Staats- en bestuursrecht
Openbaar bestuur (Bestuurstaken)= Naast elkaar treden het college van B&W en Gedupeerde Staten
op als organen van de overheid.
Het openbaar bestuur dient de samenleving zo te besturen dat burgers en organisaties daar op een
fatsoenlijke manier met en naast elkaar kunnen leven, wonen, werken en recreëren.
Bestuursrecht heeft betrekking op het juridisch functioneren van het openbaar bestuur en zijn
relatie tot de burger.
Rechtsnormen/ regels van bestuursrecht;
Week 1:
Legaliteitsbeginsel;
Al het overheidsoptreden dat burgers bindt, moet een grondslag hebben
in een wet in formele zin.
Wet in formele zin: wet van de formele wetgever, te weten de regering
en de Staten-Generaal (art. 81 GW).
Het woord ‘wet’ in de Grondwet betekent altijd ‘wet in formele zin’.
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) geeft het college van B&W de bevoegdheid om te
beslissen op een aanvraag om een omgevingsvergunning. (wettelijke grondslag)
GS zijn bevoegd om een vergunning te verlenen, maar om redenen van efficiëntie wordt deze
vergunning aangehaakt bij de omgevingsvergunning, wat inhoudt dat GS de aanvraag toetsen en een
Verklaring van geen bedenkingen (Vvgb) afgeven die het college vervolgens betrekt in de procedure
van de omgevingsvergunning.
Wettelijke grondslag= De wettelijke basis op grond waarvan een actor een handeling verricht.
Specialiteitbeginsel;
Een bestuursorgaan mag alleen die belangen behartigen waarvoor de betrokken wet of regeling een
grondslag biedt (art. 3:4 lid 1 Awb).
Een bestuursbevoegdheid mag dus slechts worden uitgeoefend binnen de grenzen en het doel van
de bevoegdheid verlenende wet.
De overheid behartigt vele algemene belangen. Dit moet gespecificeerd worden, want ‘het algemeen
belang’ is zo weinig bepaald dat de overheid zich altijd wel achter enig belang zou kunnen
verschuilen om ook haar slechte beslissingen te rechtvaardigden. Wetten dienen daarom een
specifiek belang en geven aan een of meer organen nauwkeurig omschreven bevoegdheden om dat
specifieke belang te behartigen. Het bestuur mag bij het gebruik van een bevoegdheid, toegekend in
een bepaalde wettelijke regeling slechts het belang behartigen waarvoor die regeling speciaal is
vastgelegd (anders: misbruik / Detournement de pouvoir = machtsmisbruik)
Voor het optreden van het openbaar bestuur is een grondslag in de wet nodig (legaliteitsbeginsel) en
bij het afwegen van de belangen moeten het openbaar bestuur binnen het kader blijven van de
toepasselijke wet (specialiteitsbeginsel)
Bronnen van bestuursrecht;
- Wet- en regelgeving en verdragen Formele wetgever (Regering en Staten-Generaal) om alle
ingewikkelde processen in de maaschappij tot in detail te reguleren.
1
,- Jurisprudentie
- (Ongeschreven) rechtalgemene beginselen van behoorlijk bestuur (a.b.b.b.)
ABBB
- motiveringsbeginsel
- zorgvuldigheidsbeginsel
- evenredigheidsbeginsel
- gelijkheidsbeginsel
- rechtszekerheidsbeginsel
- verbod van willekeur
- vertrouwensbeginsel
Bronnen internationaal:
- Internationale verdragen
- Europese verdragen – (EVRM: persoonlijke vrijheidsrechten voor burgers)
- EU-verdragen - diverse bepalingen voor het vrije verkeer van personen, diensten, goederen en
kapitaal binnen de EU
- EU-verordeningen
- Europese richtlijnen
Bronnen nationaal:
- GW
- Wet in formele zin
- AmvB
- Verordeningen/regeling
- Beleidsregels en vergunningsvoorschriften
Jurisprudentie
Bestuursrechtelijk normenstelsel;
Het openbaar bestuur is verdeeld in verschillende lagen die elk op hun beurt bestuursrechtelijke
regels kunnen vaststellen. Daarbij ma een lagere regeling niet in strijd zijn met een hogere.
