Medische kennis, semester 2 periode 2.
De algemene veroudering
Gerontologie (bestudeert het ouder worden)
- Biologische gerontologie
- Biomedische gerontologie
- Sociale gerontologie
- Psychogerontologie
Geron= oudere
Wie zijn ouderen?
- Senioren (58-82 jaar)
- Bejaarden (83 jaar en ouder)
Verouderingsproces
- Lichamelijke veranderingen
- Psychische veranderingen
- Sociale veranderingen
3 fysiologische levensfasen
- Conceptie – 20 jaar: groei en ontwikkeling
- 20-29 jaar: geen verandering
- >30 jaar: afname kwaliteit van het organisme
Gezondheidsproblemen en veroudering
- Geven klachten minder goed aan, minder diagnostiek
- Herstel vaak trager
- Verhoogde kans op complicaties
- Normale verschijnselen van veroudering en herkennen van symptomen
- Kwaliteit van leven staat voorop
Dubbele vergrijzing
- Meer ouderen
- Ouderen worden ouder
Regel voor levensverwachting:
- 60 jaar: 18 jaar
- 70 jaar: 12 jaar
- 80 jaar: 6 jaar
Kenmerken van de oudere patiënt
- Leeftijd (biologische leeftijd/ echte leeftijd)
- Complexe patiënt
- Kwetsbaarheid (fysiologische reserves verminderen + compensaties verminderen)
- Multimorbiditeit (> bijkomende ziekten)
- Geriatrische syndromen
- Polyfarmacie (meerdere medicijnen)
- Apart aandacht: bewegen en vallen
- Apart aandacht: zintuigen + communicatie
- Apart aandacht: advanced care planning, kwaliteit van leven
- Apart aandacht: functioneren
- Hoge zorgbehoefte
Fraility = kwetsbaarheid
“Een toestand van leeftijd-gerelateerde fysiologische kwetsbaarheid die voortkomt uit
verstoorde homeostatische reserves en een verminderd vermogen om weerstand te bieden
aan belasting”
,Fried et al 2001: criteria voor kwetsbaarheid
1. Gewichtsverlies
2. Uitputting
3. Lichamelijke inactiviteit
4. Loopsnelheid
5. Handknijpkracht
Gevolgen frailty/kwetsbaarheid
- Vallen, lichamelijke achteruitgang, opnames, afname kwaliteit van leven, sterfte
De Groningen Frailty Indicator (GFI)
- Selectie-instrument om ouderen te selecteren voor interventies
- Meet met 15 items
- 4 domeinen van functioneren = lichamelijk, cognitief, sociaal, psychologisch
- Score van 4 of hoger: frail (aanwijzing tot kwetsbaarheid).
Multimorbiditeit
- >2 bijkomende ziekten
Geriatrische syndromen= een klinisch beeld, ontstaan door meerdere risicofactoren en/of
oorzakelijke factoren bij een ouder persoon.
- Dementie
- Depressie
- Delier
- Duizeligheid
- Incontinentie
- Decubitus
- Mobiliteit
- Vallen etc.
Dementie
- Neurodegeneratieve ziekte (psycho-organische stoornis)
Kenmerken: cognitieve achteruitgang bij een helder bewustzijn (i.t.t. delier:
verminderd bewustzijn).
Problemen met het geheugen, oriëntatie en plannen.
Belangrijkste vormen:
- Ziekte van Alzheimer (60-70%)
- Vasculaire dementie (15%)
- Combinaties van beide
- Ziekte van Pick/ frontotemporale dementie
- Lewy body dementie
- De ziekte van Parkinson
- Het korsakov-syndroom
- Ziekte van Creutzfeldt-Jakob
Polyfarmacie
- >2 medicijnen gebruiken (theorie)
- >5 medicijnen gebruiken (praktijk)
Veroudering theorieën
- Biologische theorieën
- Ontwikkelingstheorieën
Geprogrammeerde levensduur
- Degeneratieve theorieën
, Degeneratie theorieën
Vrijeradicalentheorieën
Slijtagetheorie
Instabiliteit erfelijk materiaal
Exogeen
- Psychische (emotionele) theorieën
- Sociale theorieën
Slijtagetheorie
- Essentiele weefsels raken defect
- Essentiele orgaanonderdelen raken defect
- De functies van de organen gaat achteruit
Vrije zuurstofradicalentheorie
Ontstaan als bijproduct van de energievoorziening van alle lichaamscellen (in de
mitochondriën) kunnen DNA, eiwitten en vetten beschadigen.
Het DNA kan worden gerepareerd, de schade aan eiwitten en vetten is cumulatief en
zorgt voor functieachteruitgang van (alle) weefsels.
Instabiliteit van het erfelijk materiaal
- DNA kan beschadigd raken door chemische en fysische processen
- Zo’n beschadiging heet een mutatie en is meestal nadelig
- Hoe langer je leeft, hoe meer mutaties je oploopt.
