Psychologie
Inleiding
Psychologie is de empirische wetenschap van gedrag en mentale processen
Definitie: psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten van het individu
Verschillende belangrijke componenten in deze definitie:
1. Wetenschappelijk! Verschillend van volkswijsheden, intuitie, enz.
2. Gedrag wat observeerbaar is
3. Mentale processen niet observeerbaar, maar ook fundament van wat psy wil observeren
WETENSCHAP EN INTUÏTIE
Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen (bv. astrologie,
toekomstvoorspellingen, handlezen, theorieën uit de middeleeuwen,…)
Pseudowetenschappen: elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te verklaren die geen beroep doet
op de wetenschappelijke methode
Foto links: handlezen. Geen enkel wetenschappelijk bewijs voor dat dit
iets zinnig over de persoonlijkheid van mensen vertelt.
Foto rechts: behandeling van psychiatrische patienten in de
Middeleeuwen. Zo goed als niets bekend over ‘de mentale geest’,
onderzoek hier naar bestond nog niet. Hier: keisnijding ter verlichting van
krankzinnigheid, schilderij door Hieronimus Bosch uit circa 1500. Idee:
krankzinnighied wordt veroorzaakt door verstening in de hersenen, kei
moet eruit gesneden worden. Kwakzalvers sneden hoofd open en hadden
dan steentje bij dat ze er zogezegd uit gehaald hadden.
Psychologie is niet:
§ Pure speculatie over de menselijke natuur: op dit vlak onderscheidt de psychologie zich van sommige
filosofische stromingen. Het kan erg interessant zijn om na te denken, te speculeren, te filosoferen
over de mens, de zin van het leven etx maar dit is iets anders dan de psychologische wetenschap!
§ Meer dan een verzameling van volkswijsheden waarvan “iedereen toch weet” dat ze waar zijn
(=“common sense”)
Uitspraken doen op basis van ervaringsgegevens:Twee verschillen:
1) Op vlak van verzamelen van gegevens (veel tov weinig)
2) Op vlak van verwerken van gegevens (snelle verbanden tov systematisch)
Een wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door een empirische manier van werken!
, Wat is nu het verschil tussen psychologie als wetenschap en onze intuitie/buikgevoel waarmee we het
gedrag van onszelf of anderen trachten te begrijpen? Zowel de psychologie als wetenschap als onze
intuitie gaan uitspraken gaan doen op basis van ervaringsgegevens, maar er zijn twee grote verschillen.
Een eerste verschil zit hem op het vlak van verzamelen van gegevens. In de wetenschap wordt vertrokken
van een gefundeerde dataverzameling, bvb. als er in een wetenschappelijk artikel staat dat een bepaalde
therapie helpt tegen depressie, is dat gebaseerd op een grote groep van personen waarbij men dit
onderzocht heeft. Terwijl we ons bij intuitie soms op 1 geval baseren: bvb. Die aanpak heeft geholpen bij
een vriendin van mij, zal bij jou misschien ook helpen.
Een tweede verschil is ook wat de verwerking van gegevens verwerkt, zit er een groot verschil. Bij onze
intuitie gaan onze hersenen aan de slag met de info die ze verzameld hebben, maar onze hersenen zijn
gevoelig voor bepaalde denkfouten. We zien bijvoorbeeld graag oorzakelijke verbanden => bvb. Een
vriendin van mij heeft visolie genomen en voelt zich nu minder neerslachtig, visolie is dus effectief. Er
kunnen echter tal van andere verklaringen zijn waarom die vriendin zich nu beter voelt (bvb. Gewoon van
zelf opgeknapt, nieuw lief, …), zonder dat dit aan die visolie ligt. Bij de wetenschap gaat men deze
denkfouten proberen vermijden door de verzamelde gegevens systematisch te gaan analyseren, met
aandacht voor alternatieve verklaringen, etc.
Dit heet empirisch werken.
GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHOLOGIE
Socrates: waarom?
Plato: wat is de realiteit?
Aristoteles: empirische werkelijkheid: gebaseerd op ervaring, of op bewijs uit de praktijk
Galenus: lichaamssappen en persoonlijkheid: Niet alleen ziekte/gezondheid maar ook persoonlijkheid werd aan
deze lichaamssappen gekoppeld.
- Overwegend slijm, flagmatisch type: taaie, kalme, onbewogen mensne
- Overwegend bloed, sanguinisch type: optimistisch, energieke types
- Overwegend gele gal: prikkelbaar, opvliegende types (ook in taal, cholere)
- Overwegend zwarte gal: neerslachtige, depre types (ook in taal, melancholisch)
Theorie bleef lang in stand. Honderded jaren later voegde Galenus hier nog element aan toe: verbinding van
de vier humores aan de vier grondkwaliteiten: warm, koud, vochtig &droog.
