Samenvatting praktisch bestuursrecht
Y.M Visscher, 5e druk
,Inhoudsopgave
H1. Kennismaking met bestuursrecht 4
§1. Wat is bestuursrecht? 4
§2. Legaliteitsbeginsel en specialiteitsbeginsel 4
§3. Bronnen van bestuursrecht 5
§4. Algemeen en bijzonder bestuursrecht 6
§5. De Algemene wet bestuursrecht 6
H2. Spelers in het veld van bestuursrecht 7
§1. Organisatie van het openbaar bestuur 7
§2. Bestuursorganen 8
§3. Bestuursbevoegdheid 10
§4. Belanghebbenden 11
H3. Bevoegdheden van het openbaar bestuur 11
§1. Bestuurshandelingen 11
§2. Besluiten 12
§3. Besluiten van algemene strekking en beschikkingen 12
§4. Privaatrechtelijke bevoegdheden 14
H4. De spelregels voor het openbaar bestuur 14
§1. Behoorlijk bestuur 14
§2. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur 14
§3. Formele beginselen 15
§4. Materiële beginselen 16
H5. Bestuur in actie: beschikkingen 17
§1. Soorten beschikkingen 17
§2. Totstandkoming van beschikkingen 18
§3. Intrekking en wijziging van beschikkingen 20
§4. Subsidiebesluiten 20
H6. Handhaving van het bestuursrecht 21
§1. Handhaving en sancties 21
§2. Bestuurlijke sancties 22
§3. Alternatieve handhavingsmogelijkheden 24
H7. Toezicht op bestuursorganen en rechtsbescherming 24
§1. Belang van toezicht en rechtsbescherming 24
§2. Openbaarheid en inspraak 25
§3. Toezicht op bestuursorgaan 25
§4. Bezwaar 27
2
,§5. Administratief beroep 30
H8. De rechter aan zet 30
§1. Bestuursprocesrecht 30
§2. De algemene procedure bij de rechtbank 31
§3. Speciale procedures 33
§4. Bijzondere rechtsgangen 33
§5. Hoger beroep 34
§6. Beroep op de burgerlijke rechter 34
§7. Beroep bij de Europese rechter 34
§8. Mediation naast rechtspraak 35
H9. Bestuur in actie: privaatrechtelijke instrumenten 35
§1. Legitimatie van privaatrechtelijk optreden 35
§2. Privaatrechtelijke organisatievormen 36
§3. Gebruik van eigendomsrecht 36
§4. Overeenkomsten met een bestuurlijk doel 36
§5. Privaatrecht als handhavingsinstrument 37
H10. Klachten en aansprakelijkheid 37
§1. Klachten tegen de overheid 37
§2. Aansprakelijkheid 38
3
,H1. Kennismaking met bestuursrecht
§1. Wat is bestuursrecht?
Uitvoeren van bestuurstaken: openbaar bestuur. Het openbaar bestuur treedt in verschillende
hoedanigheden en op verschillende manieren op en behartigt daarbij het algemeen belang.
Algemeen belang: het openbaar bestuur dient de samenleving zo te besturen dat burgers en
organisaties daar op een fatsoenlijke manier met en naast elkaar kunnen leven, wonen, werken en
recreëren. Het algemeen belang is datgene wat in ieders belang zou moeten zijn.
Het bestuursrecht bevat regels, rechtsnormen, met betrekking tot:
- de organisatie van het openbaar bestuur
- Het verlenen van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen
- De rechtsnormen waaraan het openbaar bestuur zich moet houden bij de uitoefening van die
bestuursbevoegdheden
- Rechtsnormen die gelden voor de burger en regels voor de handhaving ervan
- De juridische bescherming voor de burger tegen het optreden van het openbaar bestuur.
Rechtssysteem:
Publiekrechtelijk deel: relatie overheid - burger staat centraal
Privaatrechtelijk deel: burger - burger relatie
Het openbaar bestuur kan reguleren, stimuleren, faciliteren, maar ook verbieden of beperken en
het doet dat op tal van terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg, ruimtelijke ordening en
veiligheid.
Het bestuursrecht behoort tot het publiekrecht en neemt daarin naast het staatsrecht en strafrecht
een steeds belangrijke plaats in.
In het privaatrecht komen ook regels van publiekrechtelijke aard voor zoals die voor het huwelijk
en de burgerlijke stand. Het openbaar bestuur kan soms gebruikmaken van de mogelijkheden uit
het privaatrecht.
§2. Legaliteitsbeginsel en specialiteitsbeginsel
Legaliteitsbeginsel
Het openbaar bestuur mag alleen als openbaar bestuur optreden als dit vastgelegd is in de wet.
