EUROPEES EN INTERNATIONAAL BELASTINGRECHT
HOORCOLLEGE 1: INLEIDING INTERNATIONAAL BELASTINGRECHT
Internationaal Belastingrecht
Het recht betreffende de afbakening, verdeling en onderlinge afstemming tussen staten van
belastingheffingsrechten ter zake van inkomen en vermogen.
Kwalitatieve juridische beginselen ter afbakening van heffingsrechten
Uitgangspunt is het soevereiniteitsbeginsel (elk land mag zelf bepalen hoe en wie zij gaan heffen).
In de praktijk is dit doorgaans afgebakend door:
- Woonplaatsbeginsel (subjectief)
- Bron- en oorsprongsbeginsel (objectief)
- Nationaliteitsbeginsel (subjectief / incorporatiebeginsel)
- Functionaliteitsbeginsel (subjectief)
In de toekomst: bestemmingslandbeginsel en single taxation beginsel
Universaliteitsbeginsel
Belastingheffing naar wereldinkomen/wereldvermogen en nauwer verbonden met:
- Nationaliteitsbeginsel
- Woonplaatsbeginsel
- Functionaliteitsbeginsel
Territorialiteitsbeginsel
Belastingheffing naar inkomen verdiend/vermogen gelegen in desbetreffende staat en nauwer verbonden met:
- Bronbeginsel
- Oorsprongsbeginsel
- Bestemmingslandbeginsel
Internationale juridische dubbele belasting
De heffing van vergelijkbare belastingen in twee staten van dezelfde belastingplichtige over materieel hetzelfde
object.
Internationale economische dubbele belasting
De heffing van belastingen in twee staten over dezelfde economische transactie, inkomen of vermogen van
verschillende belastingplichtigen.
Traditioneel zien verdragen op voorkoming van juridische dubbele belasting maar steeds meer focus op
economische dubbele belasting (onderling overleg of abitrage)
Pagina 1 van 60
,Hoe kan dubbele belasting ontstaan
Kwalificatieverschillen: samenloop / mismatch subjectieve beginselen
Classificatieverschillen: samenloop / mismatch subjectieve en objectieve beginselen
Transfer pricing verschillen: samenloop / mismatch objectieve beginselen
Instrumenten ter voorkoming van dubbele belasting
- Eenzijdige nationale regelingen
Deelnemingsvrijstelling (Vpb)
Objectvrijstelling vaste inrichtingen (Vpb)
Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 (BVDB)
Tariefsreductie (Box 2 IB 2001)
- Belastingverdragen
Bilateraal
Multilateraal
- Europees Recht
Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie & Verdrag betreffende de Europese Unie zoals
uitlegd door het Hof van Justitie
> Richtlijnen (Moeder-dochterrichtlijn bijvoorbeeld)
Beoordelingscriteria van dubbele belasting
1. Kan Nederland heffen o.g.v. nationale wet?
A. Subject
I. Inwoner (binnenlandse belastingplichtige)
II. Niet-inwoner: buitenlandse belastingplichtige
B. Object
Wereldinkomen
Nederlands inkomen
2. Mag Nederland heffen o.g.v. belastingverdrag of enige andere regeling ter voorkoming van dubbele
belasting?
A. Subject: (verdrags)inwoner
B. Object: welk land mag over desbetreffende inkomensbestanddeel (on)beperkt heffen
C. Methode ter voorkoming van dubbele belasting (verrekening/vrijstelling)
Pagina 2 van 60
, 3. Mag (of moet) Nederland heffen o.g.v. Europees recht?
A. Subject
Belastingplichtige toegang tot het Europese recht?
