Verpleegkundig Leiderschap
Hogeschool Utrecht, juni 2021
Inhoudsopgave
Voorwoord........................................................................................................................... 3
Verpleegkundig leiderschap....................................................................................................3
1. Kennismaken met leiderschap.........................................................................................3
1.1 Betekenis leiderschap................................................................................................3
1.2 Voorbeelden uit de praktijk.........................................................................................4
1.3 Verbeteren van kwaliteit van zorg..............................................................................4
1.4 Voorbeelden waarin ik leiderschap heb getoond........................................................6
2. Onderzoeken van leiderschap.........................................................................................6
2.1 Thema en relevantie..................................................................................................6
2.2 Schematische weergave stakeholders.......................................................................8
2.3 Interview stakeholder cohort Covid unit....................................................................10
2.4 Relevante observaties en verbanden leggen...........................................................11
2.5 Reflectie eigen rol....................................................................................................12
2.6 Persoonlijke ontwikkeling verpleegkundig leiderschap.............................................13
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 14
Bijlagen................................................................................................................................. 17
Bijlage 1: interview stakeholder cohort afdeling.................................................................17
Bijlage 2: Feedback stakeholder........................................................................................30
Bijlage 4: Presentatie verpleegkundig leiderschap.............................................................31
Voorwoord........................................................................................................................... 3
Verpleegkundig leiderschap....................................................................................................3
1. Kennismaken met leiderschap......................................................................................3
1.1 Betekenis leiderschap...........................................................................................3
1.2 Voorbeelden uit de praktijk....................................................................................4
1.3 Verbeteren van kwaliteit van zorg.........................................................................4
1.4 Voorbeelden waarin ik leiderschap heb getoond...................................................6
2. Onderzoeken van leiderschap......................................................................................6
2.1 Thema en relevantie..............................................................................................6
2.2 Schematische weergave stakeholders..................................................................8
2.3 Interview stakeholder cohort Covid unit...............................................................10
2.4 Relevante observaties en verbanden leggen.......................................................11
, 2.5 Reflectie eigen rol................................................................................................12
2.6 Persoonlijke ontwikkeling verpleegkundig leiderschap........................................13
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 14
Bijlagen................................................................................................................................. 17
Bijlage 1: interview stakeholder cohort afdeling.................................................................17
Bijlage 2: Feedback stakeholder........................................................................................30
Bijlage 4: Presentatie verpleegkundig leiderschap............................................................31
,Voorwoord
In het volgende deel van het portfolio is de opdracht verpleegkundig leiderschap beschreven.
Het doel van deze opdracht is de CanMEDS-rol organisator verder te ontwikkelen. Tijdens
praktijkleren 4 wordt op deze manier een beeld gevormd bij wat verpleegkundig leiderschap
betekend voor mij als beginnend HBO-verpleegkundige. De opdracht bestaat uit drie
onderdelen:
1. Voorbereiding op leiderschap
2. Onderzoeken van leiderschap
3. Presenteren over leiderschap.
De opdracht telt 3858 woorden. De tabellen, titels van tabellen, literatuurlijst, bijlagen en
voorwoord zijn daar niet bij gerekend.
Verpleegkundig leiderschap
1. Kennismaken met leiderschap
1.1 Betekenis leiderschap
Voor mij persoonlijk is een leider iemand die mensen weet te inspireren om het beste uit
jezelf te halen en daarbij zelf het goede voorbeeld neerzet. Ik vind het bijzonder als mensen
mij in een bepaalde soort energie weten te krijgen waardoor ik geïnspireerd raak om verder
te kijken dan mijn neus lang is en met volle kracht vooruit wil gaan in mijn werk.
In het boek van Lalleman et al. (2018) wordt verpleegkundig leiderschap verwoord als een
manier van werken en niet als een lijstje competenties die je moet kunnen afvinken. Het gaat
meer om een manier van denken en zijn.
In het boek worden veel verschillende leiderschapsstijlen onder de loep genomen en wordt
het volgende beschreven over een klinisch leider: “Als klinisch leider heb je de patiënt voorop
staan, ben je authentiek zichtbaar, ben je gefocust op de visie van je zorginstelling en/of
afdeling, ben je transparant over je doelen, resultaten, maar ook over je mislukkingen, en
denk je samen na over de kaders van de eigen zorginstelling” (Lalleman et al., 2018).
