Methoden van klinische diagnostiek
Universiteit Leiden
2020-2021
Methoden van klinische diagnostiek
HC1. Diagnostische cyclus
H1-H7 De Bruyn
H1-H2 Tak
HC2. Diagnostische cyclus
H8 De Bruyn
H5&H7 Tak
HC3. Intelligentie
H11 Tak
HC4. Intelligentie
H11 Tak
HC5. Intelligentie
H11 Tak
HC6. Sociaal-emotionele ontwikkeling
H6&H13 Tak
HC7. Sociaal-emotionele ontwikkeling
Artikel 1 en 2 Reader
HC8. Neuropsychologisch onderzoek
H15-H16 Tak
HC9. Taaldiagnostiek
H14 Tak
HC10. Gezin en cultuur
H9&H12 Tak
Artikel 3 Reader
HC11. Casus en indicatieanalyse
H9 De Bruyn
,HC1. De diagnostische cyclus.
Soorten valkuilen binnen de diagnostiek.
Anchoring effect: De informatie die je het eerst krijgt vind je het belangrijkst. Je hebt
bijvoorbeeld een intakegesprek en uit dat gesprek komt ADHD naar voren. Hierom ga je er al
vanuit dat dat het zal zijn.
Confirmation bias: Hierbij zoek je informatie op die je eigen veronderstelling ondersteunt. Dus
bijvoorbeeld als je ADHD vermoed, dat je dan alleen bewijs daarvoor zoekt waardoor je
mogelijk ASS bijvoorbeeld niet ziet.
Excessive data collection: Je verzamelt te veel informatie. Als er al voldoende informatie is dan
hoef je niet nog meer vragenlijsten af te nemen.
Framing: Je interpreteert symptomen op basis van de wijze waarop iets wordt gepresenteerd.
Informatie kan positief of negatief geformuleerd zijn.
Availability bias: Wat als eerste in je opkomt zie je als de waarheid. Als je bijvoorbeeld veel
hebt gewerkt met kinderen met ASS dan ga je overal ASS in zien.
Culturele bias: Je kan culturele aspecten zoals het niet in de ogen kijken of geen handen
schudden interpreteren als een probleem, terwijl het bij een cultuur kan horen. Geen
oogcontact kan wijzen op ASS maar ook op een cultuur.
Omdat onze intuïtie niet altijd te vertrouwen is door bovenstaande bias, is het goed om een model te
gebruiken. Onze eigen heuristiek (zoekstrategie) is niet betrouwbaar en daarom gebruiken we
beslissingen op basis van de wetenschap. Op deze manier heb je minder kans op bias. Het besliskundig
model wat wij gebruiken is de Diagnostische Cyclus van De Bruyn.
Voorbeeldvragen
Welk besliskundig model gebruiken we?
Waarom maken we gebruik van de Diagnostische Cyclus?
Welke soorten bias bestaan er?
De diagnostische cyclus als onderdeel van de klinische cyclus.
De diagnostische cyclus is onderdeel van de klinische cyclus die weer bestaat uit de diagnostische
cyclus en de therapeutische cyclus.
De diagnostische cyclus:
1. Klachtenanalyse;
2. Probleemanalyse;
3. Verklaringsanalyse;
4. Indicatieanalyse;
De therapeutische cyclus:
5. Plan;
6. Uitvoer;
7. Beoordeling.
Voordelen van de diagnostische cyclus:
Alle denkstappen worden vastgelegd.
Transparantie.
Het laat ons werken met theorieën over gedrag.
Het helpt bij de evaluatie van effect van een behandeling.
Accountability: Kunnen legitimeren wat je doet door middel van reflectie. (Overleg met collega’s,
bijscholing en zelfreflectie.
Liability: Juridische verantwoording (NVO, NIP en BIG)
,Classificatie versus diagnose.
Een classificatie is het ’hokje’ waarin iemand wordt geplaatst. Je brengt kenmerken van gedrag onder
een bij een binnen het vakgebied type probleem.
Voorbeeld: een kind met hyperactief gedrag: dit kind heeft ADHD. Dat is dus de classificatie.
