LEVENSBESCHOUWING SAMENVATTINGEN:
SAMENVATTING INHOUD BOEK:
Wat is Ethiek?
Ethiek is een tak van de filosofie die zich bezighoudt met wat goed en fout is volgens de moraal. De
moraal wordt gevormd door de waarden en normen die we belangrijk vinden.
Moraal: Handelingen en gedrag die door de maatschappij als wenselijk worden gezien.
Waarden en normen:
Waarden: Uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven.
Normen: Opvatting over hoe je je tegenover een waarde hoort te gedragen. (Gedragsregels) Normen
vertellen ons wat we moeten doen om waarden te realiseren.
Veel normen zijn tijds- en plaatsgebonden. In Nederland mag je trouwen met wie je wil, maar in
Afghanistan worden huwelijken voor je geregeld.
Waarde Norm
Familie ‘’Je zorgt voor je ouders als ze dat zelf niet meer kunnen.’’
Status ‘’Ik vind het belangrijk om veel geld te verdienen.’’
Vrijheid ‘’Iedereen moet vrij zijn om te geloven wat hij/zij wil.’’
Gezondheid ‘’Ik sport drie keer per week om gezond en fit te blijven.’’
Niet alle waarden behoren tot de moraal. Een fan van een voetbalclub die het vereren van een
bepaalde club belangrijk vindt, toch vatten we dat niet op tot de morele kwestie. Als een voetbalfan
zover gaat als het omkopen van een scheidsrechter waardoor zijn club wint noemen we dit unfair. En
wie unfair handelt overtreed de moraal.
De meeste normen worden niet afgesproken. Er staat niet letterlijk in de wet dat je geen mensen op
straat mag laten struikelen. Toch trappen we elkaar op straat niet in elkaar. Er is in dit geval sprake
van een wederzijds verwachtingspatroon. Je doet elkaar niks aan, dat weet je van elkaar. Deze
afspraken hebben een normatief karakter, het zijn afspraken die mensen binden. Het normatieve
karakter van een afspraak wordt vooral duidelijk als de afspraak gebroken wordt. Mensen gaan
elkaar dan van alles verwijten (beschuldigen).
De waarden en normen die belangrijk zijn in ons leven maken deel uit van de moraal als betrekking
hebben op gerechtvaardigde verwachtingen (zie voorbeeld hierboven).
Bij de moraal gaat het vooral om normatieve randvoorwaarden. De moraal regelt heel veel dingen
niet, maar je moet je houden aan de randvoorwaarden (eerdergenoemde verwachtingen).
Keuzes zoals ons beroep en het kiezen van een partner behoren allemaal tot die vrije ruimte die de
moraal geeft.
Consequentialisme:
Het consequentialisme of de gevolgenethiek kijkt naar de uitkomst van een situatie. Volgens het
consequentialisme moet je handelen ten goede van alle betrokkenen. Je moet het grootste geluk van
het grootste aantal bevorderen. Het consequentialisme is niet geïnteresseerd in de intentie van een
actie. Een vorm van het consequentialisme is het utilisme. (Consequentialisme = consequentie
(gevolg))
, Bentham en Mill, Utilisme
Grondleggers van het utilisme zijn Bentham en Mill. Volgens Bentham is geluk hedonistisch; geluk
bestaat uit ervaringen van genot. (Ηδονη = geluk). Mill vond dit te beperkt en vind dat de kwaliteit
van de ervaring ook meetelt.
Het utilisme heeft een eudaemonische strekking: Iets is goed als het mensen gelukkig maakt.
Het Utilisme wil het geluk maximaliseren; handelingen zijn verplicht als ze veel geluk meebrengen.
Ook is het utilisme onpartijdig en universalistisch; het geluk van een zo groot mogelijke groep moet
bevorderd worden. Ook dieren horen hierbij.
Intrinsieke en instrumentele waarden:
In de ethiek zijn er 2 soorten waarden. Intrinsieke waarden zijn op zichzelf waardevol en hoeven niet
voor andere redenen nagestreefd worden. Instrumentele waarden worden nagestreefd omdat ze
bijdragen aan intrinsieke waarden. Zo is de waarde schoonheid instrumenteel, mensen willen er
goed uit zien om zich gelukkig te voelen. Schoonheid is instrumenteel en geluk is intrinsiek in dit
geval.