1. Verdrag
2. EU-verordening en EU-richtlijn
3. Grondwet
4. Wet in formele zin
5. Algemene Maatregel van Bestuur
6. Ministeriële verordening/regeling algemene verbindende voorschriften voor burgers +
bevoegdheden.
7. Provinciale verordening
8. Gemeentelijke verordening / waterschaps- verordening / verordening product- en bedrijfschap
9. Beleidsregels eigen richtlijnen voor het openbaar bestuur.
10. Vergunningsvoorschriften normen die gelden in het individuele geval.
Algemeen en bijzonder bestuursrecht;
Algemeen bestuursrecht:
+ Regels die op alle terreinen van het bestuursrecht van toepassing zijn (m.n. opgenomen in de
2
, Algemene wet bestuursrecht (Awb)) art. 107 lid 2 GW.
Aanbouwwet tranches= de wet in fasen (tranches) tot stand wordt gebracht door er steeds meer
inhoudelijke onderdelen aan toe te voegen.
Gelaagde structuur= De wet is opgebouwd uit verschillende lagen, waarbij telkens eerst de
algemene bepalingen worden genoemd en daarna de bepalingen voor de meer bijzondere gevallen.
(Niet bijzonder bestuursrecht)
Bijzonder bestuursrecht:
+ Regels die speciaal zijn opgesteld voor de bijzondere rechtsgebieden, zoals:
- sociaalzekerheidsrecht
- ruimtelijk bestuursrecht
- belastingrecht
- milieurecht
- vreemdelingenrecht
Coördinatiewet= bepalingen die in alle regelingen op een bepaald gebied van het bestuursrecht
voorkomen.
Gelede normstelling;
De ‘veellagigheid’ van het bestuursrecht
Normen voor een concrete casus worden (mede) bepaald door normen in verschillende regelingen
die dikwijls in een hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
Bestuursbevoegdheid;
Een bestuursbevoegdheid kan bestaan uit besturen, maar ook uit regelgeving en het verrichten van
andere handelingen. Volgens het legaliteitsbeginsel mogen bestuursorganen alleen als
bestuursorgaan handelen en bindende besluiten nemen als daarvoor een uitdrukkelijke wettelijke
basis aanwezig is. Bestuursbevoegdheden moeten daarom worden toegekend, overgedragen of
opgedragen.
Hoe kom je aan de macht?;
attributie (art. 10:22) > wet of regeling kent bevoegdheid toe.
Attributie: Toekenning van bevoegdheden tot het uitoefenen van een bepaalde taak door wetgever
of daartoe bevoegd orgaan aan een (ander) bestuursorgaan of functionaris. Er worden nieuwe
bevoegdheden toegedeeld. De (grond)wetgever beschrijft de bevoegdheid zo nauwkeurig mogelijk
op grond van het specialiteitsbeginsel. De wetgever geeft dus zo mogelijk aan of wel of niet
gedelegeerd mag worden.
De grondwetgever gebruikt specifieke delegatieterminologie om aan te geven of en in hoeverre de
wetgever mag delegeren.
delegatie (art. 10:13) > bestuursorgaan draagt bevoegdheid over aan lager bestuursorgaan.
Delegatie: Een bestuursorgaan draagt een (verkregen) bevoegdheid over aan een ander. Het
overdragende bestuursorgaan mag de bevoegdheid dan niet meer zelf uitoefenen. Delegatie is niet
mogelijk aan ondergeschikten. Subdelegatie is mogelijk. De delegans draagt de bevoegdheid én de
daarbij behorende verantwoordelijkheid over aan de delegataris.
Subdelegatie: Het is mogelijk dat de delegataris op zijn beurt de aan hem gedelegeerde bevoegdheid
opnieuw overdraagt aan een andere bestuursorgaan.
