M205 Media-ethiek
Hogeschool van Amsterdam - Creative Business – Samenvatting
Es. R van (2004). Communicatie en ethiek. Amsterdam: Boom.
Ethische uitgangspunten en morele competentie.
Inhoudsopgave
Les 1: Wat is media-ethiek? 2
2.1 Wat is media-ethiek? 2
2.2 Bestaat journalistieke ethiek? 2
2.3 Maatschappelijke verantwoordelijkheid 2
2.4 Media-ethiek en mediarecht 3
2.5 Noodzaak tot reflectie 3
2.6 Actuele vraagstukken 3
Les 1: Wat zijn waarden? 3
2.5 Persoonlijke waarden 3
2.6 Professionele waarden 4
2.7 Organisationele waarden 4
2.8 Publieke waarden 4
Les 2: Ethische perspectieven 6
5.3 Normen en regels 6
5.4 Ethische theorieën 6
5.5 Deugdenethiek 6
5.6 Utilisme 7
5.7 Beginselenethiek 7
Les 2: Morele actoren en morele kwesties 8
1.5 Morele actoren 8
1.6 Morele kwesties 8
Les 3: John Stuart Mill 9
, Les 1: Wat is media-ethiek
2.1 Wat is media-ethiek?
Media-ethiek = houdt zich bezig met de reflectie op het functioneren van de massamedia,
meer in het bijzonder op de probleemsituaties die samenhangen met de
informatievoorziening door middel van de massamedia.
Tot het domein van de media-ethiek behoren de beroepsethiek van diverse zenders:
vakethiek van een journalist, communicatieprofessional en reclamemaker. Ethische kwesties
doen zich niet alleen voor aan de zijde van de zender, maar ook aan die van de ontvanger;
de mediaconsument. Onder de ontvangersethiek valt onder andere de ontvangersvrijheid.
2.2 Bestaat journalistieke ethiek?
Het wordt niet door iedereen erkend dat er een journalistieke ethiek bestaat. Journalisten
moeten zelf de basis van het vak onderzoeken; zij zijn de ogen en de oren van de burgers.
Omdat burgers in grote mate afhankelijk zijn van de media, wordt gesteld dat journalisten
een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben die inhoudt dat ze integer,
betrouwbaar en zorgvuldig moeten handelen.
2.3 Maatschappelijke verantwoordelijkheid
De opvattingen in onze samenleving over taak en verantwoordelijkheid van de media zijn
sterk beïnvloed door ‘the social responsibility theory of the press’. Het concept hiervan werd
na de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld. Er kwamen veel klachten over de persvrijheid, de
vrijheid kon gebruikt en misbruikt worden. Ook de technologische en industriële revolutie
hadden een grote rol. Nieuwe media werden ontwikkeld. De media namen toe in omvang en
macht, de kritiek groeide. Uitgevers, journalisten en de overheid in de Verenigde Staten
buigden zich over de taak en functie van de pers in de samenleving. Als resultaat kan er een
theorie van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de pers. Deze omving vijf eisen
die de samenleving aan de pers zou mogen stellen:
De pers dient te zorgen voor nauwgezette, betrouwbare en veelzijdige berichten.
Nieuws en commentaar moeten worden gescheiden.
De pers moet een podium bieden voor het uiten van opinie en kritiek.
De pers moet een representatief beeld van de verschillende groepen in de
samenleving schetsen.
De media zijn verantwoordelijk voor de presentatie van de doelen en waarden van de
samenleving.
De pers dient te zorgen voor een volledig en veelzijdig mogelijk wordt geïnformeerd.
Er was forse kritiek op deze theorie. Ze vonden de term ‘maatschappelijke
verantwoordelijkheid’ te vaag en te moeilijk hanteerbaar.
Er wordt met verantwoordelijkheid niet alleen een persoonlijk maar ook een collectief
aspect bedoeld. Er zijn vier niveaus te onderscheiden:
De persoonlijke normen: de morele opvattingen die ieder mens vanuit milieu,
opvoeding, levensovertuiging, scholing of ervaring in zich draagt en die bepalend zijn
bij het beantwoorden van de vraag of bepaald gedrag door de beugel kan.
De organisatienormen: in elk bedrijf gelden geschreven of ongeschreven normen die
tot de cultuur van de organisatie horen en die nieuwelingen te horen krijgen.
