Herstelgerichte zorg
Beschrijft herstelgerichte zorg (op hoofdlijn) als huidige visie op de zorg voor cliënten met
een psychiatrische stoornis, inclusief de rol en positie van de cliënt en de verpleegkundige
hierin [3,5]
Herstelgericht werken is het faciliteren van het herstelproces van het individu met het doel
dat iemand binnen zijn mogelijkheden zo goed mogelijk kan functioneren en participeren
met zo min mogelijk professionele hulp.
Herstel kan plaatsvinden op verschillende domeinen. In de Generieke module
Herstelondersteuning maakt men onderscheid in symptomatisch (verminderen of afwezig
zijn van klachten), maatschappelijk (herstel van sociale rollen) en persoonlijk herstel
(betekenisvol en bevredigend leven). Soms wordt functioneel herstel (verbeteren van
cognitieve functies en zelfregulatie) apart onderscheiden.
De acht kenmerken van herstelondersteunende zorg zijn:
1. De hulpverlener heeft een instelling van hoop en optimisme;
2. De hulpverlener is present (aandachtig aanwezig);
3. De hulpverlener gebruikt zijn professionele referentiekader op een terughoudende
en bescheiden wijze (in contact met cliënten);
4. De hulpverlener maakt ruimte voor, ondersteunt het maken van en sluit aan bij het
eigen verhaal van de cliënt;
5. De hulpverlener herkent en stimuleert het benutten van eigen kracht van de cliënt
(empowerment) zowel individueel als collectief;
6. De hulpverlener erkent, benut en stimuleert de ervaringsdeskundigheid van de
cliënt;
7. De hulpverlener erkent, benut en stimuleert de ondersteuning van de cliënt door
belangrijke anderen;
8. De hulpverlener is gericht op het verlichten van lijden en het vergroten van
autonomie en regie.
De verpleegkundige redeneert vanuit de vragen en wensen van de cliënt, en neemt het
cliëntenperspectief en/of dat van familie en naasten als uitgangspunt. Deze principes
vormen het uitgangspunt voor zorg en ondersteuning, in het kader van het werken via
herstelondersteunende zorg.
Wanneer het gaat om herstelprocessen wordt vaak een indeling gemaakt in de volgende vijf
fasen:
o Vroege voortekenen;
o Overmand door de aandoening;
o Worstelen met de aandoening;
o Leven met de aandoening;
o Leven voorbij de aandoening.
1
,Geeft aan wat bedoeld wordt met het begrijp werkrelatie, en wat de functie is van deze
werkrelatie binnen herstelgerichte zorg [3,5]
Onderzoek heeft aangetoond dat de werkrelatie de belangrijkste voorspeller van het
therapieresultaat is. Volgens Bordin kan onder ‘werkrelatie’ datgene worden verstaan wat
de patiënt in staat stelt de behandeling te accepteren en getrouw te volgen. Hij
onderscheidt hierbij drie componenten:
1. De affectieve band;
2. Overeenstemming over het doel van de hulp;
3. Overeenstemming over de werkwijze.
De werkrelatie is het resultaat van de opvattingen en wensen van de patiënt en de
ontmoeting en de inzichten van de verpleegkundige. Voor een goede werkrelatie is het van
groot belang om als verpleegkundige adequaat aan te sluiten bij de copingstrategie van de
patiënt. Passend bejegenen betekent dat de verpleegkundige flexibel varieert, optimaal
afstemt op de hulpvraag, de copingstrategie, sociaal-emotionele ontwikkeling en stadium
van herstel van de patiënt.
Adviezen voor een goede werkrelatie
o Zorg dat je als professional meebeweegt: houd je gespreksvaardigheden op peil, o.a.
door reflectie;
o Wees je ervan bewust dat bescheidenheid past bij de basisvorm van zorg: reflecteer
in intervisie op hoe je toespitst op de zorgvraag;
o Wees je bewust van je kennis en vooroordelen: tracht aan te sluiten bij de
belevingswereld van de patiënt. Luister, stel vragen en neem serieus. Besef dat
patiënt een stoornis heeft, maar geen stoornis is;
o Wees je bewust van de professionele nabijheid: stel voor ieder gesprek je doel vast,
wat je wil geven of bieden;
o Besef de kracht van humor;
o Besef dat communicatie zich veelal op non-verbaal niveau afspeelt: vraag feedback
aan collega’s.