Voordelen:
Het geeft richting aan de prognose (voorspelling van de toekomst). Zo weten we van ADHD
dat men moeite kan hebben met oorzaak/gevolg relaties en dat op jezelf wonen moeilijk kan
worden.
Het kan iets zeggen over de effectiviteit van de behandeling.
Kan niet individueel worden vertaald naar een client.
Pas als een kind een classificatie heeft betaald de zorgverzekering.
Een diagnose is de theorie van een individueel geval. Het is een beschrijving van wat er met dit kind
aan de hand is inclusief de totstandkoming. Het is een onderdeel van de classificatie.
Voorbeeld: Het kind doet …., dat is onderdeel van ADHD. Het is dus veel uitgebreider dan de
classificatie.
Voorbeeldvragen
Wat is het verschil tussen een classificatie en een diagnose?
Waarom gebruiken we de diagnostische cyclus? Welke voordelen levert het op?
Waar ligt de diagnostische cyclus binnen de klinische cyclus?
De diagnostische cyclus.
De cyclus begint altijd bij de aanmelding en eindigt altijd bij een advies. Welke stappen worden
genomen is afhankelijk van de hulpvragen. Elke stap in de cyclus levert een conclusie op.
Er zijn verschillende diagnostische scenario’s:
0- scenario: Verhelderen (KA).
1- Scenario: Verhelderen, indiceren (KA en IA).
2- Scenario: Verhelderen, verklaren, indiceren (KA, VA en IA).
3- Scenario: Verhelderen, onderkennen, verklaren en indiceren (KA, PA, VA en IA).
Het scenario is belangrijk voor:
Waarborgen van volledigheid.
Aanbrengen van een onderzoekskader (hulpvraag en onderzoeksmiddelen)
Informeren van de client over de vervolgstappen.
, Stap 1. De aanmelding.
Bij de aanmelding let je op de volgende zaken:
Is de aanmelding ontvankelijk?
Geven beide gezaghebbende ouders toestemming?
Geeft het kind toestemming? (12 jaar)
Wat is het vervolgtraject?
Welke informatie is noodzakelijk? (let hierbij op ethische richtlijnen)
De hulpvraag kan impliciet (onduidelijk) of expliciet (duidelijk) zijn.
Verschillende personen spelen een rol bij de aanmelding:
Verwijzer Professional die het belang van hulp benoemt.
Dit kan bijvoorbeeld een huisarts zijn.
Aanmelder De persoon die contact opneemt.
Opdrachtgever Een bevoegd persoon die de opdracht geeft.
Vanaf 16 jaar kan dit een kind zijn.
Client Persoon op wie de diagnostiek betrekking heeft.
Clientsysteem De groep op wie de diagnostiek betrekking
heeft, zoals een gezin.
Betrokkenen Overige personen die aan de diagnostiek
gerelateerd zijn.
Toestemming.
Leeftijd Toestemming van
Jonger dan 12 jaar Beide gezaghebbende ouders.
12-16 jaar Ouders zijn de opdrachtgevers, toestemming
nodig van het kind zelf.
16-18 Kind is client en opdrachtgever.
Tijdens de intake worden wie, wat en wanneer vragen gesteld:
Wie-vragen:
Wie heeft de cliënt aangemoedigd om hulp te zoeken?
Wie was betrokken bij het besluit om aan te melden?
Wie is de verwijzer?
Wie is de cliënt?
Wat-vragen:
Wat is de reden van aanmelding?
Wat is aard van de problematiek?
Wat is de voorgeschiedenis (eerdere aanmeldingen?)
Wat wil de cliënt weten en waarom wie hij dat weten?
Wat zijn de verwachtingen en motieven van de cliënt?
Wanneer-vragen:
Wanneer heeft de cliënt besloten tot aanmelding?
Wanneer heeft de cliënt van deze instelling gehoord?
Stap 2. De klachtenanalyse.
-Hulpvraag: Hoe kan ik de problemen verwoorden?
-Vraagstelling: Verheldering.
-Uitkomst: Verhelderende diagnose.
-Middel: Intake gesprek en ontwikkelingsanamnese.
De KA gaat om het uitvragen van de storende ervaringen/klachten en het uitdiepen van de hulpvraag.