- Mutaties in delende cellen (stamcellen) geven hun mutaties door aan de
dochtercellen.
Apoptose
Een lichaamscel die niet meer deelt, sterft na een mutatie doorgaans vanzelf
Exogeen
- Straling/ UV
Gevolgen van (veel) zonnebaden
- Collagene vezels (stevigheid) en elastische vezels (veerkracht) worden verzwakt.
- Proteoglycanen (houden water vast) nemen ook versneld af
- Kans huidkanker neemt toe door mutaties in delende epitheelcellen.
UV-straling gaat niet dieper dan de huid. Rontgen- en gammastraling wel, ook interne
organen lopen gevaar.
Onderzoek algemeen overzicht
- Lichamelijke problemen
- Psychische problemen
- Sociale problemen
- Existentiele en religieuze vragen
Extra aandacht voor:
- Mobiliteit en vallen
- Communicatie en zintuigen
- Geheugenfunctie
Gevolgen
- Afname van de functionaliteit (ADL/IADL)
- Afname kwaliteit van leven
- Complicaties van chronische ziekten
- Verminderde therapie trouw
- Verminderd sociaal netwerk
- Existentiële vragen
, - Sterfte
- Toenemende zorgbehoefte
- Verhoogde ziekenhuisopnamen
Geriatrische spiraal
Behandelingsmogelijkheden
- Behoud van zelfstandigheid, kwaliteit
- Liefst in de eigen omgeving
- Mantelzorg (familie)
- Multidisciplinair team (thuis/ verpleeghuis/ ziekenhuis)
- Dagbehandelingsmogelijkheden
- Behandeling in het verpleeghuis
- Stel een behandelplan en een zorgplan op
- Advanced care planning (wat wel en wat niet meer)
- Veiligheidsmaatregelen
Specifieke kwetsbaarheidsindicatoren voor opname in een zorginstelling
- Gewichtsverlies
- Cognitieve beperkingen/ achteruitgang
- Incontinentie
- Relevante depressieve symptomen
- Lichamelijke inactiviteit
De laatste levensfase
- Verloop laatste levensfase
- Advanced care planning (onnodig handelen verminderen)
- Palliatieve fase (kwaliteit leven, symptomen)
- Euthanasie v.s. palliatieve sedatie
- Versterven (geen eten en drinken meer nemen)
- Sterven
De algemene veroudering
Gerontologie (bestudeert het ouder worden)
- Biologische gerontologie
- Biomedische gerontologie
- Sociale gerontologie
- Psychogerontologie
Geron= oudere
Wie zijn ouderen?
- Senioren (58-82 jaar)
- Bejaarden (83 jaar en ouder)
Verouderingsproces
- Lichamelijke veranderingen
- Psychische veranderingen
- Sociale veranderingen
3 fysiologische levensfasen
- Conceptie – 20 jaar: groei en ontwikkeling
- 20-29 jaar: geen verandering
- >30 jaar: afname kwaliteit van het organisme
Gezondheidsproblemen en veroudering
- Geven klachten minder goed aan, minder diagnostiek
- Herstel vaak trager
- Verhoogde kans op complicaties
- Normale verschijnselen van veroudering en herkennen van symptomen
- Kwaliteit van leven staat voorop
Dubbele vergrijzing
- Meer ouderen
- Ouderen worden ouder
Regel voor levensverwachting:
- 60 jaar: 18 jaar
- 70 jaar: 12 jaar
- 80 jaar: 6 jaar
Kenmerken van de oudere patiënt
- Leeftijd (biologische leeftijd/ echte leeftijd)
- Complexe patiënt
- Kwetsbaarheid (fysiologische reserves verminderen + compensaties verminderen)
- Multimorbiditeit (> bijkomende ziekten)
- Geriatrische syndromen
- Polyfarmacie (meerdere medicijnen)
- Apart aandacht: bewegen en vallen
- Apart aandacht: zintuigen + communicatie
- Apart aandacht: advanced care planning, kwaliteit van leven
- Apart aandacht: functioneren
- Hoge zorgbehoefte
Fraility = kwetsbaarheid
“Een toestand van leeftijd-gerelateerde fysiologische kwetsbaarheid die voortkomt uit
verstoorde homeostatische reserves en een verminderd vermogen om weerstand te bieden
aan belasting”
,Fried et al 2001: criteria voor kwetsbaarheid
1. Gewichtsverlies
2. Uitputting
3. Lichamelijke inactiviteit
4. Loopsnelheid
5. Handknijpkracht
Gevolgen frailty/kwetsbaarheid
- Vallen, lichamelijke achteruitgang, opnames, afname kwaliteit van leven, sterfte
De Groningen Frailty Indicator (GFI)
- Selectie-instrument om ouderen te selecteren voor interventies
- Meet met 15 items
- 4 domeinen van functioneren = lichamelijk, cognitief, sociaal, psychologisch
- Score van 4 of hoger: frail (aanwijzing tot kwetsbaarheid).