Biopsychosociale visie op het ontstaan van psychische en psychiatrische kwetsbaarheden
Beschrijft op hoofdlijn het ontstaan/bestaan
van psychische en psychiatrische
kwetsbaarheden volgens de biopsychosociale
visie [2]
Waarom mensen precies depressief worden, is
niet goed bekend. Wel is duidelijk dat het een
ingewikkeld samenspel is van factoren op
lichamelijk, psychisch en sociaal gebied. Het ‘bio-
psycho-sociaal model’.
De factoren die hierin een rol spelen, zijn onder
andere:
o Biologische factoren: aanleg,
erfelijkheid, stress bij moeder tijdens
zwangerschap, lichamelijke ziekten,
voeding, algehele conditie;
2
, o Psychologische factoren: perfectionisme, onzekerheid, behoefte aan bevestiging van
buitenaf, kortom iemands persoonlijkheid;
o Sociale factoren: moeilijkheden op het werk, emotionele verwaarlozing tijdens de
jeugd, conflicten met anderen, eenzaamheid enzovoorts.
In het schema zie je ook dat een depressie ontstaat door een combinatie van kwetsbaarheid
en belasting. Wie erg kwetsbaar is, heeft misschien geen duidelijke aanleiding nodig om
depressief te worden. Bij mensen die minder kwetsbaar zijn, ontstaat een depressie pas na
langdurige overbelasting. Een depressie ontstaat als de draaglast groter is dan de
draagkracht.
Het schema laat ook zien dat de combinatie van te veel stress en grote kwetsbaarheid ook
kan bijdragen aan lichamelijke ziekten als een hartaanval of maagzweer.
Beschrijft op hoofdlijn de insteek voor verpleegkundige zorg aan de hand van het KOP-
model en het SSKK-model.
KOP is een afkorting voor Klachten = Omstandigheden x
Persoonlijke stijl (coping/gewoonten). Het KOP-model is
een werkmodel waarmee je inzicht krijgt in de oorzaken
van de klachten, wat eraan gedaan kan worden en vooral
wat je er zelf aan kunt doen. Het KOP-model gaat ervan uit
dat de klachten die je ervaart altijd te maken hebben met
de omstandigheden en dingen die je hebt meegemaakt en
de persoon die je bent ofwel hoe je met de
omstandigheden om gaat.
Het SSKK-model
Faciliterend = ondersteunend, helpend
Inhiberend = verhinderend, belemmerend
3
Beschrijft herstelgerichte zorg (op hoofdlijn) als huidige visie op de zorg voor cliënten met
een psychiatrische stoornis, inclusief de rol en positie van de cliënt en de verpleegkundige
hierin [3,5]
Herstelgericht werken is het faciliteren van het herstelproces van het individu met het doel
dat iemand binnen zijn mogelijkheden zo goed mogelijk kan functioneren en participeren
met zo min mogelijk professionele hulp.
Herstel kan plaatsvinden op verschillende domeinen. In de Generieke module
Herstelondersteuning maakt men onderscheid in symptomatisch (verminderen of afwezig
zijn van klachten), maatschappelijk (herstel van sociale rollen) en persoonlijk herstel
(betekenisvol en bevredigend leven). Soms wordt functioneel herstel (verbeteren van
cognitieve functies en zelfregulatie) apart onderscheiden.
De acht kenmerken van herstelondersteunende zorg zijn:
1. De hulpverlener heeft een instelling van hoop en optimisme;
2. De hulpverlener is present (aandachtig aanwezig);
3. De hulpverlener gebruikt zijn professionele referentiekader op een terughoudende
en bescheiden wijze (in contact met cliënten);
4. De hulpverlener maakt ruimte voor, ondersteunt het maken van en sluit aan bij het
eigen verhaal van de cliënt;
5. De hulpverlener herkent en stimuleert het benutten van eigen kracht van de cliënt
(empowerment) zowel individueel als collectief;
6. De hulpverlener erkent, benut en stimuleert de ervaringsdeskundigheid van de
cliënt;
7. De hulpverlener erkent, benut en stimuleert de ondersteuning van de cliënt door
belangrijke anderen;
8. De hulpverlener is gericht op het verlichten van lijden en het vergroten van
autonomie en regie.
De verpleegkundige redeneert vanuit de vragen en wensen van de cliënt, en neemt het
cliëntenperspectief en/of dat van familie en naasten als uitgangspunt. Deze principes
vormen het uitgangspunt voor zorg en ondersteuning, in het kader van het werken via
herstelondersteunende zorg.
Wanneer het gaat om herstelprocessen wordt vaak een indeling gemaakt in de volgende vijf
fasen:
o Vroege voortekenen;
o Overmand door de aandoening;
o Worstelen met de aandoening;
o Leven met de aandoening;
o Leven voorbij de aandoening.
