Samenvatting Inleiding Strafrecht

Samenvatting Inleiding Strafrecht

Week 1: Strafrecht als publiekrecht

Strafrecht = het geheel van rechtsvoorschriften, dat aangeeft voor welke
gedragingen straf behoort te worden toegepast en waarin de straf
behoort te bestaan (Pompe)

Materieel strafrecht = het geheel van strafbare gedragingen en de straffen die kunnen
worden opgelegd (vgl. Wetboek van Strafrecht)

Formeel strafrecht = de procedure waarlangs het materiële strafrecht wordt
verwezenlijkt (vgl. Wetboek van Strafvordering)

Bronnen strafrecht
 Wet
o Wetboek van Strafrecht
o Wetboek van Strafvordering
o Politiewet 2012
o Wet op de rechterlijke organisatie
o Bijzondere wetten
 Verdragen & besluiten van IOs
o EVRM
o Richtlijnen
o Kaderbesluiten
 Ongeschreven rechtsbeginselen
 Jurisprudentie
 Literatuur

Karakter v/h strafrecht
 Maatschappelijke sturing (instrumentaliteit)
 Rechtsbescherming v/d individuele burgers tegen maatschappelijke sturing
(legaliteit)
 Beide, waarbij voortdurend dient te worden gezocht naar een balans
Maar steeds: strafrecht als ultimum remedium
=procesrecht - Latijn: het uiterste middel; remedie die toegepast wordt als geen
andere remedie meer mogelijk is
Toenemende rol slachtoffer

Doelen van het strafrecht
 Garanderen veiligheid in de samenleving;
 Genoegdoening aan het slachtoffer (strafrecht blijft wel publiekrecht: overheid v.
dader);
 Behandeling van de veroordeelde;
 Onschadelijk maken van de veroordeelde (door incapacitatie: opsluiten);
 Afschrikking;
 Normstelling;
 Begrenzing van overheidshandelen (overheid heeft monopolie >
proportionaliteit);


1

,Plaatsbepaling
 Strafrecht = publiekrecht
 Strafbaar feit = veelal tevens een onrechtmatige daad naar civiel recht
(maar veelal niet omgekeerd)
 Strafrecht kan soms worden ingezet ter handhaving van bestuursrechtelijke
normen
 Strafrecht is (louter) sanctierecht
(in tegenstelling tot het bestuurs- en civiele recht)
 Europees recht: voortdurende beïnvloeding
 EU: richtlijnen & (voorheen) kaderbesluiten
 met name instrumentaliteit, toch ook steeds meer rechtsbescherming
 Raad van Europa: mensenrechten neergelegd EVRM
 met name rechtsbescherming, ook positieve verplichtingen tot handhaving

Organen v/d strafrechtspleging
1. Rechter (zittende magistratuur)
Taak: rechtspreken (in strafzaken)
Kenmerken:
-Onafhankelijkheid t.o.v. de wetgever & het bestuur (Trias Politica)
-Onpartijdigheid t.o.v. de partijen in de strafzaak
 Rechtbanken (Rb): 11 arrondissementen
Typen rechters/rechterlijke colleges binnen de Rb
o Meervoudige kamer:
 misdrijven
o Politierechter (unus):
 eenvoudige misdrijven
 op te leggen straf maximaal 1 jaar GS (art. 368 Sv)
o Kantonrechter (unus):
 overtredingen (art. 382 Sv)
o Raadkamer:
 Beslissingen anders dan die in de hoofdzaak zelf
(bijv. Voorlopige hechtenis)
o Rechter-commissaris:
 Onderzoeksrechter
=rechter die in het strafproces op actieve wijze het
gerechtelijk vooronderzoek leidt. Hij wordt ingeschakeld
bij de toepassing van bepaalde dwangmiddelen; de ~ is
als rechter lid van de rechtbank en wordt door het
gerechtshof benoemd. Als de officier van justitie een
nader onderzoek nodig acht om meer gegevens over de
zaak te verzamelen, dan kan hij ingevolge art 181 Sv een
vordering instellen tot een gerechtelijk vooronderzoek
bij de ~. De ~ kan in het onderzoek ook bijzondere taken
hebben, zoals het afnemen van een getuigenverhoor; art.
170 Sv & 181 Sv
(vb: aftappen van telefoonlijnen, in bewaringstellen van
verdachten & het doorzoeken van woningen)




2

,  Gerechtshoven (Hof): 4 ressorten
 Hoge Raad (HR)
2. Openbaar Ministerie (staande magistratuur)
Taak: strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde & andere bij wet
vastgestelde taken (art. 124 Wet RO)
Concreet: (leiding over de) opsporing, vervolging & tenuitvoerlegging
Kenmerk: niet onafhankelijk, maar hiërarchisch georganiseerd




Parket bij de HR is GEEN onderdeel OM
Taak: nemen van conclusies bij de HR voorliggende zaken
(cassatie & herziening)
Kenmerk: onafhankelijk (vgl. Art 111(2) sub a Wet RO)
Bestaande uit: procureur-generaal & advocaten-generaal
3. Politie (& andere opsporingsdiensten)
vanaf 1 januari 2013: landelijke politieorganisatie verdeeld in 10
regionale eenheden & een centrale eenheid belast met bijzondere taken &
diensten (art 25 Politiewet 2012)
Taak: art 3 Politiewet 2012:
hulpverlening & daadwerkelijke handhaving v/d rechtsorde
 Handhaving v/d openbare orde
 Strafrechtelijke handhaving v/d rechtsorde
 Verrichten van (andere) taken t.b.v. justitie
Kenmerk: politie is altijd ondergeschikt aan het bevoegd gezag
(burgemeester of officier van justitie; art 11 & 12 Politiewet 2012)
voorheen (Politiewet 1993): decentrale organisatie met 25
regiokorpsen & een landelijke korps (KLPD)
Daarnaast tal van andere organisaties met opsporingsbevoegdheid
(art 141 & 142 Sv)
 Koninklijke Marechaussee (onderdeel Defensie)
 Bijzondere opsporingsdiensten (bv: FIOD-ECD)
 Buitengewone opsporingsambtenaren (BOA’s)
4. Advocatuur (& de verdachte)
5. Ministerie van Veiligheid & Justitie
6. En vele anderen…




3