Samenvatting psychodiagnostiek
Inleiding
Omschrijving en belang van psychodiagnostiek
1. Alledaags impliciet diagnosticeren
= toekennen van oorzaken aan verschijnselen of gedragingen (attributietheorie)
- Iedereen doet het, elke dag en vooral als er een afwijking is van een onverwacht
patroon
- Tijdsschriften en magazines als entertainment
- Media, televisie en documentaires: extremer (on)gewenst gedrag
Probleem van impliciet diagnosticeren
het ongewapende oordeel of impliciet diagnosticeren
foutenbronnen = tekorten en vertekeningen
onderzoek naar foutenbronnen:
Hoe gaan mensen om met kansen en waarschijnlijkheden?
Voorbeeld 1: welk type woorden zijn het meest frequent in het engels?
a. Woorden die beginnen met een ‘r’ of
b. Woorden die r als derde letter hebben?
→ de meeste mensen vinden (a) waarschijnlijker dan (b)
Voorbeeld 2: mijn vriend is professor. Hij schrijft graag gedichten, is nogal verlegen en klein
van gestalte. Op welk terrein is hij werkzaam: chinese literatuur of psychologie?
→ de meeste mensen denken dat het om een hoog leraar chinese literatuur gaat
→ mensen zijn slecht in inschatten, afwegen en herzien van kansen
Wat is de oorzaak?
• Heuristiek (vuistregel)
= (vuist)regel om sneller tot de oplossing van een probleem te komen (vaak impliciet of
onbewust)
- Informele, intuïtieve en speculatieve oplossingsstrategieën
- In tegenstelling tot algoritmen, die altijd en overal werken, zijn heuristieken
specifieke strategieën die we leren gebruiken in specifieke situaties en die niet altijd
een oplossing garanderen
- Hoe meer ervaring met een taak hoe beter heuristieken ontwikkeld zijn
→ vaak oorzaak van foutenbron
- Beschikbaarheidsheuristiek: makkelijk uit het geheugen te halen
- Representatieve heuristiek: vergelijking met typische voorbeelden, prototypes of
stereotypen
Wat is de impact op de kwaliteit van de psychodiagnostiek?
→ wat is er aan de hand? Wat zou je adviseren?
→ extra aandachtspunt: confirmation bias
, 2. Impliciet diagnosticeren in psychodiagnostiek: mogelijke foutenbronnen
- Vaak geen systematische en consistente werkwijze
- Informatie zoeken die idee bevestigd (confirmation bias)
- Te vlug adviezen formuleren
- Gebrekkige betrouwbaarheid en validiteit van de onderzoeksmiddelen en
ongeschikte normen
- Voor de hand liggende diagnosen en interventies over het hoofd zien
- Diagnostische proces onvoldoende afgestemd op de hulpvragen van de cliënt
- Besluitvorming onvoldoende gebaseerd op beschikbare gegevens: geen objectieve
criteria hanteren (= verhoging van de subjectiviteit)
- Besluitvorming onvoldoende geëxpliciteerd en daardoor onvoldoende duidelijk voor
collega’s en clienten
- Eigen persoon als foutenbron
- Onvoldoende samenwerking met client en zijn omgeving
- Teveel vakjargon in de communicatie
Fouten en vertekeningen mogelijk in elke fase van de psychodiagnostische besluitvorming →
de invloed van foutenbronnen kan verminderd worden door gebruik van een duidelijk
procesmodel
3. Expliciete psychodiagnostiek als oplossing?
Expliciete psychodiagnostiek
- Wetenschappelijk verantwoorde vormgeving van het proces
- Valide en betrouwbare producten (instrumenten/methodieken)
= precriptief kader of mode
= psychodiagnostisch procesmodel
Basis van het PSD procesmodel. →
- Empirische cyclus
- Hypothesetoetsend denken
Empirische cyclus als statistiek
wat betekent expliciete psychodiagnostiek in de praktijk?