1
,Geeft aan wat bedoeld wordt met het begrijp werkrelatie, en wat de functie is van deze
werkrelatie binnen herstelgerichte zorg [3,5]
Onderzoek heeft aangetoond dat de werkrelatie de belangrijkste voorspeller van het
therapieresultaat is. Volgens Bordin kan onder ‘werkrelatie’ datgene worden verstaan wat
de patiënt in staat stelt de behandeling te accepteren en getrouw te volgen. Hij
onderscheidt hierbij drie componenten:
1. De affectieve band;
2. Overeenstemming over het doel van de hulp;
3. Overeenstemming over de werkwijze.
De werkrelatie is het resultaat van de opvattingen en wensen van de patiënt en de
ontmoeting en de inzichten van de verpleegkundige. Voor een goede werkrelatie is het van
groot belang om als verpleegkundige adequaat aan te sluiten bij de copingstrategie van de
patiënt. Passend bejegenen betekent dat de verpleegkundige flexibel varieert, optimaal
afstemt op de hulpvraag, de copingstrategie, sociaal-emotionele ontwikkeling en stadium
van herstel van de patiënt.
Adviezen voor een goede werkrelatie
o Zorg dat je als professional meebeweegt: houd je gespreksvaardigheden op peil, o.a.
door reflectie;
o Wees je ervan bewust dat bescheidenheid past bij de basisvorm van zorg: reflecteer
in intervisie op hoe je toespitst op de zorgvraag;
o Wees je bewust van je kennis en vooroordelen: tracht aan te sluiten bij de
belevingswereld van de patiënt. Luister, stel vragen en neem serieus. Besef dat
patiënt een stoornis heeft, maar geen stoornis is;
o Wees je bewust van de professionele nabijheid: stel voor ieder gesprek je doel vast,
wat je wil geven of bieden;
o Besef de kracht van humor;
o Besef dat communicatie zich veelal op non-verbaal niveau afspeelt: vraag feedback
aan collega’s.
Biopsychosociale visie op het ontstaan van psychische en psychiatrische kwetsbaarheden
Beschrijft op hoofdlijn het ontstaan/bestaan
van psychische en psychiatrische
kwetsbaarheden volgens de biopsychosociale
visie [2]
Waarom mensen precies depressief worden, is
niet goed bekend. Wel is duidelijk dat het een
ingewikkeld samenspel is van factoren op
lichamelijk, psychisch en sociaal gebied. Het ‘bio-
psycho-sociaal model’.
De factoren die hierin een rol spelen, zijn onder
andere:
o Biologische factoren: aanleg,
erfelijkheid, stress bij moeder tijdens
zwangerschap, lichamelijke ziekten,
voeding, algehele conditie;
2
, o Psychologische factoren: perfectionisme, onzekerheid, behoefte aan bevestiging van
buitenaf, kortom iemands persoonlijkheid;
o Sociale factoren: moeilijkheden op het werk, emotionele verwaarlozing tijdens de
jeugd, conflicten met anderen, eenzaamheid enzovoorts.
In het schema zie je ook dat een depressie ontstaat door een combinatie van kwetsbaarheid
en belasting. Wie erg kwetsbaar is, heeft misschien geen duidelijke aanleiding nodig om
depressief te worden. Bij mensen die minder kwetsbaar zijn, ontstaat een depressie pas na
langdurige overbelasting. Een depressie ontstaat als de draaglast groter is dan de
draagkracht.
Het schema laat ook zien dat de combinatie van te veel stress en grote kwetsbaarheid ook
kan bijdragen aan lichamelijke ziekten als een hartaanval of maagzweer.
Beschrijft op hoofdlijn de insteek voor verpleegkundige zorg aan de hand van het KOP-
model en het SSKK-model.
KOP is een afkorting voor Klachten = Omstandigheden x
Persoonlijke stijl (coping/gewoonten). Het KOP-model is
een werkmodel waarmee je inzicht krijgt in de oorzaken
van de klachten, wat eraan gedaan kan worden en vooral
wat je er zelf aan kunt doen. Het KOP-model gaat ervan uit
dat de klachten die je ervaart altijd te maken hebben met
de omstandigheden en dingen die je hebt meegemaakt en
de persoon die je bent ofwel hoe je met de
omstandigheden om gaat.
Het SSKK-model
Faciliterend = ondersteunend, helpend
Inhiberend = verhinderend, belemmerend
3