Kortom, leiderschap toon je/je bent een leider met bepaalde gedragingen. Je bent een
rolmodel/inspirator voor je beroepsgroep. Ook stelt Lalleman et al. (2018) dat verpleegkundig
leiderschap niet gebonden is aan een positie in de organisatie, maar juist in alle lagen van de
zorgverlening
Volgens Stil (2021) ontwikkelen verpleegkundig leiders:
- Een positieve werkomgeving;
- Helpen bij het werven en behouden van gekwalificeerd personeel;
- Verbeteren de financiële situatie van hun zorgorganisatie;
- Bevorderen de productiviteit en doelmatigheid van de zorg;
, 1.2 Voorbeelden uit de praktijk
In eerste instantie dacht ik dat verpleegkundig leiderschap vooral bestond uit het zijn van het
aanspreekpunt van de dag, of de verpleegkundige die de afdeling vertegenwoordigd in de
VAR. Echter kwam ik er gedurende deze stage achter dat verpleegkundig leiderschap ook
kan zitten in de kleine dingen.
Een voorbeeld hiervan is dat verpleegkundigen met hun EBP-kennis gefundeerd afwijken
van de protocollaire werkwijze op de afdeling en hierbij hun eigen kennis en vaardigheden
inzetten om de patiënt op de beste manier te kunnen helpen. Zo wordt op dit moment door
een verpleegkundige onderzocht of patiënten na een Bricker-operatie langdurig TED-kousen
aan moeten of dat dit ook korter kan. Ze neemt regelmatig contact op met patiënten en
neemt dan niet alleen dit onderwerp onder de loep maar vraagt ook naar andere
onderwerpen die na de operatie van belang kunnen zijn. Hierbij werkt de verpleegkundige
vanuit haar eigen deskundigheid vanuit haar rol als belangenbehartiger van de patiënt
(klinisch leider) (Adriaansen, 2018).
Een ander zeer actueel voorbeeld is de coronacrisis, waarbij veel van verpleegkundigen
werd gevraagd. Zo was het ziektebeeld voor alle verpleegkundigen nieuw en wist niemand
wat je kon verwachten van deze nieuwe patiëntencategorie. Verpleegkundigen moesten in
zeer korte tijd parate kennis hebben en vaardigheden ontwikkelen. Nieuwe protocollen
moesten worden ontwikkeld om veilige zorg te bewaken. Leiderschap moest worden getoond
in nieuwe werkwijzen of ethische kwesties zoals het bezoek bij palliatieve patiënten. Maar
denk ook aan het goed coördineren van de cohort afdelingen, het lange werken in
isolatiekleding en het risico op ziek worden roept soms veel vragen op bij collega’s en hoe ga
je hier mee om? (V&VN, z.d.)
1.3 Verbeteren van kwaliteit van zorg
Kwaliteit van zorg gaat over continu verbeteren, in dialoog met cliënten, mantelzorgers,
zorgverleners en maatschappelijke vertegenwoordigers zoals politici, beroepsverenigingen
en verzekeraars (Vilans, 2017). Als verpleegkundige kun je invloed uitoefenen op de zorg
dichtbij je patiënt, maar ook in een strategische richting naar de zorgorganisatie waarin je
werkt. Het verpleegkundig leiderschap komt in veel verschillende lagen van de
zorgorganisaties en gaat over allerlei onderwerpen die te maken hebben met de kwaliteit van
zorg (Stil, 2021):
- Knelpunten oplossen in de patiëntenzorg (medicatie fouten helpen te voorkomen,
aanpak antibioticaresistentie);
- Zorgmodellen opstellen;
- Strategische bijdragen leveren aan zorgbeleid (verminderen van vrijheidsbeperking in
de ouderenzorg);
- Weten om te gaan met politieke belangen (hoe geven we kleur aan de COVID-19
maatregelen);
- Weten om te gaan met maatschappelijke belangen;
- Weten om te gaan met economische belangen (kortere ligduur);
- Zorgen voor doelmatige uitkomsten (lagere sterftecijfers);
- Hebben kennis van gezondheidssystemen (Stil, 2021).