Ersnt Kreyschmer (1888-1964) was een duitse psychiater
Leptosome type
Mensen men een leptosome lichaamsbouw zijn relatief lang en mager
Meestal zijn het intellectuelen met een nuchtere inborst, maar beslist ook
met emotioneel
(zeer) gevoelige snaren.
,Atletische type
Mensen met een atletische lichaamsbouw hebben, althans volgens Kretschmer, brede schouders, maar zijn
niet echt lang van postuur..
Doorgaans is het atletische type assertief. Iemand die altijd zijn woordje klaar heeft en ad rem is, soms zelfs op
het agressieve af.
Pyknische type
Het pyknische individu heeft een gedrongen lichaamsbouw, een korte nek en een rond en vaak blozend gezicht.
Hebben veel lichaamsvet en weinig spieren.
Mensen met een pyknische lichaamsbouw zijn vriendelijk, sociaal en hebben een open karakter. Doorgaans kan
iedereen er goed mee door een deur.
FRENOLOGIE
Franz Joseph Gall 1758 –1828) Duits hersenonderzoeker en arts. Hij was een pionier in de studie van het
lokaliseren van psychische functies in het brein en een grondlegger van de frenologie.
In de twintigste eeuw zette de Belgische priester Paul Bouts (1900-1999) het wetenschappelijk onderzoek naar
de frenologie voort. Zijn broer, Camille Bouts, doceerde deze wetenschap zelfs aan Zuid-Amerikaanse
universiteiten
STRUCTURALISME: 19e eeuw
Wilhelm Wundt (1832-1920)
• Eerste ‘psycholoog’ (de 1e die zichzelf psycholoog noemt)
• 1879: eerste psychologisch wetenschappelijk lab in Leipzig
• Psychologie als nieuwe experimentele wetenschap (niet meer puur theorie en aanname,
maar wetenschappelijke discipline)
• Elementen van de bewuste waarneming
• Doel = structuur van de geest analyseren
• Methode = introspectie (speld live) (naar jezelf kijken, zelfobservatie)
• Niet betrouwbaar, moeilijk om dit te gaan opsplitsen
FUNCTIONALISME: 19e eeuw
William James (1842-1910)
• Amerikaanse tegenreactie op structuralisme: zette zich af tegen het idee dat mentale
processen moeten opgedeeld worden in verschillende structurele eenheden.
• NU: kijken naar functie en doelen van gedrag: FUNCTIONALISME
, • Focus op functie en doelen van gedrag (↔ structuur): hoe lossen mensen problemen op? Niet enkel
introspectie, maar ook meer observeerbare methoden
§ Introspectie: vb: proefpersoon moet puzzel oplossen en zijn strategieën uitleggen
§ Externe observatie: vb. onderzoeker observeert tijdens puzzel welke fouten pp maakt
§ Eerste dierproeven: vb. Hoe zoekt rat zijn weg in een doolhof, en hoe is dit vergelijkbaar met
hoe de mens dit doet?
OPKOMST BEHAVIORISME: 20e eeuw
• Studie van enkel uitwendig waarneembaar gedrag
• Klassieke conditionering (KC) pionier: Ivan Pavlov (1849-1936)
• Op dit functionalisme volgde vrij organisch het behaviorisme. (Functionalisme begon ook al switch te
maken naar observeerbaar gedrag, behaviorisme trekt dit helemaal door)
• Hierbij werd afgestapt van het bestuderen van de innerlijke processen, maar kwam de focus
uitsluitend op uitwendig waarneembaar gedrag te liggen. Gedachten, emoties, motivaties, .. Zijn
volgens het behaviorisme geen onderwerp van de psychologie want niet observeerbaar en meetbaar.
• Pionier van het behaviorisme = de rus Ivan Pavlov.
• Klassieke conditionering: reflexmatig gedrag dat geassocieerd wordt met nieuwe prikkels. We gaan
hier veel dieper op in in de lessen rond leren, maar het basisprincipe kennen jullie wel.
1. OS (voedsel) -> OR (kwijl)
2. Combi OS (voedsel) en CS (bel) ->
OR (kwijl)
3. CS (bel) -> CR (kwijl)
John
Watson (1878 – 1958)
• = grondlegger behaviorisme (dus niet pavlov!)