- Explicieter werken met theorieën
- Bewust rekenschap geven van de keuze van bepaalde theorie
- Praktijkkennis gebaseerd op gesystematiseerde praktijkervaringen
- Duidelijk de denkstappen vastleggen die geleid hebben tot het advies
- Onderzoek doen naar de waarde van theorieën en de effecten van interventies
- Resultaten uitwisselen met collega’s
,Conclusie: waarom doen we aan psychodiagnostiek?
Alledaags impliciet diagnosticeren is niet hetzelfde als expliciete diagnosticeren door
wetenschappelijk opgeleide diagnostici
= schatten, afwegen en herzien van kansen obv psychodiagnostisch procesmodel
(empirische cyclus)
→ adviezen en behandeling op maat van de cliënt
De geschiedenis v/d psychodiagnostiek
Historische voorlopers (diagnostiek voor psychologie als wetenschap)
2200 v. chr. (tot nu) : Ratrace
- ratrace = selectie via schriftelijk examen + fysiek examen
- Test om leger samen te stellen (apostelen, gideonsbende (oude T)
- Bestaat nu ook nog: test bij overheid, politie, bedrijven
de
4 eeuw v. chr: griekse typologieën
- Hippocrates, plato, aristoteles
- Gebruik typologieën : temperamenttypes,…
- Nu : big five
de
13 eeuw (tot nu): schoolprestaties via examens
- Univ. Van Bologna: mondelinge examens
- 17de eeuw: univ. Van Oxford
- Nu: CITO toetsen nederland, LVS( test op basisvaardigheden) (belgië)
16de eeuw: meten uitzonderlijke intelligentie
- Eerste poging door Huarte (spanje)
18 &19de eeuw: persoonlijkheid afgeleid op basis van uiterlijk
de
- Frenologie (hersenschedelleer van Gal)
- Nu: niet meer
maatschappelijke context
19de eeuw
- Europa: bevolkingsgroei/verstedelijking: mensen selecteren & afwijkend gedrag
identificeren
- Opkomst wetenschappen & biologie: ontstaan psychologie
Emigratie vanuit europa
- Vs: verspreiding tests & testmisbruik
- Testen of immigranten binnen mogen in een land
WOI (1914-1918)
- Vs: recrutering leger
- Collectieve tests: intelligentie, persoonlijkheid (= in grote groep door tijdgebrek)
- Meestal niet evidence based
Na WOII in VS
- Diversiteit in test & testmisbruik
- Tests voor specifieke vaardigheden (selectie)
- Toename beschikbare tests
- Sterkere en kritische bezinning op theoretische achtergronden
Na WOII in EU
- In schaduw van VS
- Tot 1950: intuÏtieve diagnostiek
, Bijdrage uit verwante disciplines
1. psychiatrie
bijdrage psychiatrie Pinel
- zachte psychologische aanpal (→ wrede behandelingen voor bezeten patiënten)
o open, vriendelijke relatie naar patiënt
o doelgerichte activiteiten
o correcte fysieke verzorging & voeding
- diagnostiek obv observatie en onderzoek
- dossier voor elk patiënt
- kennis bij personeel door training
esquirol (student van Pinel)
- zwakzinnigheid = permanent, ongeneeselijk. Vb.idiotie
- psychiatrische stoornis:
o kan ontstaan op latere leeftijd
o kan verbeteren
o voorbeelden: dementie, manie en melancholie
séquin (student van esquirol)
‘idiotie’ door degeneratie van het centraal zenuwstelsel
→ zwakzinnigheid = veranderlijk door zenuwstelsel te stimuleren, trainen & versterken
Trainingsmethode:
- training op zwakzinnige kinderen
- focus op motorische en sensorische functies
kraepelin
- eerste classificatie in de psychiatrie (verbanden leggen, vastleggen)
o symptoomcluster met verloop van ziekte, oorzaak en afloop
▪ bv. Manisch-depressie & dementia-precox, Alzheimer,..)
