nATUURWETENSKAP
, Fotosintese & Respirasie
ENERGIE > ONDERHOU LEWE:
→ energie behoefte (om lewe te onderhou) = dryf die interaksies in ekostelsels
Alle lewende dinge het energie nodig vir lewensprosesse:
Z Beweging
Z Groei
Z Warm bly
[Son = bron van energie in ekostelsels]
Z Lig
Z Hitte
[Plante = vang ligenergie vas > fotosintese]
FOTOSINTESE:
→ chemiese proses waartydens plante glukose van koolstofdioksied (uit die lug) en water
(uit die grond) maak deur energie van die Son te gebruik;
[NEWEPRODUK / BYPRODUK = suurstof]
[Chlorofil → groen stof in plante wat die energie van sonlig absorbeer/vasvang]
GLUKOSE:
→ suiker > eenvoudigste vorm van kos
→ Plante verander glukose in stysel, sellulose en ander chemiese verbindings [groei en
voortplanting benodig]
2 © Noted Summaries Graad 8 Natuurwetenskappe www.notedsummaries.co.za
, RESPIRASIE:
ENERGIE IN KOS:
➢ Kos bevat potensiële energie
➢ Kos se energie inhoud word in kilojoules(kJ) OF kilokalorieë gemeet (kCal)
➢ Die energie wat in kos geberg word, kan gemeet word deur ‘n klein hoeveelheid van
kos in ‘n instrument, wat ‘n kaloriemeter genoem word, te verbrand.
[Glukose = afgebreek → energie word gebruik → gebruik vir ligaamsprosesse
[RESPIRASIE]]
[RESPIRASIE → proses waartydens energie uit glukose vrygestel word
tydens 'n reeks chemiese reaksies]
RESPIRASIE & ASEMHALING:
VERSKILLENDE MANIERE VAN ASEMHALING:
➢ Visse → kieue
➢ Walvisse → gate bo op kop
➢ Ruspes → gaatjies teen lyf
➢ Mense → neusholtes (lug gaan na longe)
QUIIIIZZZZ!!!
HOEKOM HAAL JY HARDER ASEM AS JY OEFENING DOEN?
➢ Respirasie vind plaas in elke sel van jou liggaam.
➢ Wanneer jy draf of oefeninge doen benodig jy meer energie.
➢ Dit beteken dat respirasie vinniger plaasvind en dat jy dus meer suurstof as
gewoonlik benodig.
➢ Jou liggaam reageer outomaties op die behoefte aan meer suurstof deur harder
en vinniger asem te haal.
3 © Noted Summaries Graad 8 Natuurwetenskappe www.notedsummaries.co.za
, Interaksies & interafhanklikheid
EKOLOGIE > INTERAKSIE:
[EKOLOGIE → vertakking van die wetenskappe wat die interaksie van
organismes met ander organismes en hul omgewing bestudeer]
Ekoloog > Persoon wat hierdie verwantskappe en interaksies bestudeer
4 VLAKKE > STUDIE VAN DIE EKOLOGIE:
→ groep organismes van dieselfde spesie wat in 'n spesifieke area op
BEVOLKING 'n spesifieke tydstip aangetref word en hulle moet kan aanteel in
daardie gebied
[bevolkingsgroei & faktore wat bevolkingsgroei of -afname beïnvloed]
→ al die bevolkings van organismes wat interaksie in 'n spesifieke
GEMEENSKAP gebied het
[2 OF MEER BEVOLKINGS]
→ gemeenskappe se interaksie met die nie-lewende dinge in hul
EKOSISTEEM omgewing
[gemeenskap + habitat]
→ al die ekosisteme op Aarde kombineer om die biosfeer te vorm
BIOSFEER
EKOSISTEME > BIOTIESE & ABIOTIESE KOMPONENTE:
BIOTIES ABIOTIES
[LEWEND] [NIE-LEWEND]
Z Plante Z Temperatuur
Z Diere Z Sonlig
Z Mense Z Water
Z Wind
Z Sand
OPNAME METODES > GROOTTE VAN EKOSISTEEM:
KWADRAATOPNAMES DWARDSDEURSNIT MONSTERNEMING
→ ‘n vierkant of rooster vir opnames → ‘n lyn deur die studie gebied vir
[PLANTE / STADIG BEWEGENDE monsterneming
DIERE] [TOESTANDE VAN ABIOTIESE
FAKTORE WISSEL]
4 © Noted Summaries Graad 8 Natuurwetenskappe www.notedsummaries.co.za