• Verder onderzoek naar KC, bouwt verder op inzichten van pavlov
• Radicale visie: enkel studie van uiterlijk waarneembare
• Innerlijke buiten beschouwing
Inleiding
Psychologie is de empirische wetenschap van gedrag en mentale processen
Definitie: psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en de mentale activiteiten van het individu
Verschillende belangrijke componenten in deze definitie:
1. Wetenschappelijk! Verschillend van volkswijsheden, intuitie, enz.
2. Gedrag wat observeerbaar is
3. Mentale processen niet observeerbaar, maar ook fundament van wat psy wil observeren
WETENSCHAP EN INTUÏTIE
Psychologie betwijfelt ongefundeerde beweringen van pseudowetenschappen (bv. astrologie,
toekomstvoorspellingen, handlezen, theorieën uit de middeleeuwen,…)
Pseudowetenschappen: elke benadering om fenomenen uit de werkelijkheid te verklaren die geen beroep doet
op de wetenschappelijke methode
Foto links: handlezen. Geen enkel wetenschappelijk bewijs voor dat dit
iets zinnig over de persoonlijkheid van mensen vertelt.
Foto rechts: behandeling van psychiatrische patienten in de
Middeleeuwen. Zo goed als niets bekend over ‘de mentale geest’,
onderzoek hier naar bestond nog niet. Hier: keisnijding ter verlichting van
krankzinnigheid, schilderij door Hieronimus Bosch uit circa 1500. Idee:
krankzinnighied wordt veroorzaakt door verstening in de hersenen, kei
moet eruit gesneden worden. Kwakzalvers sneden hoofd open en hadden
dan steentje bij dat ze er zogezegd uit gehaald hadden.
Psychologie is niet:
§ Pure speculatie over de menselijke natuur: op dit vlak onderscheidt de psychologie zich van sommige
filosofische stromingen. Het kan erg interessant zijn om na te denken, te speculeren, te filosoferen
over de mens, de zin van het leven etx maar dit is iets anders dan de psychologische wetenschap!
§ Meer dan een verzameling van volkswijsheden waarvan “iedereen toch weet” dat ze waar zijn
(=“common sense”)
Uitspraken doen op basis van ervaringsgegevens:Twee verschillen:
1) Op vlak van verzamelen van gegevens (veel tov weinig)
2) Op vlak van verwerken van gegevens (snelle verbanden tov systematisch)
Een wetenschappelijke aanpak kenmerkt zich door een empirische manier van werken!
, Wat is nu het verschil tussen psychologie als wetenschap en onze intuitie/buikgevoel waarmee we het
gedrag van onszelf of anderen trachten te begrijpen? Zowel de psychologie als wetenschap als onze
intuitie gaan uitspraken gaan doen op basis van ervaringsgegevens, maar er zijn twee grote verschillen.
Een eerste verschil zit hem op het vlak van verzamelen van gegevens. In de wetenschap wordt vertrokken
van een gefundeerde dataverzameling, bvb. als er in een wetenschappelijk artikel staat dat een bepaalde
therapie helpt tegen depressie, is dat gebaseerd op een grote groep van personen waarbij men dit
onderzocht heeft. Terwijl we ons bij intuitie soms op 1 geval baseren: bvb. Die aanpak heeft geholpen bij
een vriendin van mij, zal bij jou misschien ook helpen.
Een tweede verschil is ook wat de verwerking van gegevens verwerkt, zit er een groot verschil. Bij onze
intuitie gaan onze hersenen aan de slag met de info die ze verzameld hebben, maar onze hersenen zijn
gevoelig voor bepaalde denkfouten. We zien bijvoorbeeld graag oorzakelijke verbanden => bvb. Een
vriendin van mij heeft visolie genomen en voelt zich nu minder neerslachtig, visolie is dus effectief. Er
kunnen echter tal van andere verklaringen zijn waarom die vriendin zich nu beter voelt (bvb. Gewoon van
zelf opgeknapt, nieuw lief, …), zonder dat dit aan die visolie ligt. Bij de wetenschap gaat men deze
denkfouten proberen vermijden door de verzamelde gegevens systematisch te gaan analyseren, met
aandacht voor alternatieve verklaringen, etc.
Dit heet empirisch werken.
GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHOLOGIE
Socrates: waarom?
Plato: wat is de realiteit?
Aristoteles: empirische werkelijkheid: gebaseerd op ervaring, of op bewijs uit de praktijk
Galenus: lichaamssappen en persoonlijkheid: Niet alleen ziekte/gezondheid maar ook persoonlijkheid werd aan
deze lichaamssappen gekoppeld.
- Overwegend slijm, flagmatisch type: taaie, kalme, onbewogen mensne
- Overwegend bloed, sanguinisch type: optimistisch, energieke types
- Overwegend gele gal: prikkelbaar, opvliegende types (ook in taal, cholere)
- Overwegend zwarte gal: neerslachtige, depre types (ook in taal, melancholisch)
Theorie bleef lang in stand. Honderded jaren later voegde Galenus hier nog element aan toe: verbinding van
de vier humores aan de vier grondkwaliteiten: warm, koud, vochtig &droog.