Deze wetmatigheid van bestuur wordt het legaliteitsbeginsel genoemd. Het openbaar bestuur
mag alleen inbreuk maken op de rechten en vrijheden van een burger als de wet dit toestaat.
Wetten die worden vastgesteld door de formele wetgever, de Staten-Generaal en de regering
samen, worden wet in formele zin genoemd. In een titel van een wet in formele zin, zit altijd het
woord wet.
Elke wet die algemeen verbindende voorschriften bevat waaraan iedereen voor wie de wet
bedoeld is gebonden is, wordt wet in materiële zin genoemd.
Omgevingsvergunning: toestemming van het openbaar bestuur voor het uitvoeren van projecten
in de fysieke leefomgeving die zijn genoemd in art. 2.1 en 2.2 Wabo. Art. 2.4 Wabo (wet in formele
en materiële zin) geeft het college van B&W de bevoegdheid om te beslissen op een aanvraag om
een omgevingsvergunning.
Specialiteitsbeginsel
Tenzij de wet anders bepaalt, moet het openbaar bestuur bij alles wat het doet belangen afwegen.
Als behartiger van het algemeen belang moet het openbaar bestuur dit belang afwegen tegen de
belangen van individuele burgers.
Het specialiteitsbeginsel beperkt die afweging tot het kader van de belangen waarvoor een
speciale wet is bedoeld. Het openbaar bestuur mag in de gevallen waarvoor de wet of regeling is
vastgesteld alleen het speci eke belang behartigen waarop die wet of regeling zich richt.
4
fi
, Elke wet of lagere regeling heeft zijn eigen speciale doel en kader waarbinnen het openbaar
bestuur zijn afwegingen kan of moet maken.
Voor het optreden van het openbaar bestuur is een grondslag in de wet nodig (legaliteitsbeginsel)
en bij het afwegen van belangen moet het openbaar bestuur binnen het kader blijven van de
toepasselijke wet (specialiteitsbeginsel).
§3. Bronnen van bestuursrecht
Voor het bestuursrecht zijn 3 rechtsbronnen van belang:
- Wet- en regelgeving en verdragen
- Jurisprudentie
- Ongeschreven recht, met name enkele algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Bestuursrechtelijk normenstelsel
Verdrag Staat der Nederlanden
Wet- en regelgeving:
EU-verordening en EU-richtlijn Europees Parlement/Raad/Commissie
Grondwet Formele wetgever
Wet in formele zin Formele wetgever
Algemene maatregel van bestuur (AMvB) Regering
Ministeriële regeling Minister
Provinciale verordening Provinciale Staten
Gemeentelijke verordening/waterschapsverordening Gemeenteraad/waterschapsbestuur
Geen wet- en regelgeving:
Beleidsregels en vergunningsvoorschriften Op alle niveaus van het openbaar bestuur
Verdragen, beleidsregels en vergunningsvoorschriften behoren niet tot de wet- en regelgeving.
Verdragen, EU-verordening en EU-richtlijn
Verdragen zijn afspraken tussen staten. De verdragen en Europese verordeningen hebben
rechtstreekse werking, dat wil zeggen dat de daarin opgenomen regels rechtstreeks in Nederland
van toepassing zijn.
Europese richtlijnen zijn gericht tot lidstaten en hebben in beginsel geen rechtstreekse werking.
De Nederlandse of Europese rechter kan echter vaststellen dat een bepaling in en richtlijn zo
geformuleerd is dat deze wel rechtstreekse werking heeft.
Grondwet, wet in formele zin en AMvB
De Grondwet bevat, afgezien van de belangrijke grondrechten, weinig regels voor burgers. Dit is
de hoogste wet in formele zin die dus net als de andere wetten in formele zin door de formele
wetgever is vastgesteld. Een AMvB is van lagere orde en wordt vastgesteld door de regering.
AMvB’s bevatten hoofdzakelijk algemeen verbindende voorschriften voor burgers maar ook voor
overheden, en kennen daarnaast, net als de meeste andere regelingen, ook bevoegdheden toe
aan organen van het openbaar bestuur.
Verordening/regeling
Ministeriële regelingen bevatten hoofdzakelijk algemeen verbindende voorschriften voor burgers
en kunnen daarnaast bevoegdheden toekennen aan bestuursorganen. De regels in een
provinciale verordening gelden alleen voor het grondgebied van de provincie, de regels in een
gemeentelijke verordening alleen binnen de gemeentegrenzen. Een APV is een gemeentelijke
verordening met normen die voor iedereen in die gemeente gelden.
5
Y.M Visscher, 5e druk
,Inhoudsopgave
H1. Kennismaking met bestuursrecht 4
§1. Wat is bestuursrecht? 4
§2. Legaliteitsbeginsel en specialiteitsbeginsel 4
§3. Bronnen van bestuursrecht 5
§4. Algemeen en bijzonder bestuursrecht 6
§5. De Algemene wet bestuursrecht 6
H2. Spelers in het veld van bestuursrecht 7
§1. Organisatie van het openbaar bestuur 7
§2. Bestuursorganen 8
§3. Bestuursbevoegdheid 10
§4. Belanghebbenden 11
H3. Bevoegdheden van het openbaar bestuur 11
§1. Bestuurshandelingen 11
§2. Besluiten 12
§3. Besluiten van algemene strekking en beschikkingen 12
§4. Privaatrechtelijke bevoegdheden 14
H4. De spelregels voor het openbaar bestuur 14
§1. Behoorlijk bestuur 14
§2. Algemene beginselen van behoorlijk bestuur 14
§3. Formele beginselen 15
§4. Materiële beginselen 16
H5. Bestuur in actie: beschikkingen 17
§1. Soorten beschikkingen 17
§2. Totstandkoming van beschikkingen 18
§3. Intrekking en wijziging van beschikkingen 20
§4. Subsidiebesluiten 20
H6. Handhaving van het bestuursrecht 21
§1. Handhaving en sancties 21
§2. Bestuurlijke sancties 22
§3. Alternatieve handhavingsmogelijkheden 24
H7. Toezicht op bestuursorganen en rechtsbescherming 24
§1. Belang van toezicht en rechtsbescherming 24
§2. Openbaarheid en inspraak 25
§3. Toezicht op bestuursorgaan 25
§4. Bezwaar 27
2
,§5. Administratief beroep 30
H8. De rechter aan zet 30
§1. Bestuursprocesrecht 30
§2. De algemene procedure bij de rechtbank 31
§3. Speciale procedures 33
§4. Bijzondere rechtsgangen 33
§5. Hoger beroep 34
§6. Beroep op de burgerlijke rechter 34
§7. Beroep bij de Europese rechter 34
§8. Mediation naast rechtspraak 35
H9. Bestuur in actie: privaatrechtelijke instrumenten 35
§1. Legitimatie van privaatrechtelijk optreden 35
§2. Privaatrechtelijke organisatievormen 36
§3. Gebruik van eigendomsrecht 36
§4. Overeenkomsten met een bestuurlijk doel 36
§5. Privaatrecht als handhavingsinstrument 37
H10. Klachten en aansprakelijkheid 37
§1. Klachten tegen de overheid 37
§2. Aansprakelijkheid 38
3
,H1. Kennismaking met bestuursrecht
§1. Wat is bestuursrecht?
Uitvoeren van bestuurstaken: openbaar bestuur. Het openbaar bestuur treedt in verschillende
hoedanigheden en op verschillende manieren op en behartigt daarbij het algemeen belang.
Algemeen belang: het openbaar bestuur dient de samenleving zo te besturen dat burgers en
organisaties daar op een fatsoenlijke manier met en naast elkaar kunnen leven, wonen, werken en
recreëren. Het algemeen belang is datgene wat in ieders belang zou moeten zijn.
Het bestuursrecht bevat regels, rechtsnormen, met betrekking tot:
- de organisatie van het openbaar bestuur
- Het verlenen van bestuursbevoegdheden aan bestuursorganen
- De rechtsnormen waaraan het openbaar bestuur zich moet houden bij de uitoefening van die
bestuursbevoegdheden
- Rechtsnormen die gelden voor de burger en regels voor de handhaving ervan
- De juridische bescherming voor de burger tegen het optreden van het openbaar bestuur.
Rechtssysteem:
Publiekrechtelijk deel: relatie overheid - burger staat centraal
Privaatrechtelijk deel: burger - burger relatie
Het openbaar bestuur kan reguleren, stimuleren, faciliteren, maar ook verbieden of beperken en
het doet dat op tal van terreinen zoals onderwijs, gezondheidszorg, ruimtelijke ordening en
veiligheid.
Het bestuursrecht behoort tot het publiekrecht en neemt daarin naast het staatsrecht en strafrecht
een steeds belangrijke plaats in.
In het privaatrecht komen ook regels van publiekrechtelijke aard voor zoals die voor het huwelijk
en de burgerlijke stand. Het openbaar bestuur kan soms gebruikmaken van de mogelijkheden uit
het privaatrecht.
§2. Legaliteitsbeginsel en specialiteitsbeginsel
Legaliteitsbeginsel
Het openbaar bestuur mag alleen als openbaar bestuur optreden als dit vastgelegd is in de wet.
Deze wetmatigheid van bestuur wordt het legaliteitsbeginsel genoemd. Het openbaar bestuur
mag alleen inbreuk maken op de rechten en vrijheden van een burger als de wet dit toestaat.
Wetten die worden vastgesteld door de formele wetgever, de Staten-Generaal en de regering
samen, worden wet in formele zin genoemd. In een titel van een wet in formele zin, zit altijd het
woord wet.
Elke wet die algemeen verbindende voorschriften bevat waaraan iedereen voor wie de wet
bedoeld is gebonden is, wordt wet in materiële zin genoemd.
Omgevingsvergunning: toestemming van het openbaar bestuur voor het uitvoeren van projecten
in de fysieke leefomgeving die zijn genoemd in art. 2.1 en 2.2 Wabo. Art. 2.4 Wabo (wet in formele
en materiële zin) geeft het college van B&W de bevoegdheid om te beslissen op een aanvraag om
een omgevingsvergunning.
Specialiteitsbeginsel
Tenzij de wet anders bepaalt, moet het openbaar bestuur bij alles wat het doet belangen afwegen.
Als behartiger van het algemeen belang moet het openbaar bestuur dit belang afwegen tegen de
belangen van individuele burgers.
Het specialiteitsbeginsel beperkt die afweging tot het kader van de belangen waarvoor een
speciale wet is bedoeld. Het openbaar bestuur mag in de gevallen waarvoor de wet of regeling is
vastgesteld alleen het speci eke belang behartigen waarop die wet of regeling zich richt.
4
fi
, Elke wet of lagere regeling heeft zijn eigen speciale doel en kader waarbinnen het openbaar
bestuur zijn afwegingen kan of moet maken.
Voor het optreden van het openbaar bestuur is een grondslag in de wet nodig (legaliteitsbeginsel)
en bij het afwegen van belangen moet het openbaar bestuur binnen het kader blijven van de
toepasselijke wet (specialiteitsbeginsel).
§3. Bronnen van bestuursrecht
Voor het bestuursrecht zijn 3 rechtsbronnen van belang:
- Wet- en regelgeving en verdragen
- Jurisprudentie
- Ongeschreven recht, met name enkele algemene beginselen van behoorlijk bestuur
Bestuursrechtelijk normenstelsel
Verdrag Staat der Nederlanden
Wet- en regelgeving:
EU-verordening en EU-richtlijn Europees Parlement/Raad/Commissie
Grondwet Formele wetgever
Wet in formele zin Formele wetgever
Algemene maatregel van bestuur (AMvB) Regering
Ministeriële regeling Minister
Provinciale verordening Provinciale Staten
Gemeentelijke verordening/waterschapsverordening Gemeenteraad/waterschapsbestuur
Geen wet- en regelgeving:
Beleidsregels en vergunningsvoorschriften Op alle niveaus van het openbaar bestuur
Verdragen, beleidsregels en vergunningsvoorschriften behoren niet tot de wet- en regelgeving.
Verdragen, EU-verordening en EU-richtlijn
Verdragen zijn afspraken tussen staten. De verdragen en Europese verordeningen hebben
rechtstreekse werking, dat wil zeggen dat de daarin opgenomen regels rechtstreeks in Nederland
van toepassing zijn.
Europese richtlijnen zijn gericht tot lidstaten en hebben in beginsel geen rechtstreekse werking.
De Nederlandse of Europese rechter kan echter vaststellen dat een bepaling in en richtlijn zo
geformuleerd is dat deze wel rechtstreekse werking heeft.
Grondwet, wet in formele zin en AMvB
De Grondwet bevat, afgezien van de belangrijke grondrechten, weinig regels voor burgers. Dit is
de hoogste wet in formele zin die dus net als de andere wetten in formele zin door de formele
wetgever is vastgesteld. Een AMvB is van lagere orde en wordt vastgesteld door de regering.
AMvB’s bevatten hoofdzakelijk algemeen verbindende voorschriften voor burgers maar ook voor
overheden, en kennen daarnaast, net als de meeste andere regelingen, ook bevoegdheden toe
aan organen van het openbaar bestuur.
Verordening/regeling
Ministeriële regelingen bevatten hoofdzakelijk algemeen verbindende voorschriften voor burgers
en kunnen daarnaast bevoegdheden toekennen aan bestuursorganen. De regels in een
provinciale verordening gelden alleen voor het grondgebied van de provincie, de regels in een
gemeentelijke verordening alleen binnen de gemeentegrenzen. Een APV is een gemeentelijke
verordening met normen die voor iedereen in die gemeente gelden.
5