→ voorloper van DSM-classificatie
o nadruk op fysiologische oorzaak
o test en meting noodzakelijk om psychiatrische stoornissen te onderscheiden
→ testontwikkeling van persoonlijkheidsstoornissen
samenvatting:
Inleiding
Omschrijving en belang van psychodiagnostiek
1. Alledaags impliciet diagnosticeren
= toekennen van oorzaken aan verschijnselen of gedragingen (attributietheorie)
- Iedereen doet het, elke dag en vooral als er een afwijking is van een onverwacht
patroon
- Tijdsschriften en magazines als entertainment
- Media, televisie en documentaires: extremer (on)gewenst gedrag
Probleem van impliciet diagnosticeren
het ongewapende oordeel of impliciet diagnosticeren
foutenbronnen = tekorten en vertekeningen
onderzoek naar foutenbronnen:
Hoe gaan mensen om met kansen en waarschijnlijkheden?
Voorbeeld 1: welk type woorden zijn het meest frequent in het engels?
a. Woorden die beginnen met een ‘r’ of
b. Woorden die r als derde letter hebben?
→ de meeste mensen vinden (a) waarschijnlijker dan (b)
Voorbeeld 2: mijn vriend is professor. Hij schrijft graag gedichten, is nogal verlegen en klein
van gestalte. Op welk terrein is hij werkzaam: chinese literatuur of psychologie?
→ de meeste mensen denken dat het om een hoog leraar chinese literatuur gaat
→ mensen zijn slecht in inschatten, afwegen en herzien van kansen
Wat is de oorzaak?
• Heuristiek (vuistregel)
= (vuist)regel om sneller tot de oplossing van een probleem te komen (vaak impliciet of
onbewust)
- Informele, intuïtieve en speculatieve oplossingsstrategieën
- In tegenstelling tot algoritmen, die altijd en overal werken, zijn heuristieken
specifieke strategieën die we leren gebruiken in specifieke situaties en die niet altijd
een oplossing garanderen
- Hoe meer ervaring met een taak hoe beter heuristieken ontwikkeld zijn
→ vaak oorzaak van foutenbron
- Beschikbaarheidsheuristiek: makkelijk uit het geheugen te halen
- Representatieve heuristiek: vergelijking met typische voorbeelden, prototypes of
stereotypen
Wat is de impact op de kwaliteit van de psychodiagnostiek?
→ wat is er aan de hand? Wat zou je adviseren?
→ extra aandachtspunt: confirmation bias
, 2. Impliciet diagnosticeren in psychodiagnostiek: mogelijke foutenbronnen
- Vaak geen systematische en consistente werkwijze
- Informatie zoeken die idee bevestigd (confirmation bias)
- Te vlug adviezen formuleren
- Gebrekkige betrouwbaarheid en validiteit van de onderzoeksmiddelen en
ongeschikte normen
- Voor de hand liggende diagnosen en interventies over het hoofd zien
- Diagnostische proces onvoldoende afgestemd op de hulpvragen van de cliënt
- Besluitvorming onvoldoende gebaseerd op beschikbare gegevens: geen objectieve
criteria hanteren (= verhoging van de subjectiviteit)
- Besluitvorming onvoldoende geëxpliciteerd en daardoor onvoldoende duidelijk voor
collega’s en clienten
- Eigen persoon als foutenbron
- Onvoldoende samenwerking met client en zijn omgeving
- Teveel vakjargon in de communicatie
Fouten en vertekeningen mogelijk in elke fase van de psychodiagnostische besluitvorming →
de invloed van foutenbronnen kan verminderd worden door gebruik van een duidelijk
procesmodel
3. Expliciete psychodiagnostiek als oplossing?
Expliciete psychodiagnostiek
- Wetenschappelijk verantwoorde vormgeving van het proces
- Valide en betrouwbare producten (instrumenten/methodieken)
= precriptief kader of mode
= psychodiagnostisch procesmodel
Basis van het PSD procesmodel. →
- Empirische cyclus
- Hypothesetoetsend denken
Empirische cyclus als statistiek
wat betekent expliciete psychodiagnostiek in de praktijk?
