Thema 4 Evolutie
Paragraaf 4.1 Ontwikkeling van het leven
Chemische evolutie
Aan het ontstaan van leven ging waarschijnlijk een chemische evolutie vooraf, waarin stoffen
werden gevormd waaruit de eerste eencellige kon ontstaan. De oeratmosfeer bevatte geen zuurstof,
maar was een mengsel van:
o Stikstofgas o Ammoniak
o Waterdamp o Methaan
o Koolstofmonoxide o Waterstofsulfide
, Een vergelijkbaar mengsel komt nu nog vrij bij vulkaanuitbarstingen. De stoffen kunnen door toevoer
van energie (blikseminslagen, uv-straling, meteorietbotsingen) ioniseren, waarbij koolstof, waterstof,
zuurstof en stikstof ontstaat.
In het precambrium waren er veel blikseminslagen. Het Miller-Urey-experiment bootste het
ontstaan van organische stoffen uit anorganische stoffen na. Stanley Miller stelde een mengsel dat
verglijkbaar is met de samenstelling van de oeratmosfeer bloot aan elektrische ontladingen
(blikseminslagen in het precambrium). Daarbij ontstonden o.a.
o Aminozuren
o Nucleotiden
o Sachariden
o Vetzuren
Uit deze stoffen konden organismen belangrijke organische stoffen zoals eiwitten, DNA,
koolhydraatketens en vetten vormen.
Onderwerp Anorganische stoffen Organische stoffen
Moleculen Kleine moleculen zoals CO, CO2, Grote moleculen zoals C6H12O6 (glucose),
O2, H2O en N2 zetmeel, glycogeen en cellulose
Bouw Niet ingewikkeld Ingewikkeld
Afkomst Bijna altijd afkomstig van organismen
Overig o Komen voor in de vrije natuur o Moleculen bevatten altijd C, H, en O en
o Komen voor in organismen o Eiwitmoleculen bevatten N, P of S
Tussen het siluur en devoon ontstonden waarschijnlijk de eerste landdieren. In het perm startte de
tijd van de sauriërs. In het tertiair waren nog nauwelijks sauriërs, door een meteorietinslag ontstond
er een as-laag. Hierdoor bereikte het zonlicht de aarde niet meer en begon de IJstijd. De
warmbloedige dieren overleefden de IJstijd wel.
Protobionten
Protobionten: organische moleculen die zich rangschikten in ‘druppeltjes’. Er zijn drie theorieën over
het ontstaan van protobionten.
1. De eerste organische stoffen kwamen in de oerzeeën terecht. Door verdamping uit
binnenzeeën vond indikking plaats, waardoor een organische oersoep ontstond. Hierin
verenigden kleine organische moleculen zich tot grotere moleculen. Hieruit ontstonden
protobionten.
2. Black smokers: op de bodem van de oceaan zijn vulkanische schoorstenen waar water tot
400 graden onder hoge druk uit de zeebodem spuit. Het water kleurt hierbij zwart. Hier zijn
de voorwaarden aanwezig voor een chemische evolutie.
3. Het leven is afkomstig uit de ruimte.
Domein Rijk Prokaryoot/Eukaryoot Celwand Meercellig Autotroof Heterotroof
Bacteriën Discussie Prokaryoot Ja Nee Ja Ja
Archaea Discussie Prokaryoot Ja Nee Nee Ja
Eukaryoten Schimmels Eukaryoot Ja Ja Nee Ja
Planten Eukaryoot Ja Ja Ja Nee
Dieren Eukaryoot Nee Ja Nee Ja
Een anaeroob kan het uitsluitend leven in een milieu zonder zuurstof. Een aeroob organisme kan het
uitsluitend leven in een milieu met zuurstof.
Paragraaf 4.1 Ontwikkeling van het leven
Chemische evolutie
Aan het ontstaan van leven ging waarschijnlijk een chemische evolutie vooraf, waarin stoffen
werden gevormd waaruit de eerste eencellige kon ontstaan. De oeratmosfeer bevatte geen zuurstof,
maar was een mengsel van:
o Stikstofgas o Ammoniak
o Waterdamp o Methaan
o Koolstofmonoxide o Waterstofsulfide
, Een vergelijkbaar mengsel komt nu nog vrij bij vulkaanuitbarstingen. De stoffen kunnen door toevoer
van energie (blikseminslagen, uv-straling, meteorietbotsingen) ioniseren, waarbij koolstof, waterstof,
zuurstof en stikstof ontstaat.
In het precambrium waren er veel blikseminslagen. Het Miller-Urey-experiment bootste het
ontstaan van organische stoffen uit anorganische stoffen na. Stanley Miller stelde een mengsel dat
verglijkbaar is met de samenstelling van de oeratmosfeer bloot aan elektrische ontladingen
(blikseminslagen in het precambrium). Daarbij ontstonden o.a.
o Aminozuren
o Nucleotiden
o Sachariden
o Vetzuren
Uit deze stoffen konden organismen belangrijke organische stoffen zoals eiwitten, DNA,
koolhydraatketens en vetten vormen.
Onderwerp Anorganische stoffen Organische stoffen
Moleculen Kleine moleculen zoals CO, CO2, Grote moleculen zoals C6H12O6 (glucose),
O2, H2O en N2 zetmeel, glycogeen en cellulose
Bouw Niet ingewikkeld Ingewikkeld
Afkomst Bijna altijd afkomstig van organismen
Overig o Komen voor in de vrije natuur o Moleculen bevatten altijd C, H, en O en
o Komen voor in organismen o Eiwitmoleculen bevatten N, P of S
Tussen het siluur en devoon ontstonden waarschijnlijk de eerste landdieren. In het perm startte de
tijd van de sauriërs. In het tertiair waren nog nauwelijks sauriërs, door een meteorietinslag ontstond
er een as-laag. Hierdoor bereikte het zonlicht de aarde niet meer en begon de IJstijd. De
warmbloedige dieren overleefden de IJstijd wel.
Protobionten
Protobionten: organische moleculen die zich rangschikten in ‘druppeltjes’. Er zijn drie theorieën over
het ontstaan van protobionten.
1. De eerste organische stoffen kwamen in de oerzeeën terecht. Door verdamping uit
binnenzeeën vond indikking plaats, waardoor een organische oersoep ontstond. Hierin
verenigden kleine organische moleculen zich tot grotere moleculen. Hieruit ontstonden
protobionten.
2. Black smokers: op de bodem van de oceaan zijn vulkanische schoorstenen waar water tot
400 graden onder hoge druk uit de zeebodem spuit. Het water kleurt hierbij zwart. Hier zijn
de voorwaarden aanwezig voor een chemische evolutie.
3. Het leven is afkomstig uit de ruimte.
Domein Rijk Prokaryoot/Eukaryoot Celwand Meercellig Autotroof Heterotroof
Bacteriën Discussie Prokaryoot Ja Nee Ja Ja
Archaea Discussie Prokaryoot Ja Nee Nee Ja
Eukaryoten Schimmels Eukaryoot Ja Ja Nee Ja
Planten Eukaryoot Ja Ja Ja Nee
Dieren Eukaryoot Nee Ja Nee Ja
Een anaeroob kan het uitsluitend leven in een milieu zonder zuurstof. Een aeroob organisme kan het
uitsluitend leven in een milieu met zuurstof.