Ersnt Kreyschmer (1888-1964) was een duitse psychiater
Leptosome type
Mensen men een leptosome lichaamsbouw zijn relatief lang en mager
Meestal zijn het intellectuelen met een nuchtere inborst, maar beslist ook
met emotioneel
(zeer) gevoelige snaren.
,Atletische type
Mensen met een atletische lichaamsbouw hebben, althans volgens Kretschmer, brede schouders, maar zijn
niet echt lang van postuur..
Doorgaans is het atletische type assertief. Iemand die altijd zijn woordje klaar heeft en ad rem is, soms zelfs op
het agressieve af.
Pyknische type
Het pyknische individu heeft een gedrongen lichaamsbouw, een korte nek en een rond en vaak blozend gezicht.
Hebben veel lichaamsvet en weinig spieren.
Mensen met een pyknische lichaamsbouw zijn vriendelijk, sociaal en hebben een open karakter. Doorgaans kan
iedereen er goed mee door een deur.
FRENOLOGIE
Franz Joseph Gall 1758 –1828) Duits hersenonderzoeker en arts. Hij was een pionier in de studie van het
lokaliseren van psychische functies in het brein en een grondlegger van de frenologie.
In de twintigste eeuw zette de Belgische priester Paul Bouts (1900-1999) het wetenschappelijk onderzoek naar
de frenologie voort. Zijn broer, Camille Bouts, doceerde deze wetenschap zelfs aan Zuid-Amerikaanse
universiteiten
STRUCTURALISME: 19e eeuw
Wilhelm Wundt (1832-1920)
• Eerste ‘psycholoog’ (de 1e die zichzelf psycholoog noemt)
• 1879: eerste psychologisch wetenschappelijk lab in Leipzig
• Psychologie als nieuwe experimentele wetenschap (niet meer puur theorie en aanname,
maar wetenschappelijke discipline)
• Elementen van de bewuste waarneming
• Doel = structuur van de geest analyseren
• Methode = introspectie (speld live) (naar jezelf kijken, zelfobservatie)
• Niet betrouwbaar, moeilijk om dit te gaan opsplitsen
FUNCTIONALISME: 19e eeuw
William James (1842-1910)
• Amerikaanse tegenreactie op structuralisme: zette zich af tegen het idee dat mentale
processen moeten opgedeeld worden in verschillende structurele eenheden.
• NU: kijken naar functie en doelen van gedrag: FUNCTIONALISME
, • Focus op functie en doelen van gedrag (↔ structuur): hoe lossen mensen problemen op? Niet enkel
introspectie, maar ook meer observeerbare methoden
§ Introspectie: vb: proefpersoon moet puzzel oplossen en zijn strategieën uitleggen
§ Externe observatie: vb. onderzoeker observeert tijdens puzzel welke fouten pp maakt
§ Eerste dierproeven: vb. Hoe zoekt rat zijn weg in een doolhof, en hoe is dit vergelijkbaar met
hoe de mens dit doet?
OPKOMST BEHAVIORISME: 20e eeuw
• Studie van enkel uitwendig waarneembaar gedrag
• Klassieke conditionering (KC) pionier: Ivan Pavlov (1849-1936)
• Op dit functionalisme volgde vrij organisch het behaviorisme. (Functionalisme begon ook al switch te
maken naar observeerbaar gedrag, behaviorisme trekt dit helemaal door)
• Hierbij werd afgestapt van het bestuderen van de innerlijke processen, maar kwam de focus
uitsluitend op uitwendig waarneembaar gedrag te liggen. Gedachten, emoties, motivaties, .. Zijn
volgens het behaviorisme geen onderwerp van de psychologie want niet observeerbaar en meetbaar.
• Pionier van het behaviorisme = de rus Ivan Pavlov.
• Klassieke conditionering: reflexmatig gedrag dat geassocieerd wordt met nieuwe prikkels. We gaan
hier veel dieper op in in de lessen rond leren, maar het basisprincipe kennen jullie wel.
1. OS (voedsel) -> OR (kwijl)
2. Combi OS (voedsel) en CS (bel) ->
OR (kwijl)
3. CS (bel) -> CR (kwijl)
John
Watson (1878 – 1958)
• = grondlegger behaviorisme (dus niet pavlov!)
• Verder onderzoek naar KC, bouwt verder op inzichten van pavlov
• Radicale visie: enkel studie van uiterlijk waarneembare
• Innerlijke buiten beschouwing