Hogeschool Utrecht, juni 2021
Inhoudsopgave
Voorwoord........................................................................................................................... 3
Verpleegkundig leiderschap....................................................................................................3
1. Kennismaken met leiderschap.........................................................................................3
1.1 Betekenis leiderschap................................................................................................3
1.2 Voorbeelden uit de praktijk.........................................................................................4
1.3 Verbeteren van kwaliteit van zorg..............................................................................4
1.4 Voorbeelden waarin ik leiderschap heb getoond........................................................6
2. Onderzoeken van leiderschap.........................................................................................6
2.1 Thema en relevantie..................................................................................................6
2.2 Schematische weergave stakeholders.......................................................................8
2.3 Interview stakeholder cohort Covid unit....................................................................10
2.4 Relevante observaties en verbanden leggen...........................................................11
2.5 Reflectie eigen rol....................................................................................................12
2.6 Persoonlijke ontwikkeling verpleegkundig leiderschap.............................................13
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 14
Bijlagen................................................................................................................................. 17
Bijlage 1: interview stakeholder cohort afdeling.................................................................17
Bijlage 2: Feedback stakeholder........................................................................................30
Bijlage 4: Presentatie verpleegkundig leiderschap.............................................................31
Voorwoord........................................................................................................................... 3
Verpleegkundig leiderschap....................................................................................................3
1. Kennismaken met leiderschap......................................................................................3
1.1 Betekenis leiderschap...........................................................................................3
1.2 Voorbeelden uit de praktijk....................................................................................4
1.3 Verbeteren van kwaliteit van zorg.........................................................................4
1.4 Voorbeelden waarin ik leiderschap heb getoond...................................................6
2. Onderzoeken van leiderschap......................................................................................6
2.1 Thema en relevantie..............................................................................................6
2.2 Schematische weergave stakeholders..................................................................8
2.3 Interview stakeholder cohort Covid unit...............................................................10
2.4 Relevante observaties en verbanden leggen.......................................................11
, 2.5 Reflectie eigen rol................................................................................................12
2.6 Persoonlijke ontwikkeling verpleegkundig leiderschap........................................13
Literatuurlijst.......................................................................................................................... 14
Bijlagen................................................................................................................................. 17
Bijlage 1: interview stakeholder cohort afdeling.................................................................17
Bijlage 2: Feedback stakeholder........................................................................................30
Bijlage 4: Presentatie verpleegkundig leiderschap............................................................31
,Voorwoord
In het volgende deel van het portfolio is de opdracht verpleegkundig leiderschap beschreven.
Het doel van deze opdracht is de CanMEDS-rol organisator verder te ontwikkelen. Tijdens
praktijkleren 4 wordt op deze manier een beeld gevormd bij wat verpleegkundig leiderschap
betekend voor mij als beginnend HBO-verpleegkundige. De opdracht bestaat uit drie
onderdelen:
1. Voorbereiding op leiderschap
2. Onderzoeken van leiderschap
3. Presenteren over leiderschap.
De opdracht telt 3858 woorden. De tabellen, titels van tabellen, literatuurlijst, bijlagen en
voorwoord zijn daar niet bij gerekend.
Verpleegkundig leiderschap
1. Kennismaken met leiderschap
1.1 Betekenis leiderschap
Voor mij persoonlijk is een leider iemand die mensen weet te inspireren om het beste uit
jezelf te halen en daarbij zelf het goede voorbeeld neerzet. Ik vind het bijzonder als mensen
mij in een bepaalde soort energie weten te krijgen waardoor ik geïnspireerd raak om verder
te kijken dan mijn neus lang is en met volle kracht vooruit wil gaan in mijn werk.
In het boek van Lalleman et al. (2018) wordt verpleegkundig leiderschap verwoord als een
manier van werken en niet als een lijstje competenties die je moet kunnen afvinken. Het gaat
meer om een manier van denken en zijn.
In het boek worden veel verschillende leiderschapsstijlen onder de loep genomen en wordt
het volgende beschreven over een klinisch leider: “Als klinisch leider heb je de patiënt voorop
staan, ben je authentiek zichtbaar, ben je gefocust op de visie van je zorginstelling en/of
afdeling, ben je transparant over je doelen, resultaten, maar ook over je mislukkingen, en
denk je samen na over de kaders van de eigen zorginstelling” (Lalleman et al., 2018).
