Onderzoek en kwaliteit leerdoelen
HOOFDSTUK 7: VRAGENLIJSTEN
KUNNEN AANGEVEN WAAROM HET NOODZAKELIJK IS OM VOLDOENDE AANDACHT TE
BESTEDEN AAN HET ONTWERP VAN EEN VRAGENLIJST
Door middel van een vragenlijst kun je op een snelle en efficiënte manier een grote hoeveelheid
gegevens verzamelen. Het opstellen van een vragenlijst is niet eenvoudig. Het is noodzakelijk dat de
vragenlijst een logische opbouw heeft en goed verzorgd is. Een vragenlijst bestaat uit een inleiding,
de vragen zelf en een afsluiting.
DE VERSCHILLENDE SOORTEN VRAGEN EN ANTWOORDMOGELIJKHEDEN KUNNEN
OPSOMMEN
Soorten vragen:
Open vragen - Niet met ja of nee te beantwoorden
- Proefpersoon kan zelf een antwoord formuleren
- Antwoorden kunnen veel info opleveren
- Moeilijk samen te vatten
- Kwalitatief OZ
Gesloten vragen - Antwoordmogelijkheden van tevoren vastgelegd
- Proefpersoon kiest antwoord mogelijk die meest van
toepassing is bij hem
- Kwantitatief OZ
Directe vragen - Variabele is onmiddellijk te herkennen
Indirecte vragen - Gevoelige info vragen via een omweg
Vragen en stellingen of - Meestal met een vraagteken
uitspraken - Soms stellingen of uitspraken proefpersoon geeft aan in
hoeverre zij/hij het eens is met de stelling
1
,Onderzoek en kwaliteit leerdoelen
Antwoordmogelijkheden:
Is afhankelijk van de soort vragen: openvragen zijn oneindig en iedereen kan zijn antwoord
bedenken.
Mogelijke antwoordmogelijkheden:
Uitputtend Dit wil zeggen dat elke proefpersoon in een van de mogelijkheden
onder te brengen is.
Uitsluitend Dit houdt in dat elke proefpersoon zich maar in één en niet meer dan
één categorie kan vinden.
Likertschaal Vragen naar gedrag, houdingen of meningen hebben meestal meer
antwoordmogelijkheden. Hierbij heeft de proefpersoon de keuze uit
3, 5 of 7 antwoordcategorieën die lopen van ‘volledig mee eens’ tot
‘volledig mee oneens’. Met de antwoorden op deze schaal geeft de
proefpersoon aan in hoeverre een uitspraak of stelling op hem of haar
van toepassing is.
Likertschaal: weet niet Of geen voorkeur indien:
- Geen interesse hebben in het onderwerp
- Geen of te weinig informatie hebben over het onderwerp
- Te veel van het onderwerp weten (ze hebben alles
afgewogen, maar kunnen niet tot een besluit komen)
apart genummerd want dit is niet gelijk aan geen mening
Niet mee eens, niet mee De categorie ‘neutraal’ of ‘niet mee oneens’ wordt meestal
oneens of neutraal opgenomen in het midden van een 3-, 5- of 7- puntschaal. De
categorie ‘weet niet’ moet apart worden genummerd; dit is niet gelijk
aan ‘geen mening’.
