Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1...........................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 Hoe verloopt de prenatale ontwikkeling........................................................................................11
Hoofdstuk 3 blz 96-104.......................................................................................................................................17
Blz Hoofdstuk 3 de rest.......................................................................................................................................20
Hoofdstuk 5 Blz 159-176.....................................................................................................................................25
hoofstuk 5 Blz 184-196.......................................................................................................................................28
Hoofdstuk 4 cognitieve ontwikkelingstheorieën................................................................................................31
Hoofdstuk 9 p. 322-326 Leertheorien.................................................................................................................38
,Hoofdstuk 1
Waarom onderzoeken we de ontwikkeling van kinderen?
Het kan ons helpen betere ouders te worden, onze mening te geven over sociale kwesties die
kinderen aangaan, en ons begrip van de menselijke natuur te verbeteren. Het kan zorgen voor begrip
over hoe de mens is voordat het wordt beïnvloed door familie/sociale omgeving.
Hoe worden kinderen opgevoed?
De ontwikkeling van een kind kan verschillende vragen oproepen in verschillende lagen van de
samenleving. Een vraag die de meeste ouders hebben is hoe zij hun kinderen zouden kunnen leren
omgaan met woedeaanvallen en andere negatieve emoties. Dit is ook een van de redenen dat we de
ontwikkeling van een kind bestuderen. Soms worden kinderen geslagen, maar dit blijkt averechts te
werken. Er zijn echter verschillende effectieve manieren bekend om met de woedeaanvallen van een
kind om te gaan. Een manier is om sympathiek te reageren op kinderen die negatieve emoties tonen,
hierdoor kunnen de kinderen beter omgaan met een situatie die negatieve emoties oproept. Een
andere manier is de kinderen te helpen zoeken naar positieve alternatieven wanneer ze negatieve
emoties tonen (doing the turtle/schildpad). In elk geval is het onderzocht dat kinderen die geslagen
worden zelf ook sneller gaan slaan en dus meer agressief gedrag gaan vertonen.
BOX 1.1 Wat waren de bevindingen van de Roemeense adoptiestudie?
Een Roemeense studie deed onderzoek naar kinderen die waren opgegroeid in weeshuizen onder
verwaarlozende omstandigheden. Door het toenmalige beleid in weeshuizen was er een gebrek aan
(fysiek) contact voor de weeskinderen. Toen deze kinderen werden geadopteerd door Britse
gezinnen bleken ze vaak ondervoed, liepen ze achter in hun fysieke en intellectuele ontwikkeling, en
waren ze vaak sociaal beperkt. In de studie werden deze weeskinderen vergeleken met
geadopteerde kinderen uit Groot-Brittannië. Op zesjarige leeftijd liepen de Roemeense weeskinderen
nog steeds achter in hun fysieke, intellectuele, sociale, en emotionele ontwikkeling. Vooral de sociale
en emotionele beperkingen bleven significant tot in de volwassenheid. Deze
ontwikkelingsachterstanden konden worden gerelateerd aan significant lage activatie van de
amygdala (een gedeelte in de hersenen dat betrokken is bij emotionele reacties). De belangrijkste
conclusie van deze studie is dat de timing van ervaringen invloed heeft op de gevolgen ervan.
In dit geval waren de kinderen flexibel genoeg om het effect van het leven in liefdeloze,
verlammende Roemeense instellingen te boven te komen als aan de ontbering een einde kwam op
de leeftijd van zes maanden; het leven in de instellingen tot op hoge leeftijd had echter effecten die
zelden volledig werden overwonnen, zelfs wanneer kinderen vele jaren daarna in liefdevolle en
stimulerende omgevingen doorbrachten. Hoe later de adoptie, hoe groter de schadelijke effecten op
de lange termijn van vroege deprivatie.
Hoe wordt sociaal beleid gekozen?
