 26
Farmacologische hulpmiddelen .................................................................................................................... 26
Verschillende soorten farmacologische hulpmiddelen ................................................................................. 29
Algemeen besluit ............................................................................................................................................... 41
Zorg voor kinderen met een mentale/fysische beperking .............................................................................. 42
Mondzorg bij personen met een beperking: focus op PREVENTIE .................................................................... 42
Rechten van mensen met een beperking ..................................................................................................... 42
Wat met mondgezondheid? → Studies ........................................................................................................ 43
Aandachtspunten mondzorg ............................................................................................................................. 48
Mondhygiëne ................................................................................................................................................ 48
Voeding ......................................................................................................................................................... 52
Trauma .......................................................................................................................................................... 53
Medicatie ...................................................................................................................................................... 53
Orale functies ................................................................................................................................................ 55
1
,Lokale anesthesie ........................................................................................................................................... 56
Verdoven bij kinderen, moet dat echt? ............................................................................................................. 56
Welke rol speelt lokale verdoving in de preventie van het ontstaan van angst voor de tandheelkundige
behandeling bij kinderen? ............................................................................................................................. 57
Waarom? ....................................................................................................................................................... 57
Samenstelling .................................................................................................................................................... 58
Samenstelling amide-type ............................................................................................................................. 58
Werkingsmechanisme ....................................................................................................................................... 59
pKa ................................................................................................................................................................ 60
Vetoplosbaarheid .......................................................................................................................................... 60
Proteïnebinding ............................................................................................................................................. 60
Metabolisme en eliminatie ................................................................................................................................ 61
Productkeuze bij kinderen ................................................................................................................................. 61
Berekenen van de maximum dosis ............................................................................................................... 61
Materiaal........................................................................................................................................................... 63
Techniek ............................................................................................................................................................ 63
Topische anesthesie ...................................................................................................................................... 63
Anesthesie van de bovenkaak ....................................................................................................................... 64
Anesthesie van de onderkaak ....................................................................................................................... 65
Bijkomende verdovingstechnieken ............................................................................................................... 67
Uitdagingen bij kinderen ................................................................................................................................... 68
Verzorging van definitieve molaar met diepe cariës en/of MIH ................................................................... 68
Extractie bij abces ......................................................................................................................................... 69
Take home messages ........................................................................................................................................ 69
Restauratief herstel van melkmolaren ........................................................................................................... 70
Nood aan restauratief herstel melkmolaren ..................................................................................................... 70
Verschillende restauratiematerialen voor melkmolaren ................................................................................... 70
Amalgaam ..................................................................................................................................................... 70
Adhesieve tandgekleurde restauratiematerialen ......................................................................................... 72
De (roestvrij) stalen kroon ............................................................................................................................ 80
Klinisch gedrag van restauratiematerialen thv melkmolaren? ..................................................................... 85
Besluit ................................................................................................................................................................ 85
Restauratief herstel melkfronttanden ............................................................................................................ 86
Nood aan restauratief herstel melkfronttanden ............................................................................................... 86
Adhesieve restauratiematerialen voor kleine tot matig grote cariëslaesies in melkfronttanden ..................... 86
Zwaar aangetaste melkfronttanden ................................................................................................................. 87
Materiaalkeuze: ............................................................................................................................................ 88
Besluit............................................................................................................................................................ 95
Tandvervanging bij verlies van meerdere melkfronttanden ............................................................................. 95
Ontwikkelingsstoornissen van de harde tandweefsels ................................................................................... 97
2
, Tandvorming ..................................................................................................................................................... 97
Glazuurafwijkingen: .......................................................................................................................................... 99
Glazuurstoornissen in het MELKGEBIT ........................................................................................................ 100
Glazuurstoornissen in DEFINITIEF GEBIT ..................................................................................................... 104
Pulpabehandeling - de pulpa van de melktand en van het immatuur definitief element ............................. 119
De principes van tandontwikkeling of odontogenese ..................................................................................... 119
De tanderuptie ................................................................................................................................................ 122
Fasen ........................................................................................................................................................... 122
Canalis gubernaculum ................................................................................................................................. 123
De dentale groei en ontwikkeling .................................................................................................................... 124
Fysiologische leeftijd ................................................................................................................................... 125
Inflammatie en infectie ............................................................................................................................... 126
Vroegtijdig verlies? ...................................................................................................................................... 127
De dentale pulpa en zijn verdedigingsmechanisme ........................................................................................ 127
Dentinogenese ............................................................................................................................................ 128
Het cariës proces ............................................................................................................................................. 130
Terminologie ............................................................................................................................................... 130
Het proces ................................................................................................................................................... 130
Cariëslaesie ................................................................................................................................................. 133
Behandelingen ............................................................................................................................................ 137
Pulpabehandeling – het melkgebit ............................................................................................................... 138
De anatomische verschillen tussen een melktand en een definitieve tand ..................................................... 138
De pulpa diagnose ........................................................................................................................................... 138
De anamnese............................................................................................................................................... 139
Het extra- en intra oraal onderzoek ............................................................................................................ 140
De behandeling ............................................................................................................................................... 145
Management van een diepe cariëslaesie .................................................................................................... 146
Pulpotomie .................................................................................................................................................. 148
Pulpectomie ................................................................................................................................................ 151
Pulpabehandeling: de immature definitieve tand ........................................................................................ 153
De pulpa diagnose ........................................................................................................................................... 153
De anamnese............................................................................................................................................... 153
Het extra- en intra oraal onderzoek ............................................................................................................ 154
De behandeling ............................................................................................................................................... 159
Management van een diepe cariëslaesie .................................................................................................... 161
Directe pulpacapping, de pulpotomie ......................................................................................................... 164
MTA apexificatie ......................................................................................................................................... 166
De regeneratieve endodontische behandeling ........................................................................................... 168
Klinisch onderzoek ....................................................................................................................................... 171
Voorbereiding raadpleging ............................................................................................................................. 171
Klinisch onderzoek ........................................................................................................................................... 172
3
Kindertandheelkunde
en bijzondere noden
Prof. D. Declerck, G. Vansteenkiste, C.
Vergalle, M. Peumans, G. Van Gorp, V.
Verhaeghe, J. Wyatt, J. Verschueren
, Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................................................... 7
Definitie ............................................................................................................................................................... 7
Historiek van de discipline ‘kindertandheelkunde’ .............................................................................................. 7
Ethische aspecten bij de behandeling van kinderen ............................................................................................ 8
Groei en ontwikkeling van het kind .................................................................................................................. 9
Groei en Ontwikkeling: twee verschillende aspecten .......................................................................................... 9
Groei ................................................................................................................................................................ 9
Ontwikkeling ................................................................................................................................................. 11
Opvang van het kind ...................................................................................................................................... 14
Opbouw van een positieve tandarts - kind relatie ............................................................................................ 14
Het kind ......................................................................................................................................................... 14
Ouder ............................................................................................................................................................ 14
De tandarts en tandheelkundig team ........................................................................................................... 15
Bedreigingen voor een positieve tandarts – kind relatie .............................................................................. 16
De angstige patiënt ........................................................................................................................................... 16
Begrippen ...................................................................................................................................................... 16
Voorkomen van angst ................................................................................................................................... 17
Ontstaan van angst ....................................................................................................................................... 18
Behaviour management .................................................................................................................................... 20
Pijnreductie ................................................................................................................................................... 20
Angstreductie ................................................................................................................................................ 21
Veiligheid, communicatie en respect ............................................................................................................ 24
Behandelstrategieën (sedatie/narcose) ......................................................................................................... 25
Psychologische gedragsbeïnvloeding ................................................................................................................ 25
Procedurele sedatie en analgesie ...................................................................................................................... 26
Farmacologische hulpmiddelen .................................................................................................................... 26
Verschillende soorten farmacologische hulpmiddelen ................................................................................. 29
Algemeen besluit ............................................................................................................................................... 41
Zorg voor kinderen met een mentale/fysische beperking .............................................................................. 42
Mondzorg bij personen met een beperking: focus op PREVENTIE .................................................................... 42
Rechten van mensen met een beperking ..................................................................................................... 42
Wat met mondgezondheid? → Studies ........................................................................................................ 43
Aandachtspunten mondzorg ............................................................................................................................. 48
Mondhygiëne ................................................................................................................................................ 48
Voeding ......................................................................................................................................................... 52
Trauma .......................................................................................................................................................... 53
Medicatie ...................................................................................................................................................... 53
Orale functies ................................................................................................................................................ 55
1
,Lokale anesthesie ........................................................................................................................................... 56
Verdoven bij kinderen, moet dat echt? ............................................................................................................. 56
Welke rol speelt lokale verdoving in de preventie van het ontstaan van angst voor de tandheelkundige
behandeling bij kinderen? ............................................................................................................................. 57
Waarom? ....................................................................................................................................................... 57
Samenstelling .................................................................................................................................................... 58
Samenstelling amide-type ............................................................................................................................. 58
Werkingsmechanisme ....................................................................................................................................... 59
pKa ................................................................................................................................................................ 60
Vetoplosbaarheid .......................................................................................................................................... 60