B. Object
Fundamentele vrijheden VWEU
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Richtlijnen
EU Associatie-&partnerschapsverdragen met non-EU lidstaten
C. Gevolgen van strijd met Europees recht
Bepaling is onverbindend voor zover in strijd met Europese recht
Analoge toepassing door rechter van beschikbare bepaling
Indien niet mogelijk: strijdige bepaling door rechter mogelijk geheel buiten toepassing laten
Eventueel schadevergoeding
Besluit voorkoming dubbele belasting 2001
Eenzijdige voorkoming door NL aan NL inwoners voor bijvoorbeeld dividend- rente- en royaltybetalingen: alleen
voorkoming indien afkomstig uit ontwikkelingsland
Toepassingsvoorwaarden van besluit:
- Geen verdrag van toepassing
- Binnenlandse belastingplicht
- Onderworpenheid in buitenland
Mutilateraal instrument (MLI)
Het doel van het MLI is voorkoming van verdragsmisbruik / implementatie BEPS aanbevelingen =
verdragsmisbruikbestrijding. Momenteel door 94 rechtspersonen ondertekend en met ingang van 1 januari 2020 in
NL van kracht.
Het MLI is een separaat verdrag in aanvulling op bilaterale verdragen; MLI wijzigt in 1 keer de toepassing van
bilaterale verdragen. Als er een situatie voordoet die in het MLI staat vermeld dan is het bilaterale verdrag niet
meer van toepassing. Het MLI is alleen van kracht indien en sprake is van wederkerigheid. Beiden landen moeten
bilateraal verdrag hebben aangemeld en dezelfde ‘matches’ hebben (je kunt kiezen voor bepaalde situaties (in
totaal 15) waarin je wilt dat het MLI van toepassing is en die moeten dan overeenkomen met de andere
verdragspartij).
Pagina 3 van 60
, HOORCOLLEGE 2: VERVOLG HOORCOLLEGE 1
Enkele basisregels bij toepassing en uitleg van belastingverdragen
- Belastingverdragen beperken de toepassing van het nationale recht van een verdragsstaat (het
heffingsrecht moet voortvloeien uit nationale wetgeving)
- Indien belastingverdrag heffing niet beperkt, mag verdragsstaat nationale heffingsrecht uitoefenen.
- Toewijzingsbepalingen laten zich in beginsel niet uit over de vraag aan wie/welk subject inkomen moet
worden toegerekend
- Nederlands fiscaal verdragsbeleid: geen wederzijdse erkenning toerekening inkomen; specifieke regeling
in verdrag vereist
- Fiscaalrechtelijke uitdrukking kunnen verschillende betekenissen hebben onder nationaal recht en onder
belastingverdragen.
Uitleg van belastingverdragen
- Niet-gedefinieerde termen: betekenis naar het recht van de verdragstoepassende staat, tenzij de context
anders vereist (art. 3 lid 2, OMV)
Indien de nationale definitie van een term (zoals vaste inrichting) wijzigt dan zijn er twee methoden om de definitie
te definiëren, namelijk:
- Statische methode: nationale definitie ten tijde van het sluiten van het verdrag
- Dynamische methode: de definitie van de nationale wetgeving ten tijde van het toepassen van het
verdrag.
Als de grammaticale bedoeling van een verdragsbepaling duidelijk is dan wordt dit aangehouden als
verdragsinterpretatie conform het verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (WVV). De uitleg van een
verdragsbepaling is uitleg te goeder trouw (art. 31 – 33). Pacta sunt servanda (art. 26)
Algemene uitgangspunten bij de voorkoming van dubbele belasting
- Belastingverdragen bepalen per inkomensbestanddeel of Nederland als woonstaat vrijstelling of
verrekening moet verlenen
- Doorgaans geen recht op voorkoming indien inkomen niet in de belastinggrondslag van Nederland als
woonstaat is opgenomen (grondslageis)
- Voor de wijze van en voorwaarden voor de bepaling van de hoogte van de vrijstelling en verrekening
wordt vervolgens verwezen naar de Nederlandse nationale regelging (Bvdb 2001 en art. 15e Wet Vpb e.v.)
