Hoofdstuk 1: Op weg naar de kleuterklas
Inleiding
Een leerkracht godsdienst moet zijn…
Getuige – engagement
o Iemand die ergens voor staat (visies) ontwikkelen, mogen
groeien, en zoeken Specialist – Informatie, inhoud, kennis (weten
waarover je spreekt)
o Inhoudelijke uitdieping in
de cursus Moderator – verbinden
door communicatie
o Vakdidactiek (hoe laat ik leerlingen levensbeschouwelijk
ontwikkelen, hoe breng ik
het aan?, hoe laat ik het leerlingen ontdekken)
Je moet:
Op je eigen niveau een aantal inhouden verwerven ->
achtergrond opbouwen
Vertalen op een aangepaste en verantwoorde manier naar de
kinderen
o Wegwijzers: de opdrachten van het katholiek basisonderwijs, het
leerplanconcept Zill, handleidingen, boeken en cursussen met
gepaste werkvormen.
Om een bezielde en deskundige (godsdienst)leerkracht te worden
zijn verschillende vaardigheden en competenties nodig.
Kind in zijn wereld
Kleuter in zijn totale persoon centraal (HHH)
ZILL: harmonische ontwikkeling (holistisch mensbeeld!)
Ontwikkelingskansen bieden
Onderwijsaanbod afstemmen
Rugzak van het kind/leeftijdsgroep kleuter = belangrijk:
• Wie is ‘de kleuter’?
• Welke ‘bagage’ in de rugzak?
Vertrekpunt is het niveau van de kleuter/klas
Binnen didactiek maakt dit deel uit van de beginsituatie van het kind
De term zone van de naaste ontwikkeling van Vygotsky en actuele
tegenover verwachte beginsituatie spelen hierbij een belangrijke rol
Opgepast! De ideale kleuter bestaat niet.
Kind in zijn wereld: een visie
• Verklaring Belgische bisschoppen:
Jongeren (kleuters) erop voorbereiden om verantwoordelijkheid op
te nemen in een geglobaliseerde en pluriforme samenleving.
• In vroegere werkplan => visietekst met omschrijving van visie op ‘kind in
zijn wereld’
– Wondere fascinerende wereld
– Secularisatie
– (levensbeschouwelijk) pluralisme
– Uniformisering en globalisering
,Kinderen en levensbeschouwing in de wereld van vandaag
Beleving van levensbeschouwing in een veranderlijke wereld
Industrialisering en technologisering
Grote veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. Die maatschappelijke
verandering is al sinds enkele eeuwen bezig. Sinds de 18e eeuw kwam de
samenleving in een grote stroomversnelling terecht en hierop volgden de
industrialisering en technologisering vanaf de 19e eeuw.
Globalisering
Via technologische snufjes is onze wereld een dorp geworden, waarin
invloeden van overal op ons afkomen.
Levensbeschouwelijk pluralisme
Waar mensen vroeger rond de kerktoren leefden en weinig in contact
kwamen met andere levensbeschouwingen
vandaag: multiculturele samenleving
Superdiversiteit brengt een heel grote verscheidenheid of diversiteit aan
levensvisies
Levensbeschouwelijk pluralisme: we zien rondom ons mensen, die christen zijn,
moslim, jood, hindoe of boeddhist of die zich andersgelovig noemen en dat die
mensen op voet van gelijkwaardigheid met elkaar kunnen samenleven.
Samenleving en kerk beïnvloed door migratie
De grote migratiebewegingen na de Tweede Wereldoorlog zorgden voor
het binnenkomen van diverse levensovertuigingen.
Ook de huidige vluchtelingenstroom brengt heel wat andersgelovigen binnen.
Secularisatie
De invloed van Kerk en godsdienst op de maatschappij wordt tegenwoordig
kleiner en kleiner: men spreekt van ontkerkelijking.
Katholicisme à la carte
= de gelovige kiest zijn lievelingszaken
Het kan vaak ook nog verder gaan: soms combineert men er ook elementen uit
andere
levensovertuigingen mee: religie à la carte
Individualisering en privatisering:
Ieder mens probeert zin te geven aan zijn leven. Er is een trend naar
individualisering en privatisering, waarbij de mens in zijn eigen kleine kring
bepaalt wat goed voor hem is. dit trekt hij ook door naar de zingeving van zijn
leven.
Contactplaatsen voor religieuze opvoeding
Context van het gezin
Voor zingeving bij grote levensmomenten richten veel mensen zich wel tot
de Kerk, terwijl ze dit anders niet doen: doopsel, eerste communie, vormsel,
huwelijk en begrafenis.
Voor sommige kinderen blijft het contact beperkt tot deze momenten.