Vb. Bij volgende vragen zijn antwoordmogelijkheden verwarrend en niet te verwerken tot
totaalscore
1e vraag: ‘ja’ of ‘nee’
2e vraag: ‘geheel mee eens’ tot ‘geheel mee oneens’
3e vraag: ‘altijd’, ‘soms’ of ‘nooit’
KWALITATIEF MINDER GOEDE VRAGEN KUNNEN HERKENNEN EN VERBETEREN
Opstellen vragen rekening houden met volgende dingen (p105):
1. Vraag naar concrete zaken
2. Stem de vragen af op het taalgebruik en de belevingswereld van de proefpersonen
3. Zorg dat de vragen acceptabel zijn
4. Zorg dat de vragen niet suggestief zijn
5. Probeer sociaalwenselijke antwoorden te voorkomen
6. Zorg dat vragen enkelvoudig zijn
7. Zorg dat de vragen ondubbelzinnig zijn
2
, Onderzoek en kwaliteit leerdoelen
8. Zorg voor zowel positief als negatief geformuleerde vragen
KUNNEN AANGEVEN UIT WELKE DELEN EEN VRAGENLIJST IS OPGEBOUWD
Onderdelen vragenlijst:
1. De inleiding
2. De vragen zelf
3. De afsluiting
4. De vormgeving
INLEIDING - Duidelijk wie het OZ uitvoert, vanuit welke stelling en
opdracht van wie
- Doel beschrijven van OZ
- Aangeven voor welke doelgroep
- Achteraf: proefpersonen op hoogte zijn van werkelijk doel
debriefen
- Aangeven wat er wordt gedaan met de gegevens, vermelden
dat de anonimiteit wordt gewaarborgd
- Na verloop vragenlijsten vernietigen
DE VRAGEN ZELF - Opbouw moet begrijpelijk zijn
- Eerst algemene vragen en dan specifieke
- Bij overgangen naar volgend deel is er een korte toelichting
gewenst
- Bij iedere vraagtype geef je een antwoordinstructie:
o Hoe antwoordcategorieën zijn opgebouwd
o Welke wijze proefpersonen de vragen kan
beantwoorden
- Vragen over zelfde onderwerp bij elkaar
- Als vragen erg op elkaar lijken: door elkaar stellen mits
dezelfde antwoordmogelijkheden hebben
- Lengte vragenlijst: acceptabel zijn, niet teveel vragen stellen
- Samenstelling vragenlijst moet je rekening houden met de
wijze van gegevensverwerking
DE AFSLUITING - Mogelijkheid voor aanvullende opmerkingen; dingen
aangeven die niet in de vragenlijst aan de orde zijn gekomen,
commentaar op onduidelijke of dubbelzinnige vragen
- Proefpersonen bedanken
- Onderzoeksresultaten bij proefpersoon? kaart of
antwoordstrook bijsluiten indien interesse in de resultaten
DE VORMGEVING - Moet aandacht trekken
- Overzichtelijk en duidelijk
3
HOOFDSTUK 7: VRAGENLIJSTEN
KUNNEN AANGEVEN WAAROM HET NOODZAKELIJK IS OM VOLDOENDE AANDACHT TE
BESTEDEN AAN HET ONTWERP VAN EEN VRAGENLIJST
Door middel van een vragenlijst kun je op een snelle en efficiënte manier een grote hoeveelheid
gegevens verzamelen. Het opstellen van een vragenlijst is niet eenvoudig. Het is noodzakelijk dat de
vragenlijst een logische opbouw heeft en goed verzorgd is. Een vragenlijst bestaat uit een inleiding,
de vragen zelf en een afsluiting.
DE VERSCHILLENDE SOORTEN VRAGEN EN ANTWOORDMOGELIJKHEDEN KUNNEN
OPSOMMEN
Soorten vragen:
Open vragen - Niet met ja of nee te beantwoorden
- Proefpersoon kan zelf een antwoord formuleren
- Antwoorden kunnen veel info opleveren
- Moeilijk samen te vatten
- Kwalitatief OZ
Gesloten vragen - Antwoordmogelijkheden van tevoren vastgelegd
- Proefpersoon kiest antwoord mogelijk die meest van
toepassing is bij hem
- Kwantitatief OZ
Directe vragen - Variabele is onmiddellijk te herkennen
Indirecte vragen - Gevoelige info vragen via een omweg
Vragen en stellingen of - Meestal met een vraagteken
uitspraken - Soms stellingen of uitspraken proefpersoon geeft aan in
hoeverre zij/hij het eens is met de stelling
1
,Onderzoek en kwaliteit leerdoelen
Antwoordmogelijkheden:
Is afhankelijk van de soort vragen: openvragen zijn oneindig en iedereen kan zijn antwoord
bedenken.
Mogelijke antwoordmogelijkheden:
Uitputtend Dit wil zeggen dat elke proefpersoon in een van de mogelijkheden
onder te brengen is.
Uitsluitend Dit houdt in dat elke proefpersoon zich maar in één en niet meer dan
één categorie kan vinden.