3
Openbaar bestuur (Bestuurstaken)= Naast elkaar treden het college van B&W en Gedupeerde Staten
op als organen van de overheid.
Het openbaar bestuur dient de samenleving zo te besturen dat burgers en organisaties daar op een
fatsoenlijke manier met en naast elkaar kunnen leven, wonen, werken en recreëren.
Bestuursrecht heeft betrekking op het juridisch functioneren van het openbaar bestuur en zijn
relatie tot de burger.
Rechtsnormen/ regels van bestuursrecht;
Week 1:
Legaliteitsbeginsel;
Al het overheidsoptreden dat burgers bindt, moet een grondslag hebben
in een wet in formele zin.
Wet in formele zin: wet van de formele wetgever, te weten de regering
en de Staten-Generaal (art. 81 GW).
Het woord ‘wet’ in de Grondwet betekent altijd ‘wet in formele zin’.
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) geeft het college van B&W de bevoegdheid om te
beslissen op een aanvraag om een omgevingsvergunning. (wettelijke grondslag)
GS zijn bevoegd om een vergunning te verlenen, maar om redenen van efficiëntie wordt deze
vergunning aangehaakt bij de omgevingsvergunning, wat inhoudt dat GS de aanvraag toetsen en een
Verklaring van geen bedenkingen (Vvgb) afgeven die het college vervolgens betrekt in de procedure
van de omgevingsvergunning.
Wettelijke grondslag= De wettelijke basis op grond waarvan een actor een handeling verricht.
Specialiteitbeginsel;
Een bestuursorgaan mag alleen die belangen behartigen waarvoor de betrokken wet of regeling een
grondslag biedt (art. 3:4 lid 1 Awb).
Een bestuursbevoegdheid mag dus slechts worden uitgeoefend binnen de grenzen en het doel van
de bevoegdheid verlenende wet.
De overheid behartigt vele algemene belangen. Dit moet gespecificeerd worden, want ‘het algemeen
belang’ is zo weinig bepaald dat de overheid zich altijd wel achter enig belang zou kunnen
verschuilen om ook haar slechte beslissingen te rechtvaardigden. Wetten dienen daarom een
specifiek belang en geven aan een of meer organen nauwkeurig omschreven bevoegdheden om dat
specifieke belang te behartigen. Het bestuur mag bij het gebruik van een bevoegdheid, toegekend in
een bepaalde wettelijke regeling slechts het belang behartigen waarvoor die regeling speciaal is
vastgelegd (anders: misbruik / Detournement de pouvoir = machtsmisbruik)
Voor het optreden van het openbaar bestuur is een grondslag in de wet nodig (legaliteitsbeginsel) en
bij het afwegen van de belangen moeten het openbaar bestuur binnen het kader blijven van de
toepasselijke wet (specialiteitsbeginsel)
Bronnen van bestuursrecht;
- Wet- en regelgeving en verdragen Formele wetgever (Regering en Staten-Generaal) om alle
ingewikkelde processen in de maaschappij tot in detail te reguleren.
1
,- Jurisprudentie
- (Ongeschreven) rechtalgemene beginselen van behoorlijk bestuur (a.b.b.b.)
ABBB
- motiveringsbeginsel
- zorgvuldigheidsbeginsel
- evenredigheidsbeginsel
- gelijkheidsbeginsel
- rechtszekerheidsbeginsel
- verbod van willekeur
- vertrouwensbeginsel
Bronnen internationaal:
- Internationale verdragen
- Europese verdragen – (EVRM: persoonlijke vrijheidsrechten voor burgers)
- EU-verdragen - diverse bepalingen voor het vrije verkeer van personen, diensten, goederen en
kapitaal binnen de EU
- EU-verordeningen
- Europese richtlijnen
Bronnen nationaal:
- GW
- Wet in formele zin
- AmvB
- Verordeningen/regeling
- Beleidsregels en vergunningsvoorschriften
Jurisprudentie
Bestuursrechtelijk normenstelsel;
Het openbaar bestuur is verdeeld in verschillende lagen die elk op hun beurt bestuursrechtelijke
regels kunnen vaststellen. Daarbij ma een lagere regeling niet in strijd zijn met een hogere.