Problemen met utilisme
- Omdat het utilisme streeft voor het grote geluk tolereert het allerlei ongelijkheden. S1: 25
mensen werken niet en 75 mensen werken harder. S2: iedereen werkt hard. Een utilist zou
voor situatie 1 kiezen als het geluk daar meer is waardoor hij 75 mensen forceert te
zwoegen.
- Volgens het utilisme moet je andermans geluk maximaliseren. Dan zadel je iedereen met
grote verantwoordelijkheid op en heb je zelf minder vrije tijd omdat je altijd anderen aan het
helpen bent.
- Utilisten stellen dat je niet alleen verantwoordelijk bent voor wat je doet maar ook voor wat
je niet doet. Er valt dus altijd wat beters te doen dan wat je gaat doen. (Afval in bos
opruimen, daklozen helpen etc.)
- Volgens het utilisme mag je geen eigen projecten uitvoeren. Een echte utilist kiest dan ook
geen beroep dat hij/zij leuk vindt maar een beroep dat het grote geluk maximaliseert. In een
gezin zou een utilist dan ook eerder cadeaus geven aan daklozen dan aan zijn/haar eigen
kind.
Deontologie (Kant)
De deontologie kijkt naast de gevolgen vooral naar de intentie van een handeling. Een andere naam
voor deontologie is plichtethiek. Volgens de bedenker van de deontologie, Immanuel Kant, is de
goede wil het enige wat als goed beoordeelt kan worden. Als je een boek wil teruggeven aan iemand
maar die persoon is vertrokken naar een ander land is er volgens Kant niks aan de hand. Je had de
intentie het terug te geven maar je was niet in staat het boek terug te geven. De wereld gaat er nu op
moraal vlak niet op achteruit.
Als je een kwade intentie hebt, het stelen van een juweel, maar door een verandering, het juweel is
in een brand vernietigd, ben je niet in staat het te doen gaat de wereld er wel op achteruit volgens
Kant. Hoewel je niks fout hebt kunnen doen gaat de wereld op moraal gebied achteruit.
SAMENVATTING INHOUD BOEK:
Wat is Ethiek?
Ethiek is een tak van de filosofie die zich bezighoudt met wat goed en fout is volgens de moraal. De
moraal wordt gevormd door de waarden en normen die we belangrijk vinden.
Moraal: Handelingen en gedrag die door de maatschappij als wenselijk worden gezien.
Waarden en normen:
Waarden: Uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk vinden in hun leven.
Normen: Opvatting over hoe je je tegenover een waarde hoort te gedragen. (Gedragsregels) Normen
vertellen ons wat we moeten doen om waarden te realiseren.
Veel normen zijn tijds- en plaatsgebonden. In Nederland mag je trouwen met wie je wil, maar in
Afghanistan worden huwelijken voor je geregeld.
Waarde Norm
Familie ‘’Je zorgt voor je ouders als ze dat zelf niet meer kunnen.’’
Status ‘’Ik vind het belangrijk om veel geld te verdienen.’’
Vrijheid ‘’Iedereen moet vrij zijn om te geloven wat hij/zij wil.’’
Gezondheid ‘’Ik sport drie keer per week om gezond en fit te blijven.’’
Niet alle waarden behoren tot de moraal. Een fan van een voetbalclub die het vereren van een
bepaalde club belangrijk vindt, toch vatten we dat niet op tot de morele kwestie. Als een voetbalfan
zover gaat als het omkopen van een scheidsrechter waardoor zijn club wint noemen we dit unfair. En
wie unfair handelt overtreed de moraal.
De meeste normen worden niet afgesproken. Er staat niet letterlijk in de wet dat je geen mensen op
straat mag laten struikelen. Toch trappen we elkaar op straat niet in elkaar. Er is in dit geval sprake
van een wederzijds verwachtingspatroon. Je doet elkaar niks aan, dat weet je van elkaar. Deze
afspraken hebben een normatief karakter, het zijn afspraken die mensen binden. Het normatieve
karakter van een afspraak wordt vooral duidelijk als de afspraak gebroken wordt. Mensen gaan
elkaar dan van alles verwijten (beschuldigen).