De ontwikkeling van een kind kan ook vragen oproepen met betrekking tot een verantwoord sociaal
beleid in de maatschappij. Dit is ook een van de redenen dat we de ontwikkeling van een kind
bestuderen. Onderzoek kan worden gedaan met behulp van een meta-analyse, een methode om
resultaten van onafhankelijke studies te combineren om tot conclusies te komen die gebaseerd zijn
op al deze onderzoeken samen (dus gewoon heel veel studies bekijken over de invloed van
videogames op agressie en daar een conclusie uit trekken). We kunnen ons afvragen of het beter is
om te investeren in de preventie van ontwikkelingsproblemen bij kinderen, of om te investeren in
het oplossen van ontwikkelingsproblemen die er al bij kinderen bestaan.
Bedenk bijvoorbeeld hoe betrouwbaar de verklaring van een jong kind in een rechtszaal is.
Het kan hierbij gebeuren dat de rechter de verklaring van een kind gelooft, waardoor een onschuldig
,persoon gestraft wordt, of andersom kan juist een schuldig persoon vrijuit gaan. Uit onderzoek is
gebleken dat jonge kinderen vaak details vergeten, maar dat wat ze zeggen grotendeels op de
waarheid gebaseerd is. Jonge kinderen zijn wel gevoelig voor bepaalde ondervragingstechnieken,
vooral wanneer suggestieve vragen herhaald worden. Vragen die gesteld worden aan jonge kinderen
in een rechtszaal moeten neutraal zijn. Ook mogen vragen niet herhaald worden als deze al zijn
beantwoord. Alleen op deze manier kan er een betrouwbare verklaring afgenomen worden.
Hoe kan de menselijke natuur begrepen worden?
De ontwikkeling van een kind kan ook de vraag beantwoorden wat betreft het beter begrijpen van de
aard van de mens. Dit is ook een van de redenen dat we de ontwikkeling van een kind bestuderen.
Ontwikkelingsonderzoekers hebben methoden gevonden om de ontwikkeling van kinderen op jonge
leeftijd te observeren, te beschrijven en te verklaren.
Een illustratie van hoe de wetenschap kan helpen om de menselijke natuur te begrijpen, komt van
studies naar hoe kinderen de effecten van mishandeling overwinnen, afhankelijk van de timing van
de mishandeling. Het blijkt dat kinderen die zich na de geboorte korter dan 6 maanden in een
instabiele omgeving bevinden, hier geen negatieve effecten van ondervinden op latere leeftijd. Duurt
deze periode echter langer dan 6 maanden, dan kunnen zij hier wel problemen door ervaren, ook al
bevinden ze zich daarna wel in een stabiele omgeving. De kinderen die langer dan 6 maanden in een
instabiele omgeving leven, hebben onder andere een atypische sociale ontwikkeling, waar
abnormale hersenactiviteit aan ten grondslag ligt. Zo is er verminderde activiteit in de amygdala, een
hersengebied dat betrokken is bij emotionele reacties. De studie naar Roemeense adoptiekinderen is
hier een voorbeeld van.
Wat zijn historische ideeën over de ontwikkeling van een kind?
Wat is de kijk van vroege filosofen?
Plato stelde dat zelfcontrole door kinderen en discipline door ouders het doel zijn van een goede
opvoeding en educatie. Ook gelooft Plato dat kennis aangeboren is. Aristoteles stelde dat het
belangrijk is dat er rekening gehouden wordt met het individuele karakter van kinderen. Daarin is de
kwaliteit van opvoeding door de ouders erg belangrijk. Aristoteles geloofde dan ook dat kennis niet
aangeboren is, maar dat kennis verkregen wordt door ervaringen. Locke stelde dat de ouders het
kind in eerste instantie moeten opvoeden door middel van discipline. Later kan het kind de vrijheid
krijgen om zelf te exploreren. Locke geloofde dat men geboren wordt als een onbeschreven blad,
ofwel: kennis wordt verkregen door ervaringen. Rousseau vindt dat kinderen in eerste instantie juist
de maximale vrijheid nodig hebben. Vanaf hun twaalfde levensjaar (de zogenaamde ‘age of reason’)
moeten kinderen formele educatie krijgen door de ouders en school. Darwin heeft de zogenaamde
‘baby biography’ ontwikkeld, waarin hij de ontwikkelingen van een baby van dag tot dag observeert.