1. Verdrag
2. EU-verordening en EU-richtlijn
3. Grondwet
4. Wet in formele zin
5. Algemene Maatregel van Bestuur
6. Ministeriële verordening/regeling algemene verbindende voorschriften voor burgers +
bevoegdheden.
7. Provinciale verordening
8. Gemeentelijke verordening / waterschaps- verordening / verordening product- en bedrijfschap
9. Beleidsregels eigen richtlijnen voor het openbaar bestuur.
10. Vergunningsvoorschriften normen die gelden in het individuele geval.
Algemeen en bijzonder bestuursrecht;
Algemeen bestuursrecht:
+ Regels die op alle terreinen van het bestuursrecht van toepassing zijn (m.n. opgenomen in de
2
, Algemene wet bestuursrecht (Awb)) art. 107 lid 2 GW.
Aanbouwwet tranches= de wet in fasen (tranches) tot stand wordt gebracht door er steeds meer
inhoudelijke onderdelen aan toe te voegen.
Gelaagde structuur= De wet is opgebouwd uit verschillende lagen, waarbij telkens eerst de
algemene bepalingen worden genoemd en daarna de bepalingen voor de meer bijzondere gevallen.
(Niet bijzonder bestuursrecht)
Bijzonder bestuursrecht:
+ Regels die speciaal zijn opgesteld voor de bijzondere rechtsgebieden, zoals:
- sociaalzekerheidsrecht
- ruimtelijk bestuursrecht
- belastingrecht
- milieurecht
- vreemdelingenrecht
Coördinatiewet= bepalingen die in alle regelingen op een bepaald gebied van het bestuursrecht
voorkomen.
Gelede normstelling;
De ‘veellagigheid’ van het bestuursrecht
Normen voor een concrete casus worden (mede) bepaald door normen in verschillende regelingen
die dikwijls in een hiërarchische verhouding tot elkaar staan.
Bestuursbevoegdheid;
Een bestuursbevoegdheid kan bestaan uit besturen, maar ook uit regelgeving en het verrichten van
andere handelingen. Volgens het legaliteitsbeginsel mogen bestuursorganen alleen als
bestuursorgaan handelen en bindende besluiten nemen als daarvoor een uitdrukkelijke wettelijke
basis aanwezig is. Bestuursbevoegdheden moeten daarom worden toegekend, overgedragen of
opgedragen.
Hoe kom je aan de macht?;
attributie (art. 10:22) > wet of regeling kent bevoegdheid toe.
Attributie: Toekenning van bevoegdheden tot het uitoefenen van een bepaalde taak door wetgever
of daartoe bevoegd orgaan aan een (ander) bestuursorgaan of functionaris. Er worden nieuwe
bevoegdheden toegedeeld. De (grond)wetgever beschrijft de bevoegdheid zo nauwkeurig mogelijk
op grond van het specialiteitsbeginsel. De wetgever geeft dus zo mogelijk aan of wel of niet
gedelegeerd mag worden.
De grondwetgever gebruikt specifieke delegatieterminologie om aan te geven of en in hoeverre de
wetgever mag delegeren.
delegatie (art. 10:13) > bestuursorgaan draagt bevoegdheid over aan lager bestuursorgaan.
Delegatie: Een bestuursorgaan draagt een (verkregen) bevoegdheid over aan een ander. Het
overdragende bestuursorgaan mag de bevoegdheid dan niet meer zelf uitoefenen. Delegatie is niet
mogelijk aan ondergeschikten. Subdelegatie is mogelijk. De delegans draagt de bevoegdheid én de
daarbij behorende verantwoordelijkheid over aan de delegataris.
Subdelegatie: Het is mogelijk dat de delegataris op zijn beurt de aan hem gedelegeerde bevoegdheid
opnieuw overdraagt aan een andere bestuursorgaan.
3