Universiteit Leiden
2020-2021
Methoden van klinische diagnostiek
HC1. Diagnostische cyclus
H1-H7 De Bruyn
H1-H2 Tak
HC2. Diagnostische cyclus
H8 De Bruyn
H5&H7 Tak
HC3. Intelligentie
H11 Tak
HC4. Intelligentie
H11 Tak
HC5. Intelligentie
H11 Tak
HC6. Sociaal-emotionele ontwikkeling
H6&H13 Tak
HC7. Sociaal-emotionele ontwikkeling
Artikel 1 en 2 Reader
HC8. Neuropsychologisch onderzoek
H15-H16 Tak
HC9. Taaldiagnostiek
H14 Tak
HC10. Gezin en cultuur
H9&H12 Tak
Artikel 3 Reader
HC11. Casus en indicatieanalyse
H9 De Bruyn
,HC1. De diagnostische cyclus.
Soorten valkuilen binnen de diagnostiek.
Anchoring effect: De informatie die je het eerst krijgt vind je het belangrijkst. Je hebt
bijvoorbeeld een intakegesprek en uit dat gesprek komt ADHD naar voren. Hierom ga je er al
vanuit dat dat het zal zijn.
Confirmation bias: Hierbij zoek je informatie op die je eigen veronderstelling ondersteunt. Dus
bijvoorbeeld als je ADHD vermoed, dat je dan alleen bewijs daarvoor zoekt waardoor je
mogelijk ASS bijvoorbeeld niet ziet.
Excessive data collection: Je verzamelt te veel informatie. Als er al voldoende informatie is dan
hoef je niet nog meer vragenlijsten af te nemen.
Framing: Je interpreteert symptomen op basis van de wijze waarop iets wordt gepresenteerd.
Informatie kan positief of negatief geformuleerd zijn.
Availability bias: Wat als eerste in je opkomt zie je als de waarheid. Als je bijvoorbeeld veel
hebt gewerkt met kinderen met ASS dan ga je overal ASS in zien.
Culturele bias: Je kan culturele aspecten zoals het niet in de ogen kijken of geen handen
schudden interpreteren als een probleem, terwijl het bij een cultuur kan horen. Geen
oogcontact kan wijzen op ASS maar ook op een cultuur.
Omdat onze intuïtie niet altijd te vertrouwen is door bovenstaande bias, is het goed om een model te
gebruiken. Onze eigen heuristiek (zoekstrategie) is niet betrouwbaar en daarom gebruiken we
beslissingen op basis van de wetenschap. Op deze manier heb je minder kans op bias. Het besliskundig
model wat wij gebruiken is de Diagnostische Cyclus van De Bruyn.
Voorbeeldvragen
Welk besliskundig model gebruiken we?
Waarom maken we gebruik van de Diagnostische Cyclus?
Welke soorten bias bestaan er?
De diagnostische cyclus als onderdeel van de klinische cyclus.
De diagnostische cyclus is onderdeel van de klinische cyclus die weer bestaat uit de diagnostische
cyclus en de therapeutische cyclus.
De diagnostische cyclus:
1. Klachtenanalyse;
2. Probleemanalyse;
3. Verklaringsanalyse;
4. Indicatieanalyse;
De therapeutische cyclus:
5. Plan;
6. Uitvoer;
7. Beoordeling.
Voordelen van de diagnostische cyclus:
Alle denkstappen worden vastgelegd.
Transparantie.
Het laat ons werken met theorieën over gedrag.
Het helpt bij de evaluatie van effect van een behandeling.
Accountability: Kunnen legitimeren wat je doet door middel van reflectie. (Overleg met collega’s,
bijscholing en zelfreflectie.
Liability: Juridische verantwoording (NVO, NIP en BIG)
,Classificatie versus diagnose.
Een classificatie is het ’hokje’ waarin iemand wordt geplaatst. Je brengt kenmerken van gedrag onder
een bij een binnen het vakgebied type probleem.
Voorbeeld: een kind met hyperactief gedrag: dit kind heeft ADHD. Dat is dus de classificatie.