Multimorbiditeit
- >2 bijkomende ziekten
Geriatrische syndromen= een klinisch beeld, ontstaan door meerdere risicofactoren en/of
oorzakelijke factoren bij een ouder persoon.
- Dementie
- Depressie
- Delier
- Duizeligheid
- Incontinentie
- Decubitus
- Mobiliteit
- Vallen etc.
Dementie
- Neurodegeneratieve ziekte (psycho-organische stoornis)
Kenmerken: cognitieve achteruitgang bij een helder bewustzijn (i.t.t. delier:
verminderd bewustzijn).
Problemen met het geheugen, oriëntatie en plannen.
Belangrijkste vormen:
- Ziekte van Alzheimer (60-70%)
- Vasculaire dementie (15%)
- Combinaties van beide
- Ziekte van Pick/ frontotemporale dementie
- Lewy body dementie
- De ziekte van Parkinson
- Het korsakov-syndroom
- Ziekte van Creutzfeldt-Jakob
Polyfarmacie
- >2 medicijnen gebruiken (theorie)
- >5 medicijnen gebruiken (praktijk)
Veroudering theorieën
- Biologische theorieën
- Ontwikkelingstheorieën
Geprogrammeerde levensduur
- Degeneratieve theorieën
, Degeneratie theorieën
Vrijeradicalentheorieën
Slijtagetheorie
Instabiliteit erfelijk materiaal
Exogeen
- Psychische (emotionele) theorieën
- Sociale theorieën
Slijtagetheorie
- Essentiele weefsels raken defect
- Essentiele orgaanonderdelen raken defect
- De functies van de organen gaat achteruit
Vrije zuurstofradicalentheorie
Ontstaan als bijproduct van de energievoorziening van alle lichaamscellen (in de
mitochondriën) kunnen DNA, eiwitten en vetten beschadigen.
Het DNA kan worden gerepareerd, de schade aan eiwitten en vetten is cumulatief en
zorgt voor functieachteruitgang van (alle) weefsels.
Instabiliteit van het erfelijk materiaal
- DNA kan beschadigd raken door chemische en fysische processen
- Zo’n beschadiging heet een mutatie en is meestal nadelig
- Hoe langer je leeft, hoe meer mutaties je oploopt.
- Mutaties in delende cellen (stamcellen) geven hun mutaties door aan de
dochtercellen.
Apoptose
Een lichaamscel die niet meer deelt, sterft na een mutatie doorgaans vanzelf
Exogeen
- Straling/ UV
Gevolgen van (veel) zonnebaden
- Collagene vezels (stevigheid) en elastische vezels (veerkracht) worden verzwakt.
- Proteoglycanen (houden water vast) nemen ook versneld af
- Kans huidkanker neemt toe door mutaties in delende epitheelcellen.
UV-straling gaat niet dieper dan de huid. Rontgen- en gammastraling wel, ook interne
organen lopen gevaar.
Onderzoek algemeen overzicht
- Lichamelijke problemen
- Psychische problemen
- Sociale problemen
- Existentiele en religieuze vragen
Extra aandacht voor:
- Mobiliteit en vallen
- Communicatie en zintuigen
- Geheugenfunctie
Gevolgen
- Afname van de functionaliteit (ADL/IADL)
- Afname kwaliteit van leven
- Complicaties van chronische ziekten
- Verminderde therapie trouw
- Verminderd sociaal netwerk
- Existentiële vragen
, - Sterfte
- Toenemende zorgbehoefte
- Verhoogde ziekenhuisopnamen
Geriatrische spiraal
Behandelingsmogelijkheden
- Behoud van zelfstandigheid, kwaliteit
- Liefst in de eigen omgeving
- Mantelzorg (familie)
- Multidisciplinair team (thuis/ verpleeghuis/ ziekenhuis)
- Dagbehandelingsmogelijkheden
- Behandeling in het verpleeghuis
- Stel een behandelplan en een zorgplan op
- Advanced care planning (wat wel en wat niet meer)
- Veiligheidsmaatregelen
Specifieke kwetsbaarheidsindicatoren voor opname in een zorginstelling
- Gewichtsverlies
- Cognitieve beperkingen/ achteruitgang
- Incontinentie
- Relevante depressieve symptomen
- Lichamelijke inactiviteit
De laatste levensfase
- Verloop laatste levensfase
- Advanced care planning (onnodig handelen verminderen)
- Palliatieve fase (kwaliteit leven, symptomen)
- Euthanasie v.s. palliatieve sedatie
- Versterven (geen eten en drinken meer nemen)
- Sterven