- Explicieter werken met theorieën
- Bewust rekenschap geven van de keuze van bepaalde theorie
- Praktijkkennis gebaseerd op gesystematiseerde praktijkervaringen
- Duidelijk de denkstappen vastleggen die geleid hebben tot het advies
- Onderzoek doen naar de waarde van theorieën en de effecten van interventies
- Resultaten uitwisselen met collega’s
,Conclusie: waarom doen we aan psychodiagnostiek?
Alledaags impliciet diagnosticeren is niet hetzelfde als expliciete diagnosticeren door
wetenschappelijk opgeleide diagnostici
= schatten, afwegen en herzien van kansen obv psychodiagnostisch procesmodel
(empirische cyclus)
→ adviezen en behandeling op maat van de cliënt
De geschiedenis v/d psychodiagnostiek
Historische voorlopers (diagnostiek voor psychologie als wetenschap)
2200 v. chr. (tot nu) : Ratrace
- ratrace = selectie via schriftelijk examen + fysiek examen
- Test om leger samen te stellen (apostelen, gideonsbende (oude T)
- Bestaat nu ook nog: test bij overheid, politie, bedrijven
de
4 eeuw v. chr: griekse typologieën
- Hippocrates, plato, aristoteles
- Gebruik typologieën : temperamenttypes,…
- Nu : big five
de
13 eeuw (tot nu): schoolprestaties via examens
- Univ. Van Bologna: mondelinge examens
- 17de eeuw: univ. Van Oxford
- Nu: CITO toetsen nederland, LVS( test op basisvaardigheden) (belgië)
16de eeuw: meten uitzonderlijke intelligentie
- Eerste poging door Huarte (spanje)
18 &19de eeuw: persoonlijkheid afgeleid op basis van uiterlijk
de
- Frenologie (hersenschedelleer van Gal)
- Nu: niet meer
maatschappelijke context
19de eeuw
- Europa: bevolkingsgroei/verstedelijking: mensen selecteren & afwijkend gedrag
identificeren
- Opkomst wetenschappen & biologie: ontstaan psychologie
Emigratie vanuit europa
- Vs: verspreiding tests & testmisbruik
- Testen of immigranten binnen mogen in een land
WOI (1914-1918)
- Vs: recrutering leger
- Collectieve tests: intelligentie, persoonlijkheid (= in grote groep door tijdgebrek)
- Meestal niet evidence based
Na WOII in VS
- Diversiteit in test & testmisbruik
- Tests voor specifieke vaardigheden (selectie)
- Toename beschikbare tests
- Sterkere en kritische bezinning op theoretische achtergronden
Na WOII in EU
- In schaduw van VS
- Tot 1950: intuÏtieve diagnostiek
, Bijdrage uit verwante disciplines
1. psychiatrie
bijdrage psychiatrie Pinel
- zachte psychologische aanpal (→ wrede behandelingen voor bezeten patiënten)
o open, vriendelijke relatie naar patiënt
o doelgerichte activiteiten
o correcte fysieke verzorging & voeding
- diagnostiek obv observatie en onderzoek
- dossier voor elk patiënt
- kennis bij personeel door training
esquirol (student van Pinel)
- zwakzinnigheid = permanent, ongeneeselijk. Vb.idiotie
- psychiatrische stoornis:
o kan ontstaan op latere leeftijd
o kan verbeteren
o voorbeelden: dementie, manie en melancholie
séquin (student van esquirol)
‘idiotie’ door degeneratie van het centraal zenuwstelsel
→ zwakzinnigheid = veranderlijk door zenuwstelsel te stimuleren, trainen & versterken
Trainingsmethode:
- training op zwakzinnige kinderen
- focus op motorische en sensorische functies
kraepelin
- eerste classificatie in de psychiatrie (verbanden leggen, vastleggen)
o symptoomcluster met verloop van ziekte, oorzaak en afloop
▪ bv. Manisch-depressie & dementia-precox, Alzheimer,..)
→ voorloper van DSM-classificatie
o nadruk op fysiologische oorzaak
o test en meting noodzakelijk om psychiatrische stoornissen te onderscheiden
→ testontwikkeling van persoonlijkheidsstoornissen
samenvatting:
