Inhoud
Bestuursrecht 1......................................................................................................................................6
1 Inleiding...........................................................................................................................................6
1.1 Centrale vragen van bestuursrecht...........................................................................................6
1.1.1 Waarom is overheidsbestuur nodig?.................................................................................6
1.1.2 Waarom zij er aparte regels van bestuursrecht?...............................................................6
1.1.3 Op welke terreinen treedt de overheid op, en hoe?..........................................................7
1.1.4 Hoe heeft de bestuursrechtelijke betrekking tussen bestuur en burger gestalte
gekregen?...................................................................................................................................7
1.1.5 Hoe wordt de kwaliteit van het overheidsbestuur gewaarborgd?.....................................9
1.2.4 Specialiteit, rechtszekerheid, rechtsgelijkheid, stelselmatigheid en individuele
rechtsbedeling............................................................................................................................9
1.3.1 Eén ‘Wetboek van bestuursrecht’?..................................................................................10
1.4 De Awb...................................................................................................................................11
1.4.1 Doelstellingen en plaats van de Awb...............................................................................11
1.4.2 Awb en privaatrecht........................................................................................................12
1.4.3 Awb en ongeschreven recht............................................................................................12
Aantekeningen HC week 1............................................................................................................12
2 Personen in het bestuursrecht......................................................................................................14
2.3 Het begrip ‘bestuursorgaan’ in de Awb..................................................................................14
2.3.1 Inleiding...........................................................................................................................14
2.3.2 Organen van rechtspersonen, ingesteld krachtens publiekrecht: art. 1:1 lid, eerste lid (a)
Awb...........................................................................................................................................14
2.3.2.1 Krachtens publiekrecht ingesteld..............................................................................14
2.3.2.2 Organen van rechtspersonen, ingesteld krachtens publiekrecht..............................15
2.3.3 Andere personen en colleges met enig openbaar gezag bekleed: art. 1:1, eerste lid (b),
Awb...........................................................................................................................................15
2.3.4 De uitgezonderde organen: art. 1:1, tweede lid, Awb.....................................................16
2.4 De belanghebbende................................................................................................................16
2.4.1 Inleiding...........................................................................................................................16
2.4.2 De ‘normadressaat’ van een persoonsgerichte beschikking............................................17
2.4.3 Opkomen voor eigen belangen: art. 1:2 lid 1 Awb...........................................................17
2.4.3.1 Eigen belang..............................................................................................................17
2.4.3.2 Persoonlijk belang.....................................................................................................17
2.4.3.3 Objectief bepaalbaar belang.....................................................................................18
2.4.3.4 Actueel, voldoende zeker belang..............................................................................18
, 2.4.3.5 Direct geraakt belang................................................................................................18
2.4.4 Opkomen voor toevertrouwde belangen: art. 1:2, tweede lid, Awb...............................19
2.4.5 Opkomen voor algemene of collectieve belangen: art. 1:2, derde lid, Awb....................19
2.4.6 De belanghebbende: het specialiteitsbeginsel en het relativiteitsvereiste......................21
3 Verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid.........................................................21
3.1 Inleiding..................................................................................................................................21
3.2 Grondslag voor een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid................................................21
3.2.1 Een bevoegdheid, ontleend aan een wettelijk voorschrift...............................................21
Aantekeningen week 4.................................................................................................................21
3.3 Attributie................................................................................................................................23
3.3.1 Attributie aan bestuursorganen met een (politieke) verantwoordingsplicht...................23
3.4 Delegatie.................................................................................................................................23
3.4.1 Kenmerken.......................................................................................................................23
3.4.2 De bevoegdheid tot delegatie..........................................................................................24
3.4.2.1 Het vereiste van een wettelijke grondslag................................................................24
3.4.2.2 Geen delegatie aan ondergeschikten........................................................................24
3.4.2.3 Het delegatiebesluit..................................................................................................24
3.6 Mandaat.................................................................................................................................24
3.6.1 Kenmerken.......................................................................................................................24
3.6.2 De bevoegdheid tot mandatering....................................................................................25
3.6.2.1 Geen wettelijke grondslag vereist.............................................................................25
3.6.4 Mandaat aan niet-ondergeschikten.................................................................................25
3.6.5 Ondermandaat.................................................................................................................25
Aantekeningen HC week 3............................................................................................................26
4 Handelingen van het bestuur........................................................................................................27
4.1 Overzicht.................................................................................................................................27
4.1.1 Inleiding...........................................................................................................................27
4.1.2 Handelingen van het bestuur...........................................................................................28
4.1.2.1 Rechtshandelingen van het bestuur.........................................................................28
4.2.1 Art. 1:3, eerste lid, Awb...................................................................................................28
4.2.2 Schriftelijke beslissing......................................................................................................28
4.2.3 Het karakter van een rechtshandeling.............................................................................28
4.2.3.1 Het rechtskarakter van een weigering......................................................................28
4.2.4 De rechtshandeling van publiekrechtelijke aard..............................................................29
4.2.4.1 Publiekrechtelijke bevoegdheid................................................................................29
4.2.4.2 De aard van de bevoegdheid....................................................................................29
2
, 4.3 Met een besluit gelijkgestelde beslissingen............................................................................30
4.3.1 De afwijzing van een aanvraag van een beschikking........................................................30
4.3.2 Het besluit een aanvraag van een beschikking niet te behandelen (art. 4:5 Awb)..........30
4.3.5 De schriftelijke weigering een besluit te nemen..............................................................30
4.3.6 Het niet of niet tijdig nemen van een besluit...................................................................31
5 Soorten besluiten..........................................................................................................................31
5.1 Inleiding..................................................................................................................................31
5.2 Algemeen verbindende voorschriften....................................................................................32
5.1.1 Inleiding...........................................................................................................................32
Aantekeningen HC week 2............................................................................................................32
7 Bevoegdheidsuitoefening door het bestuur..................................................................................34
7.3 Toepasselijkheid van ongeschreven recht..............................................................................34
7.3.1 Ongeschreven rechtsregels, rechtsbeginselen en algemene beginselen van behoorlijk
bestuur.....................................................................................................................................34
7.3.2 De algemene beginselen van behoorlijk bestuur (ABBB).................................................35
Het zorgvuldigheidsbeginsel.............................................................................................35
Het gelijkheidsbeginsel.....................................................................................................35
Het vertrouwensbeginsel..................................................................................................35
Het beginsel van evenwichtige, evenredige belangenafweging........................................35
Het beginsel van draagkrachtige motivering.....................................................................35
Het beginsel van kenbare motivering...............................................................................36
Aanvullende werking algemene rechtsbeginselen............................................................36
8 Formele normen voor besluitvorming...........................................................................................36
8.5 regels voor kennisgeving en motivering van besluiten...........................................................36
8.5.1 De inhoud van de kennisgeving.......................................................................................36
8.5.2 Bekendmaking en mededeling (art. 3:41 – 3:44 Awb).....................................................36
8.5.3 Kennisgeving van de motivering van besluiten................................................................37
9 Materiële normen voor besluitvorming.........................................................................................38
9.2 Daadwerkelijke afweging van relevantie belangen.................................................................38
9.2.1 De plicht tot daadwerkelijke belangenafweging: art. 3:4, eerste lid, Awb.......................38
9.2.3 De verkeerde belangen in de afweging betrekken: détournement de pouvoir...............38
9.3 De eis van evenredige belangenafweging...............................................................................39
9.3.1 Art. 3:4, tweede lid, Awb.................................................................................................39
9.5 Het vertrouwensbeginsel........................................................................................................40
9.5.1 Inleiding...........................................................................................................................40
Aantekeningen HC week 5............................................................................................................40
3
, Bestuursrecht 2....................................................................................................................................43
1 Plaatsbepaling rechtsbescherming................................................................................................43
1.2 Bestuursrechtelijke geschillen................................................................................................43
4.2 Bezwaar- en beroepsbevoegdheden......................................................................................43
4.2.1 Inleiding...........................................................................................................................43
4.2.2 Belanghebbende..............................................................................................................43
4.2.3 Procesbelang....................................................................................................................43
4.3 De vorm en inhoud van het bezwaar- en beroepschrift..........................................................44
4.3.1 De vorm van het bezwaar- en beroepschrift....................................................................44
4.3.2 De inhoud van het bezwaar- en beroepschrift.................................................................44
Omschrijving van het besluit.............................................................................................44
Gronden van bezwaar/beroep..........................................................................................44
4.3.3 Herstel van vormverzuim.................................................................................................45
4.4 Bezwaar- en beroepstermijn...................................................................................................45
4.4.1 Bezwaar- en beroepstermijn (art. 6:7 Awb).....................................................................45
4.4.2 Begin en einde van de termijn (art. 6:8, 6:9 en 6:12 Awb)...............................................45
Tijdige indiening bezwaar- en beroepschrift.....................................................................46
5 Procedures van bestuurlijke heroverweging.................................................................................47
5.1 Inleiding..................................................................................................................................47
5.2 functies van de voorprocedures.............................................................................................47
5.2.1 Hoofdfuncties..................................................................................................................47
5.2.2 Nevenfuncties..................................................................................................................47
5.3.3.6 De beslistermijn........................................................................................................48
5.3.4 Beoordeling en besluitvorming........................................................................................48
5.3.4.1 Volledige heroverweging..........................................................................................48
Volledige heroverweging op grondslag van het bezwaar.................................................49
Beoordelingsmoment.......................................................................................................49
Omgaan met gewijzigde jurisprudentie, recht en/of beleid.............................................49
5.3.4.4 Motivering en bekendmaking...................................................................................50
6 Beroep bij de bestuursrechter.......................................................................................................50
6.3 De omvang van het geding.....................................................................................................50
6.3.1 Inleiding...........................................................................................................................50
6.4 De toetsing..............................................................................................................................51
6.4.3 Het toetsingsmoment: ‘ex tunc’.......................................................................................51
6.6 De uitspraak............................................................................................................................51
6.6.3 Het ‘dictum’ van de uitspraak..........................................................................................51
4
Bestuursrecht 1......................................................................................................................................6
1 Inleiding...........................................................................................................................................6
1.1 Centrale vragen van bestuursrecht...........................................................................................6
1.1.1 Waarom is overheidsbestuur nodig?.................................................................................6
1.1.2 Waarom zij er aparte regels van bestuursrecht?...............................................................6
1.1.3 Op welke terreinen treedt de overheid op, en hoe?..........................................................7
1.1.4 Hoe heeft de bestuursrechtelijke betrekking tussen bestuur en burger gestalte
gekregen?...................................................................................................................................7
1.1.5 Hoe wordt de kwaliteit van het overheidsbestuur gewaarborgd?.....................................9
1.2.4 Specialiteit, rechtszekerheid, rechtsgelijkheid, stelselmatigheid en individuele
rechtsbedeling............................................................................................................................9
1.3.1 Eén ‘Wetboek van bestuursrecht’?..................................................................................10
1.4 De Awb...................................................................................................................................11
1.4.1 Doelstellingen en plaats van de Awb...............................................................................11
1.4.2 Awb en privaatrecht........................................................................................................12
1.4.3 Awb en ongeschreven recht............................................................................................12
Aantekeningen HC week 1............................................................................................................12
2 Personen in het bestuursrecht......................................................................................................14
2.3 Het begrip ‘bestuursorgaan’ in de Awb..................................................................................14
2.3.1 Inleiding...........................................................................................................................14
2.3.2 Organen van rechtspersonen, ingesteld krachtens publiekrecht: art. 1:1 lid, eerste lid (a)
Awb...........................................................................................................................................14
2.3.2.1 Krachtens publiekrecht ingesteld..............................................................................14
2.3.2.2 Organen van rechtspersonen, ingesteld krachtens publiekrecht..............................15
2.3.3 Andere personen en colleges met enig openbaar gezag bekleed: art. 1:1, eerste lid (b),
Awb...........................................................................................................................................15
2.3.4 De uitgezonderde organen: art. 1:1, tweede lid, Awb.....................................................16
2.4 De belanghebbende................................................................................................................16
2.4.1 Inleiding...........................................................................................................................16
2.4.2 De ‘normadressaat’ van een persoonsgerichte beschikking............................................17
2.4.3 Opkomen voor eigen belangen: art. 1:2 lid 1 Awb...........................................................17
2.4.3.1 Eigen belang..............................................................................................................17
2.4.3.2 Persoonlijk belang.....................................................................................................17
2.4.3.3 Objectief bepaalbaar belang.....................................................................................18
2.4.3.4 Actueel, voldoende zeker belang..............................................................................18
, 2.4.3.5 Direct geraakt belang................................................................................................18
2.4.4 Opkomen voor toevertrouwde belangen: art. 1:2, tweede lid, Awb...............................19
2.4.5 Opkomen voor algemene of collectieve belangen: art. 1:2, derde lid, Awb....................19
2.4.6 De belanghebbende: het specialiteitsbeginsel en het relativiteitsvereiste......................21
3 Verlening van een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid.........................................................21
3.1 Inleiding..................................................................................................................................21
3.2 Grondslag voor een publiekrechtelijke bestuursbevoegdheid................................................21
3.2.1 Een bevoegdheid, ontleend aan een wettelijk voorschrift...............................................21
Aantekeningen week 4.................................................................................................................21
3.3 Attributie................................................................................................................................23
3.3.1 Attributie aan bestuursorganen met een (politieke) verantwoordingsplicht...................23
3.4 Delegatie.................................................................................................................................23
3.4.1 Kenmerken.......................................................................................................................23
3.4.2 De bevoegdheid tot delegatie..........................................................................................24
3.4.2.1 Het vereiste van een wettelijke grondslag................................................................24
3.4.2.2 Geen delegatie aan ondergeschikten........................................................................24
3.4.2.3 Het delegatiebesluit..................................................................................................24
3.6 Mandaat.................................................................................................................................24
3.6.1 Kenmerken.......................................................................................................................24
3.6.2 De bevoegdheid tot mandatering....................................................................................25
3.6.2.1 Geen wettelijke grondslag vereist.............................................................................25
3.6.4 Mandaat aan niet-ondergeschikten.................................................................................25
3.6.5 Ondermandaat.................................................................................................................25
Aantekeningen HC week 3............................................................................................................26
4 Handelingen van het bestuur........................................................................................................27
4.1 Overzicht.................................................................................................................................27
4.1.1 Inleiding...........................................................................................................................27
4.1.2 Handelingen van het bestuur...........................................................................................28
4.1.2.1 Rechtshandelingen van het bestuur.........................................................................28
4.2.1 Art. 1:3, eerste lid, Awb...................................................................................................28
4.2.2 Schriftelijke beslissing......................................................................................................28
4.2.3 Het karakter van een rechtshandeling.............................................................................28
4.2.3.1 Het rechtskarakter van een weigering......................................................................28
4.2.4 De rechtshandeling van publiekrechtelijke aard..............................................................29
4.2.4.1 Publiekrechtelijke bevoegdheid................................................................................29
4.2.4.2 De aard van de bevoegdheid....................................................................................29
2
, 4.3 Met een besluit gelijkgestelde beslissingen............................................................................30
4.3.1 De afwijzing van een aanvraag van een beschikking........................................................30
4.3.2 Het besluit een aanvraag van een beschikking niet te behandelen (art. 4:5 Awb)..........30
4.3.5 De schriftelijke weigering een besluit te nemen..............................................................30
4.3.6 Het niet of niet tijdig nemen van een besluit...................................................................31
5 Soorten besluiten..........................................................................................................................31
5.1 Inleiding..................................................................................................................................31
5.2 Algemeen verbindende voorschriften....................................................................................32
5.1.1 Inleiding...........................................................................................................................32
Aantekeningen HC week 2............................................................................................................32
7 Bevoegdheidsuitoefening door het bestuur..................................................................................34
7.3 Toepasselijkheid van ongeschreven recht..............................................................................34
7.3.1 Ongeschreven rechtsregels, rechtsbeginselen en algemene beginselen van behoorlijk
bestuur.....................................................................................................................................34
7.3.2 De algemene beginselen van behoorlijk bestuur (ABBB).................................................35
Het zorgvuldigheidsbeginsel.............................................................................................35
Het gelijkheidsbeginsel.....................................................................................................35
Het vertrouwensbeginsel..................................................................................................35
Het beginsel van evenwichtige, evenredige belangenafweging........................................35
Het beginsel van draagkrachtige motivering.....................................................................35
Het beginsel van kenbare motivering...............................................................................36
Aanvullende werking algemene rechtsbeginselen............................................................36
8 Formele normen voor besluitvorming...........................................................................................36
8.5 regels voor kennisgeving en motivering van besluiten...........................................................36
8.5.1 De inhoud van de kennisgeving.......................................................................................36
8.5.2 Bekendmaking en mededeling (art. 3:41 – 3:44 Awb).....................................................36
8.5.3 Kennisgeving van de motivering van besluiten................................................................37
9 Materiële normen voor besluitvorming.........................................................................................38
9.2 Daadwerkelijke afweging van relevantie belangen.................................................................38
9.2.1 De plicht tot daadwerkelijke belangenafweging: art. 3:4, eerste lid, Awb.......................38
9.2.3 De verkeerde belangen in de afweging betrekken: détournement de pouvoir...............38
9.3 De eis van evenredige belangenafweging...............................................................................39
9.3.1 Art. 3:4, tweede lid, Awb.................................................................................................39
9.5 Het vertrouwensbeginsel........................................................................................................40
9.5.1 Inleiding...........................................................................................................................40
Aantekeningen HC week 5............................................................................................................40
3
, Bestuursrecht 2....................................................................................................................................43
1 Plaatsbepaling rechtsbescherming................................................................................................43
1.2 Bestuursrechtelijke geschillen................................................................................................43
4.2 Bezwaar- en beroepsbevoegdheden......................................................................................43
4.2.1 Inleiding...........................................................................................................................43
4.2.2 Belanghebbende..............................................................................................................43
4.2.3 Procesbelang....................................................................................................................43
4.3 De vorm en inhoud van het bezwaar- en beroepschrift..........................................................44
4.3.1 De vorm van het bezwaar- en beroepschrift....................................................................44
4.3.2 De inhoud van het bezwaar- en beroepschrift.................................................................44
Omschrijving van het besluit.............................................................................................44
Gronden van bezwaar/beroep..........................................................................................44
4.3.3 Herstel van vormverzuim.................................................................................................45
4.4 Bezwaar- en beroepstermijn...................................................................................................45
4.4.1 Bezwaar- en beroepstermijn (art. 6:7 Awb).....................................................................45
4.4.2 Begin en einde van de termijn (art. 6:8, 6:9 en 6:12 Awb)...............................................45
Tijdige indiening bezwaar- en beroepschrift.....................................................................46
5 Procedures van bestuurlijke heroverweging.................................................................................47
5.1 Inleiding..................................................................................................................................47
5.2 functies van de voorprocedures.............................................................................................47
5.2.1 Hoofdfuncties..................................................................................................................47
5.2.2 Nevenfuncties..................................................................................................................47
5.3.3.6 De beslistermijn........................................................................................................48
5.3.4 Beoordeling en besluitvorming........................................................................................48
5.3.4.1 Volledige heroverweging..........................................................................................48
Volledige heroverweging op grondslag van het bezwaar.................................................49
Beoordelingsmoment.......................................................................................................49
Omgaan met gewijzigde jurisprudentie, recht en/of beleid.............................................49
5.3.4.4 Motivering en bekendmaking...................................................................................50
6 Beroep bij de bestuursrechter.......................................................................................................50
6.3 De omvang van het geding.....................................................................................................50
6.3.1 Inleiding...........................................................................................................................50
6.4 De toetsing..............................................................................................................................51
6.4.3 Het toetsingsmoment: ‘ex tunc’.......................................................................................51
6.6 De uitspraak............................................................................................................................51
6.6.3 Het ‘dictum’ van de uitspraak..........................................................................................51
4