Hieronder vallen de motorische, sensorische, en emotionele ontwikkelingen. Darwin inspireerde
andere onderzoekers om verdere onderzoeken te verrichten over de ontwikkeling van een kind en de
bijbehorende aspecten. Kagan concludeerde dat kinderen een aangeboren moreel besef hebben en
vijf vaardigheden omvatten die zelfs onze naaste primaatverwanten niet hebben. Deze omvatten het
vermogen om de gedachten en gevoelens van anderen af te leiden, de concepten goed en slecht toe
te passen op iemands eigen gedrag, na te denken over daden uit het verleden, te begrijpen dat
negatieve gevolgen hadden kunnen worden voorkomen en om de eigen motieven en emoties en die
van anderen te begrijpen.
Wat zijn sociale hervormingsbewegingen?
Het huidige veld van de kinderpsychologie heeft ook zijn wortels in vroege sociale
hervormingsbewegingen, die zorgden voor verbetering van de levens van kinderen door de condities
waarin zij leefden te veranderen. Zo werd bijvoorbeeld verboden dat kinderen onder de 10 jaar
mochten werken.
Wat is de invloed van Darwins evolutietheorie?
, Darwins werk leidde tot de opvatting dat intensieve bestudering van de ontwikkeling van kinderen
zou kunnen leiden tot belangrijke inzichten in de menselijke natuur. Darwins evolutietheorie, die
uitgaat van variatie, natuurlijke selectie en erfelijkheid als fundamentele concepten, beïnvloedt nog
steeds het denken van moderne ontwikkelingsdeskundigen (zoals hechtingen aan moeder,
aangeboren angsten voor bv spinnen, sekse verschillen, agressie en altruïsme en leermechanismen).
Welke aspecten in de ontwikkeling van een kind zijn belangrijk? (Enduring themes in child
development)
7 Basis vragen/aspecten over
kinderontwikkelingen
Hoe vormen natuur en nurture samen de
ontwikkeling (nature and nurture)
Hoe vormen kinderen hun eigen
ontwikkeling (active child)
Op welk vlak is ontwikkleing ‘continuous’
en/of discountinuous?
Hoe treedt verandering in?
Hoe beinvloed de sociaal culturele context
de ontwikkeling
Hoe komt het dat kinderen anders zijn dan
elkaar?
Hoe kan onderzoek kinderen hun welzijn
bevorderen?
7 Basis vragen/aspecten over
kinderontwikkelingen
Hoe vormen natuur en nurture Nature: de genen die we ontvangen, dus aangeboren. En nurture
samen de ontwikkeling (nature and de omgeving met de sociale aspecten. Deze interacteren. Het
nurture) genoom beinvloed (doordat het niet alleen uit DNA bestaat maar
ook uit eiwitten die de expressie beinvloeden) gedrag en gedrag
beinvloed genoom =epigenese. Blijkt uit onderzoek
naar methylatie, een biochemisch proces dat gedrag beïnvloedt
door genactiviteit en -expressie te onderdrukken. (na 15 jaar was
de methylatie nog steeds minder bij kinderen met een moeder
die gestressed was).
Hoe vormen kinderen hun eigen -Wanneer het kind ouder wordt, kiest hij of zij zelf zijn
ontwikkeling (active child) bezigheden, vrienden, omgeving en dergelijke in het dagelijkse
leven.
-kind nodigt ook ouders uit om bepaald gedrag te vertonen door
zelf bepaald gedrag te vertonen (veel lachen etc.)
Op welk vlak is ontwikkleing Een continue ontwikkeling houdt in dat veranderingen met
‘continuous’ en/of discountinuous? leeftijd gradueel en in kleine stappen ontstaan.
Een discontinue ontwikkeling houdt in dat veranderingen met
leeftijd plotseling en met grote stappen ontstaan.
- Stage theory: ontwikkeling bestaat uit grote stappen en
leeftijd gerelaeerd. Zoals de cognitieve ontwikkelingstheorie
van PIAGET.
Hangt af van perspectief Als je lang naar een kind kijkt,
worden veranderingen vaak als continu ervaren. Maar als je om
de zoveel tijd naar een kind kijkt, worden veranderingen vaak als
discontinu ervaren.