Pagina 4 van 60
HOORCOLLEGE 1: INLEIDING INTERNATIONAAL BELASTINGRECHT
Internationaal Belastingrecht
Het recht betreffende de afbakening, verdeling en onderlinge afstemming tussen staten van
belastingheffingsrechten ter zake van inkomen en vermogen.
Kwalitatieve juridische beginselen ter afbakening van heffingsrechten
Uitgangspunt is het soevereiniteitsbeginsel (elk land mag zelf bepalen hoe en wie zij gaan heffen).
In de praktijk is dit doorgaans afgebakend door:
- Woonplaatsbeginsel (subjectief)
- Bron- en oorsprongsbeginsel (objectief)
- Nationaliteitsbeginsel (subjectief / incorporatiebeginsel)
- Functionaliteitsbeginsel (subjectief)
In de toekomst: bestemmingslandbeginsel en single taxation beginsel
Universaliteitsbeginsel
Belastingheffing naar wereldinkomen/wereldvermogen en nauwer verbonden met:
- Nationaliteitsbeginsel
- Woonplaatsbeginsel
- Functionaliteitsbeginsel
Territorialiteitsbeginsel
Belastingheffing naar inkomen verdiend/vermogen gelegen in desbetreffende staat en nauwer verbonden met:
- Bronbeginsel
- Oorsprongsbeginsel
- Bestemmingslandbeginsel
Internationale juridische dubbele belasting
De heffing van vergelijkbare belastingen in twee staten van dezelfde belastingplichtige over materieel hetzelfde
object.
Internationale economische dubbele belasting
De heffing van belastingen in twee staten over dezelfde economische transactie, inkomen of vermogen van
verschillende belastingplichtigen.
Traditioneel zien verdragen op voorkoming van juridische dubbele belasting maar steeds meer focus op
economische dubbele belasting (onderling overleg of abitrage)
Pagina 1 van 60
,Hoe kan dubbele belasting ontstaan
Kwalificatieverschillen: samenloop / mismatch subjectieve beginselen
Classificatieverschillen: samenloop / mismatch subjectieve en objectieve beginselen
Transfer pricing verschillen: samenloop / mismatch objectieve beginselen
Instrumenten ter voorkoming van dubbele belasting
- Eenzijdige nationale regelingen
Deelnemingsvrijstelling (Vpb)
Objectvrijstelling vaste inrichtingen (Vpb)
Besluit voorkoming dubbele belasting 2001 (BVDB)
Tariefsreductie (Box 2 IB 2001)
- Belastingverdragen
Bilateraal
Multilateraal
- Europees Recht
Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie & Verdrag betreffende de Europese Unie zoals
uitlegd door het Hof van Justitie
> Richtlijnen (Moeder-dochterrichtlijn bijvoorbeeld)
Beoordelingscriteria van dubbele belasting
1. Kan Nederland heffen o.g.v. nationale wet?
A. Subject
I. Inwoner (binnenlandse belastingplichtige)
II. Niet-inwoner: buitenlandse belastingplichtige
B. Object
Wereldinkomen
Nederlands inkomen
2. Mag Nederland heffen o.g.v. belastingverdrag of enige andere regeling ter voorkoming van dubbele
belasting?
A. Subject: (verdrags)inwoner
B. Object: welk land mag over desbetreffende inkomensbestanddeel (on)beperkt heffen
C. Methode ter voorkoming van dubbele belasting (verrekening/vrijstelling)
Pagina 2 van 60
, 3. Mag (of moet) Nederland heffen o.g.v. Europees recht?
A. Subject
Belastingplichtige toegang tot het Europese recht?