Proteïnebinding ............................................................................................................................................. 60
Metabolisme en eliminatie ................................................................................................................................ 61
Productkeuze bij kinderen ................................................................................................................................. 61
Berekenen van de maximum dosis ............................................................................................................... 61
Materiaal........................................................................................................................................................... 63
Techniek ............................................................................................................................................................ 63
Topische anesthesie ...................................................................................................................................... 63
Anesthesie van de bovenkaak ....................................................................................................................... 64
Anesthesie van de onderkaak ....................................................................................................................... 65
Bijkomende verdovingstechnieken ............................................................................................................... 67
Uitdagingen bij kinderen ................................................................................................................................... 68
Verzorging van definitieve molaar met diepe cariës en/of MIH ................................................................... 68
Extractie bij abces ......................................................................................................................................... 69
Take home messages ........................................................................................................................................ 69
Restauratief herstel van melkmolaren ........................................................................................................... 70
Nood aan restauratief herstel melkmolaren ..................................................................................................... 70
Verschillende restauratiematerialen voor melkmolaren ................................................................................... 70
Amalgaam ..................................................................................................................................................... 70
Adhesieve tandgekleurde restauratiematerialen ......................................................................................... 72
De (roestvrij) stalen kroon ............................................................................................................................ 80
Klinisch gedrag van restauratiematerialen thv melkmolaren? ..................................................................... 85
Besluit ................................................................................................................................................................ 85
Restauratief herstel melkfronttanden ............................................................................................................ 86
Nood aan restauratief herstel melkfronttanden ............................................................................................... 86
Adhesieve restauratiematerialen voor kleine tot matig grote cariëslaesies in melkfronttanden ..................... 86
Zwaar aangetaste melkfronttanden ................................................................................................................. 87
Materiaalkeuze: ............................................................................................................................................ 88
Besluit............................................................................................................................................................ 95
Tandvervanging bij verlies van meerdere melkfronttanden ............................................................................. 95
Ontwikkelingsstoornissen van de harde tandweefsels ................................................................................... 97
2
, Tandvorming ..................................................................................................................................................... 97
Glazuurafwijkingen: .......................................................................................................................................... 99
Glazuurstoornissen in het MELKGEBIT ........................................................................................................ 100
Glazuurstoornissen in DEFINITIEF GEBIT ..................................................................................................... 104
Pulpabehandeling - de pulpa van de melktand en van het immatuur definitief element ............................. 119
De principes van tandontwikkeling of odontogenese ..................................................................................... 119
De tanderuptie ................................................................................................................................................ 122
Fasen ........................................................................................................................................................... 122
Canalis gubernaculum ................................................................................................................................. 123
De dentale groei en ontwikkeling .................................................................................................................... 124
Fysiologische leeftijd ................................................................................................................................... 125
Inflammatie en infectie ............................................................................................................................... 126
Vroegtijdig verlies? ...................................................................................................................................... 127
De dentale pulpa en zijn verdedigingsmechanisme ........................................................................................ 127
Dentinogenese ............................................................................................................................................ 128
Het cariës proces ............................................................................................................................................. 130
Terminologie ............................................................................................................................................... 130
Het proces ................................................................................................................................................... 130
Cariëslaesie ................................................................................................................................................. 133
Behandelingen ............................................................................................................................................ 137
Pulpabehandeling – het melkgebit ............................................................................................................... 138
De anatomische verschillen tussen een melktand en een definitieve tand ..................................................... 138
De pulpa diagnose ........................................................................................................................................... 138
De anamnese............................................................................................................................................... 139
Het extra- en intra oraal onderzoek ............................................................................................................ 140
De behandeling ............................................................................................................................................... 145
Management van een diepe cariëslaesie .................................................................................................... 146
Pulpotomie .................................................................................................................................................. 148
Pulpectomie ................................................................................................................................................ 151
Pulpabehandeling: de immature definitieve tand ........................................................................................ 153
De pulpa diagnose ........................................................................................................................................... 153
De anamnese............................................................................................................................................... 153
Het extra- en intra oraal onderzoek ............................................................................................................ 154
De behandeling ............................................................................................................................................... 159
Management van een diepe cariëslaesie .................................................................................................... 161
Directe pulpacapping, de pulpotomie ......................................................................................................... 164
MTA apexificatie ......................................................................................................................................... 166
De regeneratieve endodontische behandeling ........................................................................................... 168
Klinisch onderzoek ....................................................................................................................................... 171
Voorbereiding raadpleging ............................................................................................................................. 171
Klinisch onderzoek ........................................................................................................................................... 172
3