Hoofdstuk 1...........................................................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 Hoe verloopt de prenatale ontwikkeling........................................................................................11
Hoofdstuk 3 blz 96-104.......................................................................................................................................17
Blz Hoofdstuk 3 de rest.......................................................................................................................................20
Hoofdstuk 5 Blz 159-176.....................................................................................................................................25
hoofstuk 5 Blz 184-196.......................................................................................................................................28
Hoofdstuk 4 cognitieve ontwikkelingstheorieën................................................................................................31
Hoofdstuk 9 p. 322-326 Leertheorien.................................................................................................................38
,Hoofdstuk 1
Waarom onderzoeken we de ontwikkeling van kinderen?
Het kan ons helpen betere ouders te worden, onze mening te geven over sociale kwesties die
kinderen aangaan, en ons begrip van de menselijke natuur te verbeteren. Het kan zorgen voor begrip
over hoe de mens is voordat het wordt beïnvloed door familie/sociale omgeving.
Hoe worden kinderen opgevoed?
De ontwikkeling van een kind kan verschillende vragen oproepen in verschillende lagen van de
samenleving. Een vraag die de meeste ouders hebben is hoe zij hun kinderen zouden kunnen leren
omgaan met woedeaanvallen en andere negatieve emoties. Dit is ook een van de redenen dat we de
ontwikkeling van een kind bestuderen. Soms worden kinderen geslagen, maar dit blijkt averechts te
werken. Er zijn echter verschillende effectieve manieren bekend om met de woedeaanvallen van een
kind om te gaan. Een manier is om sympathiek te reageren op kinderen die negatieve emoties tonen,
hierdoor kunnen de kinderen beter omgaan met een situatie die negatieve emoties oproept. Een
andere manier is de kinderen te helpen zoeken naar positieve alternatieven wanneer ze negatieve
emoties tonen (doing the turtle/schildpad). In elk geval is het onderzocht dat kinderen die geslagen
worden zelf ook sneller gaan slaan en dus meer agressief gedrag gaan vertonen.
BOX 1.1 Wat waren de bevindingen van de Roemeense adoptiestudie?
Een Roemeense studie deed onderzoek naar kinderen die waren opgegroeid in weeshuizen onder
verwaarlozende omstandigheden. Door het toenmalige beleid in weeshuizen was er een gebrek aan
(fysiek) contact voor de weeskinderen. Toen deze kinderen werden geadopteerd door Britse
gezinnen bleken ze vaak ondervoed, liepen ze achter in hun fysieke en intellectuele ontwikkeling, en
waren ze vaak sociaal beperkt. In de studie werden deze weeskinderen vergeleken met
geadopteerde kinderen uit Groot-Brittannië. Op zesjarige leeftijd liepen de Roemeense weeskinderen
nog steeds achter in hun fysieke, intellectuele, sociale, en emotionele ontwikkeling. Vooral de sociale
en emotionele beperkingen bleven significant tot in de volwassenheid. Deze
ontwikkelingsachterstanden konden worden gerelateerd aan significant lage activatie van de
amygdala (een gedeelte in de hersenen dat betrokken is bij emotionele reacties). De belangrijkste
conclusie van deze studie is dat de timing van ervaringen invloed heeft op de gevolgen ervan.
In dit geval waren de kinderen flexibel genoeg om het effect van het leven in liefdeloze,
verlammende Roemeense instellingen te boven te komen als aan de ontbering een einde kwam op
de leeftijd van zes maanden; het leven in de instellingen tot op hoge leeftijd had echter effecten die
zelden volledig werden overwonnen, zelfs wanneer kinderen vele jaren daarna in liefdevolle en
stimulerende omgevingen doorbrachten. Hoe later de adoptie, hoe groter de schadelijke effecten op
de lange termijn van vroege deprivatie.
Hoe wordt sociaal beleid gekozen?