Likertschaal Vragen naar gedrag, houdingen of meningen hebben meestal meer
antwoordmogelijkheden. Hierbij heeft de proefpersoon de keuze uit
3, 5 of 7 antwoordcategorieën die lopen van ‘volledig mee eens’ tot
‘volledig mee oneens’. Met de antwoorden op deze schaal geeft de
proefpersoon aan in hoeverre een uitspraak of stelling op hem of haar
van toepassing is.
Likertschaal: weet niet Of geen voorkeur indien:
- Geen interesse hebben in het onderwerp
- Geen of te weinig informatie hebben over het onderwerp
- Te veel van het onderwerp weten (ze hebben alles
afgewogen, maar kunnen niet tot een besluit komen)
apart genummerd want dit is niet gelijk aan geen mening
Niet mee eens, niet mee De categorie ‘neutraal’ of ‘niet mee oneens’ wordt meestal
oneens of neutraal opgenomen in het midden van een 3-, 5- of 7- puntschaal. De
categorie ‘weet niet’ moet apart worden genummerd; dit is niet gelijk
aan ‘geen mening’.
Vb. Bij volgende vragen zijn antwoordmogelijkheden verwarrend en niet te verwerken tot
totaalscore
1e vraag: ‘ja’ of ‘nee’
2e vraag: ‘geheel mee eens’ tot ‘geheel mee oneens’
3e vraag: ‘altijd’, ‘soms’ of ‘nooit’
KWALITATIEF MINDER GOEDE VRAGEN KUNNEN HERKENNEN EN VERBETEREN
Opstellen vragen rekening houden met volgende dingen (p105):
1. Vraag naar concrete zaken
2. Stem de vragen af op het taalgebruik en de belevingswereld van de proefpersonen
3. Zorg dat de vragen acceptabel zijn
4. Zorg dat de vragen niet suggestief zijn
5. Probeer sociaalwenselijke antwoorden te voorkomen
6. Zorg dat vragen enkelvoudig zijn
7. Zorg dat de vragen ondubbelzinnig zijn
2
, Onderzoek en kwaliteit leerdoelen
8. Zorg voor zowel positief als negatief geformuleerde vragen
KUNNEN AANGEVEN UIT WELKE DELEN EEN VRAGENLIJST IS OPGEBOUWD
Onderdelen vragenlijst:
1. De inleiding
2. De vragen zelf
3. De afsluiting
4. De vormgeving
INLEIDING - Duidelijk wie het OZ uitvoert, vanuit welke stelling en
opdracht van wie
- Doel beschrijven van OZ
- Aangeven voor welke doelgroep
- Achteraf: proefpersonen op hoogte zijn van werkelijk doel
debriefen
- Aangeven wat er wordt gedaan met de gegevens, vermelden
dat de anonimiteit wordt gewaarborgd
- Na verloop vragenlijsten vernietigen
DE VRAGEN ZELF - Opbouw moet begrijpelijk zijn
- Eerst algemene vragen en dan specifieke
- Bij overgangen naar volgend deel is er een korte toelichting
gewenst
- Bij iedere vraagtype geef je een antwoordinstructie:
o Hoe antwoordcategorieën zijn opgebouwd
o Welke wijze proefpersonen de vragen kan
beantwoorden
- Vragen over zelfde onderwerp bij elkaar
- Als vragen erg op elkaar lijken: door elkaar stellen mits
dezelfde antwoordmogelijkheden hebben
- Lengte vragenlijst: acceptabel zijn, niet teveel vragen stellen
- Samenstelling vragenlijst moet je rekening houden met de
wijze van gegevensverwerking
DE AFSLUITING - Mogelijkheid voor aanvullende opmerkingen; dingen
aangeven die niet in de vragenlijst aan de orde zijn gekomen,
commentaar op onduidelijke of dubbelzinnige vragen
- Proefpersonen bedanken
- Onderzoeksresultaten bij proefpersoon? kaart of
antwoordstrook bijsluiten indien interesse in de resultaten
DE VORMGEVING - Moet aandacht trekken
- Overzichtelijk en duidelijk
3