2
Hogeschool van Amsterdam - Creative Business – Samenvatting
Es. R van (2004). Communicatie en ethiek. Amsterdam: Boom.
Ethische uitgangspunten en morele competentie.
Inhoudsopgave
Les 1: Wat is media-ethiek? 2
2.1 Wat is media-ethiek? 2
2.2 Bestaat journalistieke ethiek? 2
2.3 Maatschappelijke verantwoordelijkheid 2
2.4 Media-ethiek en mediarecht 3
2.5 Noodzaak tot reflectie 3
2.6 Actuele vraagstukken 3
Les 1: Wat zijn waarden? 3
2.5 Persoonlijke waarden 3
2.6 Professionele waarden 4
2.7 Organisationele waarden 4
2.8 Publieke waarden 4
Les 2: Ethische perspectieven 6
5.3 Normen en regels 6
5.4 Ethische theorieën 6
5.5 Deugdenethiek 6
5.6 Utilisme 7
5.7 Beginselenethiek 7
Les 2: Morele actoren en morele kwesties 8
1.5 Morele actoren 8
1.6 Morele kwesties 8
Les 3: John Stuart Mill 9
, Les 1: Wat is media-ethiek
2.1 Wat is media-ethiek?
Media-ethiek = houdt zich bezig met de reflectie op het functioneren van de massamedia,
meer in het bijzonder op de probleemsituaties die samenhangen met de
informatievoorziening door middel van de massamedia.
Tot het domein van de media-ethiek behoren de beroepsethiek van diverse zenders:
vakethiek van een journalist, communicatieprofessional en reclamemaker. Ethische kwesties
doen zich niet alleen voor aan de zijde van de zender, maar ook aan die van de ontvanger;
de mediaconsument. Onder de ontvangersethiek valt onder andere de ontvangersvrijheid.
2.2 Bestaat journalistieke ethiek?
Het wordt niet door iedereen erkend dat er een journalistieke ethiek bestaat. Journalisten
moeten zelf de basis van het vak onderzoeken; zij zijn de ogen en de oren van de burgers.
Omdat burgers in grote mate afhankelijk zijn van de media, wordt gesteld dat journalisten
een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben die inhoudt dat ze integer,
betrouwbaar en zorgvuldig moeten handelen.
2.3 Maatschappelijke verantwoordelijkheid
De opvattingen in onze samenleving over taak en verantwoordelijkheid van de media zijn
sterk beïnvloed door ‘the social responsibility theory of the press’. Het concept hiervan werd
na de Tweede Wereldoorlog ontwikkeld. Er kwamen veel klachten over de persvrijheid, de
vrijheid kon gebruikt en misbruikt worden. Ook de technologische en industriële revolutie
hadden een grote rol. Nieuwe media werden ontwikkeld. De media namen toe in omvang en
macht, de kritiek groeide. Uitgevers, journalisten en de overheid in de Verenigde Staten
buigden zich over de taak en functie van de pers in de samenleving. Als resultaat kan er een
theorie van de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de pers. Deze omving vijf eisen
die de samenleving aan de pers zou mogen stellen:
De pers dient te zorgen voor nauwgezette, betrouwbare en veelzijdige berichten.
Nieuws en commentaar moeten worden gescheiden.
De pers moet een podium bieden voor het uiten van opinie en kritiek.
De pers moet een representatief beeld van de verschillende groepen in de
samenleving schetsen.
De media zijn verantwoordelijk voor de presentatie van de doelen en waarden van de
samenleving.
De pers dient te zorgen voor een volledig en veelzijdig mogelijk wordt geïnformeerd.
Er was forse kritiek op deze theorie. Ze vonden de term ‘maatschappelijke
verantwoordelijkheid’ te vaag en te moeilijk hanteerbaar.
Er wordt met verantwoordelijkheid niet alleen een persoonlijk maar ook een collectief
aspect bedoeld. Er zijn vier niveaus te onderscheiden:
De persoonlijke normen: de morele opvattingen die ieder mens vanuit milieu,
opvoeding, levensovertuiging, scholing of ervaring in zich draagt en die bepalend zijn
bij het beantwoorden van de vraag of bepaald gedrag door de beugel kan.
De organisatienormen: in elk bedrijf gelden geschreven of ongeschreven normen die
tot de cultuur van de organisatie horen en die nieuwelingen te horen krijgen.
2