De ontwikkeling van een kind kan ook vragen oproepen met betrekking tot een verantwoord sociaal
beleid in de maatschappij. Dit is ook een van de redenen dat we de ontwikkeling van een kind
bestuderen. Onderzoek kan worden gedaan met behulp van een meta-analyse, een methode om
resultaten van onafhankelijke studies te combineren om tot conclusies te komen die gebaseerd zijn
op al deze onderzoeken samen (dus gewoon heel veel studies bekijken over de invloed van
videogames op agressie en daar een conclusie uit trekken). We kunnen ons afvragen of het beter is
om te investeren in de preventie van ontwikkelingsproblemen bij kinderen, of om te investeren in
het oplossen van ontwikkelingsproblemen die er al bij kinderen bestaan.
Bedenk bijvoorbeeld hoe betrouwbaar de verklaring van een jong kind in een rechtszaal is.
Het kan hierbij gebeuren dat de rechter de verklaring van een kind gelooft, waardoor een onschuldig
,persoon gestraft wordt, of andersom kan juist een schuldig persoon vrijuit gaan. Uit onderzoek is
gebleken dat jonge kinderen vaak details vergeten, maar dat wat ze zeggen grotendeels op de
waarheid gebaseerd is. Jonge kinderen zijn wel gevoelig voor bepaalde ondervragingstechnieken,
vooral wanneer suggestieve vragen herhaald worden. Vragen die gesteld worden aan jonge kinderen
in een rechtszaal moeten neutraal zijn. Ook mogen vragen niet herhaald worden als deze al zijn
beantwoord. Alleen op deze manier kan er een betrouwbare verklaring afgenomen worden.
Hoe kan de menselijke natuur begrepen worden?
De ontwikkeling van een kind kan ook de vraag beantwoorden wat betreft het beter begrijpen van de
aard van de mens. Dit is ook een van de redenen dat we de ontwikkeling van een kind bestuderen.
Ontwikkelingsonderzoekers hebben methoden gevonden om de ontwikkeling van kinderen op jonge
leeftijd te observeren, te beschrijven en te verklaren.
Een illustratie van hoe de wetenschap kan helpen om de menselijke natuur te begrijpen, komt van
studies naar hoe kinderen de effecten van mishandeling overwinnen, afhankelijk van de timing van
de mishandeling. Het blijkt dat kinderen die zich na de geboorte korter dan 6 maanden in een
instabiele omgeving bevinden, hier geen negatieve effecten van ondervinden op latere leeftijd. Duurt
deze periode echter langer dan 6 maanden, dan kunnen zij hier wel problemen door ervaren, ook al
bevinden ze zich daarna wel in een stabiele omgeving. De kinderen die langer dan 6 maanden in een
instabiele omgeving leven, hebben onder andere een atypische sociale ontwikkeling, waar
abnormale hersenactiviteit aan ten grondslag ligt. Zo is er verminderde activiteit in de amygdala, een
hersengebied dat betrokken is bij emotionele reacties. De studie naar Roemeense adoptiekinderen is
hier een voorbeeld van.
Wat zijn historische ideeën over de ontwikkeling van een kind?
Wat is de kijk van vroege filosofen?
Plato stelde dat zelfcontrole door kinderen en discipline door ouders het doel zijn van een goede
opvoeding en educatie. Ook gelooft Plato dat kennis aangeboren is. Aristoteles stelde dat het
belangrijk is dat er rekening gehouden wordt met het individuele karakter van kinderen. Daarin is de
kwaliteit van opvoeding door de ouders erg belangrijk. Aristoteles geloofde dan ook dat kennis niet
aangeboren is, maar dat kennis verkregen wordt door ervaringen. Locke stelde dat de ouders het
kind in eerste instantie moeten opvoeden door middel van discipline. Later kan het kind de vrijheid
krijgen om zelf te exploreren. Locke geloofde dat men geboren wordt als een onbeschreven blad,
ofwel: kennis wordt verkregen door ervaringen. Rousseau vindt dat kinderen in eerste instantie juist
de maximale vrijheid nodig hebben. Vanaf hun twaalfde levensjaar (de zogenaamde ‘age of reason’)
moeten kinderen formele educatie krijgen door de ouders en school. Darwin heeft de zogenaamde
‘baby biography’ ontwikkeld, waarin hij de ontwikkelingen van een baby van dag tot dag observeert.