, Fotosintese & Respirasie
ENERGIE > ONDERHOU LEWE:
→ energie behoefte (om lewe te onderhou) = dryf die interaksies in ekostelsels
Alle lewende dinge het energie nodig vir lewensprosesse:
Z Beweging
Z Groei
Z Warm bly
[Son = bron van energie in ekostelsels]
Z Lig
Z Hitte
[Plante = vang ligenergie vas > fotosintese]
FOTOSINTESE:
→ chemiese proses waartydens plante glukose van koolstofdioksied (uit die lug) en water
(uit die grond) maak deur energie van die Son te gebruik;
[NEWEPRODUK / BYPRODUK = suurstof]
[Chlorofil → groen stof in plante wat die energie van sonlig absorbeer/vasvang]
GLUKOSE:
→ suiker > eenvoudigste vorm van kos
→ Plante verander glukose in stysel, sellulose en ander chemiese verbindings [groei en
voortplanting benodig]
2 © Noted Summaries Graad 8 Natuurwetenskappe www.notedsummaries.co.za
, RESPIRASIE:
ENERGIE IN KOS:
➢ Kos bevat potensiële energie
➢ Kos se energie inhoud word in kilojoules(kJ) OF kilokalorieë gemeet (kCal)
➢ Die energie wat in kos geberg word, kan gemeet word deur ‘n klein hoeveelheid van
kos in ‘n instrument, wat ‘n kaloriemeter genoem word, te verbrand.
[Glukose = afgebreek → energie word gebruik → gebruik vir ligaamsprosesse
[RESPIRASIE]]
[RESPIRASIE → proses waartydens energie uit glukose vrygestel word
tydens 'n reeks chemiese reaksies]
RESPIRASIE & ASEMHALING:
VERSKILLENDE MANIERE VAN ASEMHALING:
➢ Visse → kieue
➢ Walvisse → gate bo op kop
➢ Ruspes → gaatjies teen lyf
➢ Mense → neusholtes (lug gaan na longe)
QUIIIIZZZZ!!!
HOEKOM HAAL JY HARDER ASEM AS JY OEFENING DOEN?
➢ Respirasie vind plaas in elke sel van jou liggaam.
➢ Wanneer jy draf of oefeninge doen benodig jy meer energie.
➢ Dit beteken dat respirasie vinniger plaasvind en dat jy dus meer suurstof as
gewoonlik benodig.
➢ Jou liggaam reageer outomaties op die behoefte aan meer suurstof deur harder
en vinniger asem te haal.
3 © Noted Summaries Graad 8 Natuurwetenskappe www.notedsummaries.co.za
, Interaksies & interafhanklikheid
EKOLOGIE > INTERAKSIE:
[EKOLOGIE → vertakking van die wetenskappe wat die interaksie van
organismes met ander organismes en hul omgewing bestudeer]
Ekoloog > Persoon wat hierdie verwantskappe en interaksies bestudeer
4 VLAKKE > STUDIE VAN DIE EKOLOGIE:
→ groep organismes van dieselfde spesie wat in 'n spesifieke area op
BEVOLKING 'n spesifieke tydstip aangetref word en hulle moet kan aanteel in
daardie gebied
[bevolkingsgroei & faktore wat bevolkingsgroei of -afname beïnvloed]
→ al die bevolkings van organismes wat interaksie in 'n spesifieke
GEMEENSKAP gebied het
[2 OF MEER BEVOLKINGS]
→ gemeenskappe se interaksie met die nie-lewende dinge in hul
EKOSISTEEM omgewing
[gemeenskap + habitat]
→ al die ekosisteme op Aarde kombineer om die biosfeer te vorm
BIOSFEER
EKOSISTEME > BIOTIESE & ABIOTIESE KOMPONENTE:
BIOTIES ABIOTIES
[LEWEND] [NIE-LEWEND]
Z Plante Z Temperatuur
Z Diere Z Sonlig
Z Mense Z Water
Z Wind
Z Sand
OPNAME METODES > GROOTTE VAN EKOSISTEEM:
KWADRAATOPNAMES DWARDSDEURSNIT MONSTERNEMING
→ ‘n vierkant of rooster vir opnames → ‘n lyn deur die studie gebied vir
[PLANTE / STADIG BEWEGENDE monsterneming
DIERE] [TOESTANDE VAN ABIOTIESE
FAKTORE WISSEL]
4 © Noted Summaries Graad 8 Natuurwetenskappe www.notedsummaries.co.za