De waarden en normen die belangrijk zijn in ons leven maken deel uit van de moraal als betrekking
hebben op gerechtvaardigde verwachtingen (zie voorbeeld hierboven).
Bij de moraal gaat het vooral om normatieve randvoorwaarden. De moraal regelt heel veel dingen
niet, maar je moet je houden aan de randvoorwaarden (eerdergenoemde verwachtingen).
Keuzes zoals ons beroep en het kiezen van een partner behoren allemaal tot die vrije ruimte die de
moraal geeft.
Consequentialisme:
Het consequentialisme of de gevolgenethiek kijkt naar de uitkomst van een situatie. Volgens het
consequentialisme moet je handelen ten goede van alle betrokkenen. Je moet het grootste geluk van
het grootste aantal bevorderen. Het consequentialisme is niet geïnteresseerd in de intentie van een
actie. Een vorm van het consequentialisme is het utilisme. (Consequentialisme = consequentie
(gevolg))
, Bentham en Mill, Utilisme
Grondleggers van het utilisme zijn Bentham en Mill. Volgens Bentham is geluk hedonistisch; geluk
bestaat uit ervaringen van genot. (Ηδονη = geluk). Mill vond dit te beperkt en vind dat de kwaliteit
van de ervaring ook meetelt.
Het utilisme heeft een eudaemonische strekking: Iets is goed als het mensen gelukkig maakt.
Het Utilisme wil het geluk maximaliseren; handelingen zijn verplicht als ze veel geluk meebrengen.
Ook is het utilisme onpartijdig en universalistisch; het geluk van een zo groot mogelijke groep moet
bevorderd worden. Ook dieren horen hierbij.
Intrinsieke en instrumentele waarden:
In de ethiek zijn er 2 soorten waarden. Intrinsieke waarden zijn op zichzelf waardevol en hoeven niet
voor andere redenen nagestreefd worden. Instrumentele waarden worden nagestreefd omdat ze
bijdragen aan intrinsieke waarden. Zo is de waarde schoonheid instrumenteel, mensen willen er
goed uit zien om zich gelukkig te voelen. Schoonheid is instrumenteel en geluk is intrinsiek in dit
geval.
Problemen met utilisme
- Omdat het utilisme streeft voor het grote geluk tolereert het allerlei ongelijkheden. S1: 25
mensen werken niet en 75 mensen werken harder. S2: iedereen werkt hard. Een utilist zou
voor situatie 1 kiezen als het geluk daar meer is waardoor hij 75 mensen forceert te
zwoegen.
- Volgens het utilisme moet je andermans geluk maximaliseren. Dan zadel je iedereen met
grote verantwoordelijkheid op en heb je zelf minder vrije tijd omdat je altijd anderen aan het
helpen bent.
- Utilisten stellen dat je niet alleen verantwoordelijk bent voor wat je doet maar ook voor wat
je niet doet. Er valt dus altijd wat beters te doen dan wat je gaat doen. (Afval in bos
opruimen, daklozen helpen etc.)
- Volgens het utilisme mag je geen eigen projecten uitvoeren. Een echte utilist kiest dan ook
geen beroep dat hij/zij leuk vindt maar een beroep dat het grote geluk maximaliseert. In een
gezin zou een utilist dan ook eerder cadeaus geven aan daklozen dan aan zijn/haar eigen
kind.
Deontologie (Kant)
De deontologie kijkt naast de gevolgen vooral naar de intentie van een handeling. Een andere naam
voor deontologie is plichtethiek. Volgens de bedenker van de deontologie, Immanuel Kant, is de
goede wil het enige wat als goed beoordeelt kan worden. Als je een boek wil teruggeven aan iemand
maar die persoon is vertrokken naar een ander land is er volgens Kant niks aan de hand. Je had de
intentie het terug te geven maar je was niet in staat het boek terug te geven. De wereld gaat er nu op
moraal vlak niet op achteruit.
Als je een kwade intentie hebt, het stelen van een juweel, maar door een verandering, het juweel is
in een brand vernietigd, ben je niet in staat het te doen gaat de wereld er wel op achteruit volgens
Kant. Hoewel je niks fout hebt kunnen doen gaat de wereld op moraal gebied achteruit.