Hieronder vallen de motorische, sensorische, en emotionele ontwikkelingen. Darwin inspireerde
andere onderzoekers om verdere onderzoeken te verrichten over de ontwikkeling van een kind en de
bijbehorende aspecten. Kagan concludeerde dat kinderen een aangeboren moreel besef hebben en
vijf vaardigheden omvatten die zelfs onze naaste primaatverwanten niet hebben. Deze omvatten het
vermogen om de gedachten en gevoelens van anderen af te leiden, de concepten goed en slecht toe
te passen op iemands eigen gedrag, na te denken over daden uit het verleden, te begrijpen dat
negatieve gevolgen hadden kunnen worden voorkomen en om de eigen motieven en emoties en die
van anderen te begrijpen.
Wat zijn sociale hervormingsbewegingen?
Het huidige veld van de kinderpsychologie heeft ook zijn wortels in vroege sociale
hervormingsbewegingen, die zorgden voor verbetering van de levens van kinderen door de condities
waarin zij leefden te veranderen. Zo werd bijvoorbeeld verboden dat kinderen onder de 10 jaar
mochten werken.
Wat is de invloed van Darwins evolutietheorie?
, Darwins werk leidde tot de opvatting dat intensieve bestudering van de ontwikkeling van kinderen
zou kunnen leiden tot belangrijke inzichten in de menselijke natuur. Darwins evolutietheorie, die
uitgaat van variatie, natuurlijke selectie en erfelijkheid als fundamentele concepten, beïnvloedt nog
steeds het denken van moderne ontwikkelingsdeskundigen (zoals hechtingen aan moeder,
aangeboren angsten voor bv spinnen, sekse verschillen, agressie en altruïsme en leermechanismen).
Welke aspecten in de ontwikkeling van een kind zijn belangrijk? (Enduring themes in child
development)
7 Basis vragen/aspecten over
kinderontwikkelingen
Hoe vormen natuur en nurture samen de
ontwikkeling (nature and nurture)
Hoe vormen kinderen hun eigen
ontwikkeling (active child)
Op welk vlak is ontwikkleing ‘continuous’
en/of discountinuous?
Hoe treedt verandering in?
Hoe beinvloed de sociaal culturele context
de ontwikkeling
Hoe komt het dat kinderen anders zijn dan
elkaar?
Hoe kan onderzoek kinderen hun welzijn
bevorderen?
7 Basis vragen/aspecten over
kinderontwikkelingen
Hoe vormen natuur en nurture Nature: de genen die we ontvangen, dus aangeboren. En nurture
samen de ontwikkeling (nature and de omgeving met de sociale aspecten. Deze interacteren. Het
nurture) genoom beinvloed (doordat het niet alleen uit DNA bestaat maar
ook uit eiwitten die de expressie beinvloeden) gedrag en gedrag
beinvloed genoom =epigenese. Blijkt uit onderzoek
naar methylatie, een biochemisch proces dat gedrag beïnvloedt
door genactiviteit en -expressie te onderdrukken. (na 15 jaar was
de methylatie nog steeds minder bij kinderen met een moeder
die gestressed was).
Hoe vormen kinderen hun eigen -Wanneer het kind ouder wordt, kiest hij of zij zelf zijn
ontwikkeling (active child) bezigheden, vrienden, omgeving en dergelijke in het dagelijkse
leven.
-kind nodigt ook ouders uit om bepaald gedrag te vertonen door
zelf bepaald gedrag te vertonen (veel lachen etc.)
Op welk vlak is ontwikkleing Een continue ontwikkeling houdt in dat veranderingen met
‘continuous’ en/of discountinuous? leeftijd gradueel en in kleine stappen ontstaan.
Een discontinue ontwikkeling houdt in dat veranderingen met
leeftijd plotseling en met grote stappen ontstaan.
- Stage theory: ontwikkeling bestaat uit grote stappen en
leeftijd gerelaeerd. Zoals de cognitieve ontwikkelingstheorie
van PIAGET.
Hangt af van perspectief Als je lang naar een kind kijkt,
worden veranderingen vaak als continu ervaren. Maar als je om
de zoveel tijd naar een kind kijkt, worden veranderingen vaak als
discontinu ervaren.