,Toch zijn er in onze geseculariseerde maatschappij een minderheid aan
gezinnen die intensiever bij de Kerk betrokken zijn. Deze mensen engageren
zich in de Kerk.
Context van het onderwijs
Deze groeiende diversiteit binnen het doelpubliek van katholieke scholen en
haar beweegredenen om te kiezen voor een dergelijke school, heeft er toe geleid
dat men niet langer de voorkeur geeft te spreken over een katholieke school,
maar wel over een katholieke dialoogschool. Een school die wel
nog steeds vertrekt vanuit de eigen katholiciteit, maar evenzeer
bereid is de dialoog aan te gaan met de veranderende maatschappij
Context van de samenleving
Veel volwassenen leggen tegenwoordig amper nog en relatie met de feesten
van een christelijke levensvisie die er aan ten grondslag liggen – laat staan
dat een kind dit zal doen
In onze samenleving zien kinderen veel elementen uit de christelijke
levensbeschouwing:
oPeriodes als Kerstmis,
Pasen, Allerheiligen
Vakanties
o Gebouwen en gebruiken
Mensen leggen echter niet altijd meer de link naar het christendom.
Op 21/09/2017 verscheen een verklaring van de Vlaamse bisschoppen
omtrent het vak: sterk beklemtoond dat het vak godsdienst best rekening
houdt met de zeer diverse achtergrond van de verschillende kinderen in het
basisonderwijs.
Er zijn in Vlaanderen drie verschillende onderwijsnetten:
Gemeenschapsonderwijs
o keuze welk levensbeschouwelijk vak ze volgen, godsdienst,
niet-confessionele zedenleer, islamitische godsdienst,
protestantse godsdienst
Gesubsidieerd officieel onderwijs
o keuze welk levensbeschouwelijk vak ze volgen, godsdienst,
niet-confessionele zedenleer, islamitische godsdienst,
protestantse godsdienst
Gesubsidieerd vrij onderwijs -> katholieke scholen
In alle onderwijsnetten worden levensbeschouwelijke vakken gegeven.
De beginsituatie voor het godsdienstonderwijs
Religieuze opvoeding doorgeschoven
Tegenwoordig krijgt de school vaak de eerste verantwoordelijkheid voor het
religieuze opvoedingsproces. Daarom moeten leerkrachten heel vaak van nul
beginnen omdat de leerlingen vaak nog niks weten over
levensbeschouwingen
Diversiteit in beginsituatie
Grote verscheidenheid in klassen -> verschillende meningen
Beginsituatie is heterogeen. Lesgeven in deze heel verscheiden groep kan
best moeilijk, maar uitdagend en boeiend zijn.
Van catechese naar godsdienstlessen
, Catechese wordt niet meer gezegd: dat staat voor een homogeen gelovig
publiek dat vraagt om het aanwezig geloof te onderwijzen en uit te diepen
de term godsdienst wordt nu gebruikt: waarbij de leerlingen kennis maken met de
christelijke levensvisie en uitdieping krijgen waar nodig.
Kinderen ontwikkelen
Groeien in vertrouwen
Vertrouwen is een van de basisgegevens van christelijk geloven
Zill: stimuleren van basisvertrouwen
Basisvertrouwen:
– Leven= zinvol
– Geloven dat de werkelijkheid zinvol is, de moeite waard
– Ik ben de moeite waard
Dit basisvertrouwen is het fundament voor zelfvertrouwen en zelfaanvaarding
(door aanvaarding en bevestiging)
Vanuit dit zelfvertrouwen is er mogelijkheid tot vertrouwen in de anderen/de
Andere
Groeien in geloven
Inleiding
Geloven = opvoedingsproces
Geloven wordt aangereikt in de sociale omgang
met mensen o Gezin : eerste
verantwoordelijkheid
o School: tweede verantwoordelijkheid
Via luisteren, meedoen, verhalen, vertellen, prenten bekijken rituelen, vieren
Geloofsontwikkeling gekoppeld aan gewone
ontwikkeling Geloofsontwikkeling vergt ook cognitieve,
affectieve, morele,… ontwikkeling.
Zo zien we dat wanneer een kind bv. nog niet in staat is om op cognitief vlak
symbolisch te denken het dit ook nog niet kan bij het interpreteren van
Bijbelverhalen.