B. Object
Fundamentele vrijheden VWEU
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
Richtlijnen
EU Associatie-&partnerschapsverdragen met non-EU lidstaten
C. Gevolgen van strijd met Europees recht
Bepaling is onverbindend voor zover in strijd met Europese recht
Analoge toepassing door rechter van beschikbare bepaling
Indien niet mogelijk: strijdige bepaling door rechter mogelijk geheel buiten toepassing laten
Eventueel schadevergoeding
Besluit voorkoming dubbele belasting 2001
Eenzijdige voorkoming door NL aan NL inwoners voor bijvoorbeeld dividend- rente- en royaltybetalingen: alleen
voorkoming indien afkomstig uit ontwikkelingsland
Toepassingsvoorwaarden van besluit:
- Geen verdrag van toepassing
- Binnenlandse belastingplicht
- Onderworpenheid in buitenland
Mutilateraal instrument (MLI)
Het doel van het MLI is voorkoming van verdragsmisbruik / implementatie BEPS aanbevelingen =
verdragsmisbruikbestrijding. Momenteel door 94 rechtspersonen ondertekend en met ingang van 1 januari 2020 in
NL van kracht.
Het MLI is een separaat verdrag in aanvulling op bilaterale verdragen; MLI wijzigt in 1 keer de toepassing van
bilaterale verdragen. Als er een situatie voordoet die in het MLI staat vermeld dan is het bilaterale verdrag niet
meer van toepassing. Het MLI is alleen van kracht indien en sprake is van wederkerigheid. Beiden landen moeten
bilateraal verdrag hebben aangemeld en dezelfde ‘matches’ hebben (je kunt kiezen voor bepaalde situaties (in
totaal 15) waarin je wilt dat het MLI van toepassing is en die moeten dan overeenkomen met de andere
verdragspartij).
Pagina 3 van 60
, HOORCOLLEGE 2: VERVOLG HOORCOLLEGE 1
Enkele basisregels bij toepassing en uitleg van belastingverdragen
- Belastingverdragen beperken de toepassing van het nationale recht van een verdragsstaat (het
heffingsrecht moet voortvloeien uit nationale wetgeving)
- Indien belastingverdrag heffing niet beperkt, mag verdragsstaat nationale heffingsrecht uitoefenen.
- Toewijzingsbepalingen laten zich in beginsel niet uit over de vraag aan wie/welk subject inkomen moet
worden toegerekend
- Nederlands fiscaal verdragsbeleid: geen wederzijdse erkenning toerekening inkomen; specifieke regeling
in verdrag vereist
- Fiscaalrechtelijke uitdrukking kunnen verschillende betekenissen hebben onder nationaal recht en onder
belastingverdragen.
Uitleg van belastingverdragen
- Niet-gedefinieerde termen: betekenis naar het recht van de verdragstoepassende staat, tenzij de context
anders vereist (art. 3 lid 2, OMV)
Indien de nationale definitie van een term (zoals vaste inrichting) wijzigt dan zijn er twee methoden om de definitie
te definiëren, namelijk:
- Statische methode: nationale definitie ten tijde van het sluiten van het verdrag
- Dynamische methode: de definitie van de nationale wetgeving ten tijde van het toepassen van het
verdrag.
Als de grammaticale bedoeling van een verdragsbepaling duidelijk is dan wordt dit aangehouden als
verdragsinterpretatie conform het verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht (WVV). De uitleg van een
verdragsbepaling is uitleg te goeder trouw (art. 31 – 33). Pacta sunt servanda (art. 26)
Algemene uitgangspunten bij de voorkoming van dubbele belasting
- Belastingverdragen bepalen per inkomensbestanddeel of Nederland als woonstaat vrijstelling of
verrekening moet verlenen
- Doorgaans geen recht op voorkoming indien inkomen niet in de belastinggrondslag van Nederland als
woonstaat is opgenomen (grondslageis)
- Voor de wijze van en voorwaarden voor de bepaling van de hoogte van de vrijstelling en verrekening
wordt vervolgens verwezen naar de Nederlandse nationale regelging (Bvdb 2001 en art. 15e Wet Vpb e.v.)
Pagina 4 van 60