Kortom, leiderschap toon je/je bent een leider met bepaalde gedragingen. Je bent een
rolmodel/inspirator voor je beroepsgroep. Ook stelt Lalleman et al. (2018) dat verpleegkundig
leiderschap niet gebonden is aan een positie in de organisatie, maar juist in alle lagen van de
zorgverlening
Volgens Stil (2021) ontwikkelen verpleegkundig leiders:
- Een positieve werkomgeving;
- Helpen bij het werven en behouden van gekwalificeerd personeel;
- Verbeteren de financiële situatie van hun zorgorganisatie;
- Bevorderen de productiviteit en doelmatigheid van de zorg;
, 1.2 Voorbeelden uit de praktijk
In eerste instantie dacht ik dat verpleegkundig leiderschap vooral bestond uit het zijn van het
aanspreekpunt van de dag, of de verpleegkundige die de afdeling vertegenwoordigd in de
VAR. Echter kwam ik er gedurende deze stage achter dat verpleegkundig leiderschap ook
kan zitten in de kleine dingen.
Een voorbeeld hiervan is dat verpleegkundigen met hun EBP-kennis gefundeerd afwijken
van de protocollaire werkwijze op de afdeling en hierbij hun eigen kennis en vaardigheden
inzetten om de patiënt op de beste manier te kunnen helpen. Zo wordt op dit moment door
een verpleegkundige onderzocht of patiënten na een Bricker-operatie langdurig TED-kousen
aan moeten of dat dit ook korter kan. Ze neemt regelmatig contact op met patiënten en
neemt dan niet alleen dit onderwerp onder de loep maar vraagt ook naar andere
onderwerpen die na de operatie van belang kunnen zijn. Hierbij werkt de verpleegkundige
vanuit haar eigen deskundigheid vanuit haar rol als belangenbehartiger van de patiënt
(klinisch leider) (Adriaansen, 2018).
Een ander zeer actueel voorbeeld is de coronacrisis, waarbij veel van verpleegkundigen
werd gevraagd. Zo was het ziektebeeld voor alle verpleegkundigen nieuw en wist niemand
wat je kon verwachten van deze nieuwe patiëntencategorie. Verpleegkundigen moesten in
zeer korte tijd parate kennis hebben en vaardigheden ontwikkelen. Nieuwe protocollen
moesten worden ontwikkeld om veilige zorg te bewaken. Leiderschap moest worden getoond
in nieuwe werkwijzen of ethische kwesties zoals het bezoek bij palliatieve patiënten. Maar
denk ook aan het goed coördineren van de cohort afdelingen, het lange werken in
isolatiekleding en het risico op ziek worden roept soms veel vragen op bij collega’s en hoe ga
je hier mee om? (V&VN, z.d.)
1.3 Verbeteren van kwaliteit van zorg
Kwaliteit van zorg gaat over continu verbeteren, in dialoog met cliënten, mantelzorgers,
zorgverleners en maatschappelijke vertegenwoordigers zoals politici, beroepsverenigingen
en verzekeraars (Vilans, 2017). Als verpleegkundige kun je invloed uitoefenen op de zorg
dichtbij je patiënt, maar ook in een strategische richting naar de zorgorganisatie waarin je
werkt. Het verpleegkundig leiderschap komt in veel verschillende lagen van de
zorgorganisaties en gaat over allerlei onderwerpen die te maken hebben met de kwaliteit van
zorg (Stil, 2021):
- Knelpunten oplossen in de patiëntenzorg (medicatie fouten helpen te voorkomen,
aanpak antibioticaresistentie);
- Zorgmodellen opstellen;
- Strategische bijdragen leveren aan zorgbeleid (verminderen van vrijheidsbeperking in
de ouderenzorg);
- Weten om te gaan met politieke belangen (hoe geven we kleur aan de COVID-19
maatregelen);
- Weten om te gaan met maatschappelijke belangen;
- Weten om te gaan met economische belangen (kortere ligduur);
- Zorgen voor doelmatige uitkomsten (lagere sterftecijfers);
- Hebben kennis van gezondheidssystemen (Stil, 2021).