Hieronder overlopen we een aantal facetten die de geloofsgroei van kinderen
bevorderen
De cognitieve ontwikkeling
JEAN PIAGET: vier fases in deze ontwikkeling
1. SENSORI-MOTORISCHE FASE
(zuigelingen)
Reflexen gaan over in
handelingen
Handelen (motoriek) afstemmen op zintuigelijke prikkels (sensori)
2. PRE-OPERATIONELE FASE (peuters en kleuters)
Inleiding
Een leerkracht godsdienst moet zijn…
Getuige – engagement
o Iemand die ergens voor staat (visies) ontwikkelen, mogen
groeien, en zoeken Specialist – Informatie, inhoud, kennis (weten
waarover je spreekt)
o Inhoudelijke uitdieping in
de cursus Moderator – verbinden
door communicatie
o Vakdidactiek (hoe laat ik leerlingen levensbeschouwelijk
ontwikkelen, hoe breng ik
het aan?, hoe laat ik het leerlingen ontdekken)
Je moet:
Op je eigen niveau een aantal inhouden verwerven ->
achtergrond opbouwen
Vertalen op een aangepaste en verantwoorde manier naar de
kinderen
o Wegwijzers: de opdrachten van het katholiek basisonderwijs, het
leerplanconcept Zill, handleidingen, boeken en cursussen met
gepaste werkvormen.
Om een bezielde en deskundige (godsdienst)leerkracht te worden
zijn verschillende vaardigheden en competenties nodig.
Kind in zijn wereld
Kleuter in zijn totale persoon centraal (HHH)
ZILL: harmonische ontwikkeling (holistisch mensbeeld!)
Ontwikkelingskansen bieden
Onderwijsaanbod afstemmen
Rugzak van het kind/leeftijdsgroep kleuter = belangrijk:
• Wie is ‘de kleuter’?
• Welke ‘bagage’ in de rugzak?
Vertrekpunt is het niveau van de kleuter/klas
Binnen didactiek maakt dit deel uit van de beginsituatie van het kind
De term zone van de naaste ontwikkeling van Vygotsky en actuele
tegenover verwachte beginsituatie spelen hierbij een belangrijke rol
Opgepast! De ideale kleuter bestaat niet.
Kind in zijn wereld: een visie
• Verklaring Belgische bisschoppen:
Jongeren (kleuters) erop voorbereiden om verantwoordelijkheid op
te nemen in een geglobaliseerde en pluriforme samenleving.
• In vroegere werkplan => visietekst met omschrijving van visie op ‘kind in
zijn wereld’
– Wondere fascinerende wereld
– Secularisatie
– (levensbeschouwelijk) pluralisme
– Uniformisering en globalisering
,Kinderen en levensbeschouwing in de wereld van vandaag
Beleving van levensbeschouwing in een veranderlijke wereld
Industrialisering en technologisering
Grote veranderingen volgen elkaar steeds sneller op. Die maatschappelijke
verandering is al sinds enkele eeuwen bezig. Sinds de 18e eeuw kwam de
samenleving in een grote stroomversnelling terecht en hierop volgden de
industrialisering en technologisering vanaf de 19e eeuw.
Globalisering
Via technologische snufjes is onze wereld een dorp geworden, waarin
invloeden van overal op ons afkomen.
Levensbeschouwelijk pluralisme
Waar mensen vroeger rond de kerktoren leefden en weinig in contact
kwamen met andere levensbeschouwingen
vandaag: multiculturele samenleving
Superdiversiteit brengt een heel grote verscheidenheid of diversiteit aan
levensvisies
Levensbeschouwelijk pluralisme: we zien rondom ons mensen, die christen zijn,
moslim, jood, hindoe of boeddhist of die zich andersgelovig noemen en dat die
mensen op voet van gelijkwaardigheid met elkaar kunnen samenleven.
Samenleving en kerk beïnvloed door migratie
De grote migratiebewegingen na de Tweede Wereldoorlog zorgden voor
het binnenkomen van diverse levensovertuigingen.
Ook de huidige vluchtelingenstroom brengt heel wat andersgelovigen binnen.
Secularisatie
De invloed van Kerk en godsdienst op de maatschappij wordt tegenwoordig
kleiner en kleiner: men spreekt van ontkerkelijking.
Katholicisme à la carte
= de gelovige kiest zijn lievelingszaken
Het kan vaak ook nog verder gaan: soms combineert men er ook elementen uit
andere
levensovertuigingen mee: religie à la carte
Individualisering en privatisering:
Ieder mens probeert zin te geven aan zijn leven. Er is een trend naar
individualisering en privatisering, waarbij de mens in zijn eigen kleine kring
bepaalt wat goed voor hem is. dit trekt hij ook door naar de zingeving van zijn
leven.
Contactplaatsen voor religieuze opvoeding
Context van het gezin
Voor zingeving bij grote levensmomenten richten veel mensen zich wel tot
de Kerk, terwijl ze dit anders niet doen: doopsel, eerste communie, vormsel,
huwelijk en begrafenis.
Voor sommige kinderen blijft het contact beperkt tot deze momenten.