Voordelen:
Het geeft richting aan de prognose (voorspelling van de toekomst). Zo weten we van ADHD
dat men moeite kan hebben met oorzaak/gevolg relaties en dat op jezelf wonen moeilijk kan
worden.
Het kan iets zeggen over de effectiviteit van de behandeling.
Kan niet individueel worden vertaald naar een client.
Pas als een kind een classificatie heeft betaald de zorgverzekering.
Een diagnose is de theorie van een individueel geval. Het is een beschrijving van wat er met dit kind
aan de hand is inclusief de totstandkoming. Het is een onderdeel van de classificatie.
Voorbeeld: Het kind doet …., dat is onderdeel van ADHD. Het is dus veel uitgebreider dan de
classificatie.
Voorbeeldvragen
Wat is het verschil tussen een classificatie en een diagnose?
Waarom gebruiken we de diagnostische cyclus? Welke voordelen levert het op?
Waar ligt de diagnostische cyclus binnen de klinische cyclus?
De diagnostische cyclus.
De cyclus begint altijd bij de aanmelding en eindigt altijd bij een advies. Welke stappen worden
genomen is afhankelijk van de hulpvragen. Elke stap in de cyclus levert een conclusie op.
Er zijn verschillende diagnostische scenario’s:
0- scenario: Verhelderen (KA).
1- Scenario: Verhelderen, indiceren (KA en IA).
2- Scenario: Verhelderen, verklaren, indiceren (KA, VA en IA).
3- Scenario: Verhelderen, onderkennen, verklaren en indiceren (KA, PA, VA en IA).
Het scenario is belangrijk voor:
Waarborgen van volledigheid.
Aanbrengen van een onderzoekskader (hulpvraag en onderzoeksmiddelen)
Informeren van de client over de vervolgstappen.
, Stap 1. De aanmelding.
Bij de aanmelding let je op de volgende zaken:
Is de aanmelding ontvankelijk?
Geven beide gezaghebbende ouders toestemming?
Geeft het kind toestemming? (12 jaar)
Wat is het vervolgtraject?
Welke informatie is noodzakelijk? (let hierbij op ethische richtlijnen)
De hulpvraag kan impliciet (onduidelijk) of expliciet (duidelijk) zijn.
Verschillende personen spelen een rol bij de aanmelding:
Verwijzer Professional die het belang van hulp benoemt.
Dit kan bijvoorbeeld een huisarts zijn.
Aanmelder De persoon die contact opneemt.
Opdrachtgever Een bevoegd persoon die de opdracht geeft.
Vanaf 16 jaar kan dit een kind zijn.
Client Persoon op wie de diagnostiek betrekking heeft.
Clientsysteem De groep op wie de diagnostiek betrekking
heeft, zoals een gezin.
Betrokkenen Overige personen die aan de diagnostiek
gerelateerd zijn.
Toestemming.
Leeftijd Toestemming van
Jonger dan 12 jaar Beide gezaghebbende ouders.
12-16 jaar Ouders zijn de opdrachtgevers, toestemming
nodig van het kind zelf.
16-18 Kind is client en opdrachtgever.
Tijdens de intake worden wie, wat en wanneer vragen gesteld:
Wie-vragen:
Wie heeft de cliënt aangemoedigd om hulp te zoeken?
Wie was betrokken bij het besluit om aan te melden?
Wie is de verwijzer?
Wie is de cliënt?
Wat-vragen:
Wat is de reden van aanmelding?
Wat is aard van de problematiek?
Wat is de voorgeschiedenis (eerdere aanmeldingen?)
Wat wil de cliënt weten en waarom wie hij dat weten?
Wat zijn de verwachtingen en motieven van de cliënt?
Wanneer-vragen:
Wanneer heeft de cliënt besloten tot aanmelding?
Wanneer heeft de cliënt van deze instelling gehoord?
Stap 2. De klachtenanalyse.
-Hulpvraag: Hoe kan ik de problemen verwoorden?
-Vraagstelling: Verheldering.
-Uitkomst: Verhelderende diagnose.
-Middel: Intake gesprek en ontwikkelingsanamnese.
De KA gaat om het uitvragen van de storende ervaringen/klachten en het uitdiepen van de hulpvraag.