,Toch zijn er in onze geseculariseerde maatschappij een minderheid aan
gezinnen die intensiever bij de Kerk betrokken zijn. Deze mensen engageren
zich in de Kerk.
Context van het onderwijs
Deze groeiende diversiteit binnen het doelpubliek van katholieke scholen en
haar beweegredenen om te kiezen voor een dergelijke school, heeft er toe geleid
dat men niet langer de voorkeur geeft te spreken over een katholieke school,
maar wel over een katholieke dialoogschool. Een school die wel
nog steeds vertrekt vanuit de eigen katholiciteit, maar evenzeer
bereid is de dialoog aan te gaan met de veranderende maatschappij
Context van de samenleving
Veel volwassenen leggen tegenwoordig amper nog en relatie met de feesten
van een christelijke levensvisie die er aan ten grondslag liggen – laat staan
dat een kind dit zal doen
In onze samenleving zien kinderen veel elementen uit de christelijke
levensbeschouwing:
oPeriodes als Kerstmis,
Pasen, Allerheiligen
Vakanties
o Gebouwen en gebruiken
Mensen leggen echter niet altijd meer de link naar het christendom.
Op 21/09/2017 verscheen een verklaring van de Vlaamse bisschoppen
omtrent het vak: sterk beklemtoond dat het vak godsdienst best rekening
houdt met de zeer diverse achtergrond van de verschillende kinderen in het
basisonderwijs.
Er zijn in Vlaanderen drie verschillende onderwijsnetten:
Gemeenschapsonderwijs
o keuze welk levensbeschouwelijk vak ze volgen, godsdienst,
niet-confessionele zedenleer, islamitische godsdienst,
protestantse godsdienst
Gesubsidieerd officieel onderwijs
o keuze welk levensbeschouwelijk vak ze volgen, godsdienst,
niet-confessionele zedenleer, islamitische godsdienst,
protestantse godsdienst
Gesubsidieerd vrij onderwijs -> katholieke scholen
In alle onderwijsnetten worden levensbeschouwelijke vakken gegeven.
De beginsituatie voor het godsdienstonderwijs
Religieuze opvoeding doorgeschoven
Tegenwoordig krijgt de school vaak de eerste verantwoordelijkheid voor het
religieuze opvoedingsproces. Daarom moeten leerkrachten heel vaak van nul
beginnen omdat de leerlingen vaak nog niks weten over
levensbeschouwingen
Diversiteit in beginsituatie
Grote verscheidenheid in klassen -> verschillende meningen
Beginsituatie is heterogeen. Lesgeven in deze heel verscheiden groep kan
best moeilijk, maar uitdagend en boeiend zijn.
Van catechese naar godsdienstlessen
, Catechese wordt niet meer gezegd: dat staat voor een homogeen gelovig
publiek dat vraagt om het aanwezig geloof te onderwijzen en uit te diepen
de term godsdienst wordt nu gebruikt: waarbij de leerlingen kennis maken met de
christelijke levensvisie en uitdieping krijgen waar nodig.
Kinderen ontwikkelen
Groeien in vertrouwen
Vertrouwen is een van de basisgegevens van christelijk geloven
Zill: stimuleren van basisvertrouwen
Basisvertrouwen:
– Leven= zinvol
– Geloven dat de werkelijkheid zinvol is, de moeite waard
– Ik ben de moeite waard
Dit basisvertrouwen is het fundament voor zelfvertrouwen en zelfaanvaarding
(door aanvaarding en bevestiging)
Vanuit dit zelfvertrouwen is er mogelijkheid tot vertrouwen in de anderen/de
Andere
Groeien in geloven
Inleiding
Geloven = opvoedingsproces
Geloven wordt aangereikt in de sociale omgang
met mensen o Gezin : eerste
verantwoordelijkheid
o School: tweede verantwoordelijkheid
Via luisteren, meedoen, verhalen, vertellen, prenten bekijken rituelen, vieren
Geloofsontwikkeling gekoppeld aan gewone
ontwikkeling Geloofsontwikkeling vergt ook cognitieve,
affectieve, morele,… ontwikkeling.
Zo zien we dat wanneer een kind bv. nog niet in staat is om op cognitief vlak
symbolisch te denken het dit ook nog niet kan bij het interpreteren van
Bijbelverhalen.
Hieronder overlopen we een aantal facetten die de geloofsgroei van kinderen
bevorderen
De cognitieve ontwikkeling
JEAN PIAGET: vier fases in deze ontwikkeling
1. SENSORI-MOTORISCHE FASE
(zuigelingen)
Reflexen gaan over in
handelingen
Handelen (motoriek) afstemmen op zintuigelijke prikkels (sensori)
2. PRE-OPERATIONELE FASE (peuters en kleuters)
