Hoofdstuk 4
Par 29. Historische achtergrond 1800-1875
Eind van verlichting zorgde voor politieke veranderingen:
- Liberalisme (vrijheid): burgerij streefden naar meer politieke invloed en
onafhankelijkheid
- Slavernij werd afgeschaft
Economische verandering:
- Industriële revolutie
Politieke situatie in Nederland
1795 komen de patriotten in opstand tegen verenigde nederlanden → de Bataafse
republiek werd uitgeroepen → maar in 1810 maakte Napoleon het een Franse
kolonie → 1815 napoleon verslagen → 1830 zuiden kwam in opstand = België
Van verlichting → romantiek → realisme → nieuwe tijd: Fin de siècle
Par 30. De romantiek
Romantiek:
In 18e eeuw negatief: fantasie, vergezocht, overdreven
Eind 18e eeuw positief: Aanduiding van een nieuwe cultuurstroming die lijnrecht staat
tegenover ideeën van de verlichting.
De kunst moest de persoonlijke opvatting van de kunstenaar weergeven omdat ze
individualisten waren. Voorbeelden zijn:
- Rusteloos zwerven
- Drankmisbruik
- Liefdesaffaires
- Armoede
- Experimenteren met drugs
- Revolutionair
- Onmaatschappelijk
Ook wel bohémiens werden deze kunstenaars genoemd.
De wetenschap:
Er onstond volkenkunden ook wel culturele antropologie genoemd → volkskunde =
folklore bestudeerde westerse bevolkingsgroepen → taalwetenschap: welke talen
zijn aan elkaar verwant? en oorsprong → literatuurwetenschap: verleden van
exotische landen stond centraal → muziekwetenschap
Par. 32 Literatuur
Als reactie op het rationalisme in de literatuur ontstonden de twee gevoelens en het begrip:
, 1 Weltschmerz = wereldpijn →door onvolmaakte wereld diepe droefheid + pijn
ervaren
2 Sehnsucht = intens gevoel van pijn door onbereikbaarheid van geluk
Die twee gevoelens waren weer inspiratiebronnen voor nieuwe teksten →
tegengestelde begrippen kwamen vaker voor: ‘lieflijk geweld’
Antirationalisme leidde tot een nieuw geloof: verhouding tussen mens en opperwezen
Romantici inspireerde zich ook door middeleeuwse teksten in plaats van de
klassieke oudheid → middeleeuws poëzie genre herleefde als de ballade (lied met
een verhaal) en als sprookjes
3 Escapisme = het willen ontsnappen aan de alledaagse realiteit → veel
belangstelling voor onnatuurlijke → griezelverhalen en veel verhalen uit het
verleden werden (opnieuw) uitgebracht → nieuwe genres ontstaan zoals
historische romans, griezelromans (sciencefiction) detectiveromans en sprookjes
Historische romans kwamen voort uit gothic novels: horror + mystery + romantiek
→ historische romans onderscheid zich omdat de historische achtergrond
authentieker is. Belangrijke schrijver is Sir Walter Scott
Griezelromans: van alle angsten van de mensen werden verhalen geschreven →
Frankenstein (Mary Shelley). Bekendste SF schrijver is Jules Verne. (de la terre à la
lune, voyage au centre de la terre en Vingt mille lieues sous les mers) Moderne SF
verhalen werden ook wel voyages extraordinair
Detectiveromans → gesloten kamer mysterie = iemand wordt vermoord in een
binnenaf hermetisch gesloten kamer → bedacht door bekende schrijver Poe
Sprookjes, ook wel volkssprookjes: waren eerst mondeling maar werden ook
opgeschreven → werd een verzameling aan sprookjes: Kinder und Hausmärchen
van gebr. Grimm → later gingen schrijvers zelf sprookjes bedenken:
cultuursprookjes, waren moeilijker → schrijver Deen Hans Christian Andersen →
door sprookjes gingen ze weer terug naar hetzelfde gevoel/fantasie/verbeelding
als in het verleden: de middeleeuwen.
Par. 33 Het realisme
19e eeuw: niet alleen maar romantiek!
Onderwerpen uit het dagelijks leven en niet uit de geschiedenis of mythologien
Daarnaast komt het realisme = een reactie op het gevoel uit de romantiek
Pendelbeweging: gevoel/verbeelding VS verstand en realiteit
Dit verwisseld continue
Belangrijke realistische schilders: Gustave Courbet en Jean Francois Millet
Par 29. Historische achtergrond 1800-1875
Eind van verlichting zorgde voor politieke veranderingen:
- Liberalisme (vrijheid): burgerij streefden naar meer politieke invloed en
onafhankelijkheid
- Slavernij werd afgeschaft
Economische verandering:
- Industriële revolutie
Politieke situatie in Nederland
1795 komen de patriotten in opstand tegen verenigde nederlanden → de Bataafse
republiek werd uitgeroepen → maar in 1810 maakte Napoleon het een Franse
kolonie → 1815 napoleon verslagen → 1830 zuiden kwam in opstand = België
Van verlichting → romantiek → realisme → nieuwe tijd: Fin de siècle
Par 30. De romantiek
Romantiek:
In 18e eeuw negatief: fantasie, vergezocht, overdreven
Eind 18e eeuw positief: Aanduiding van een nieuwe cultuurstroming die lijnrecht staat
tegenover ideeën van de verlichting.
De kunst moest de persoonlijke opvatting van de kunstenaar weergeven omdat ze
individualisten waren. Voorbeelden zijn:
- Rusteloos zwerven
- Drankmisbruik
- Liefdesaffaires
- Armoede
- Experimenteren met drugs
- Revolutionair
- Onmaatschappelijk
Ook wel bohémiens werden deze kunstenaars genoemd.
De wetenschap:
Er onstond volkenkunden ook wel culturele antropologie genoemd → volkskunde =
folklore bestudeerde westerse bevolkingsgroepen → taalwetenschap: welke talen
zijn aan elkaar verwant? en oorsprong → literatuurwetenschap: verleden van
exotische landen stond centraal → muziekwetenschap
Par. 32 Literatuur
Als reactie op het rationalisme in de literatuur ontstonden de twee gevoelens en het begrip:
, 1 Weltschmerz = wereldpijn →door onvolmaakte wereld diepe droefheid + pijn
ervaren
2 Sehnsucht = intens gevoel van pijn door onbereikbaarheid van geluk
Die twee gevoelens waren weer inspiratiebronnen voor nieuwe teksten →
tegengestelde begrippen kwamen vaker voor: ‘lieflijk geweld’
Antirationalisme leidde tot een nieuw geloof: verhouding tussen mens en opperwezen
Romantici inspireerde zich ook door middeleeuwse teksten in plaats van de
klassieke oudheid → middeleeuws poëzie genre herleefde als de ballade (lied met
een verhaal) en als sprookjes
3 Escapisme = het willen ontsnappen aan de alledaagse realiteit → veel
belangstelling voor onnatuurlijke → griezelverhalen en veel verhalen uit het
verleden werden (opnieuw) uitgebracht → nieuwe genres ontstaan zoals
historische romans, griezelromans (sciencefiction) detectiveromans en sprookjes
Historische romans kwamen voort uit gothic novels: horror + mystery + romantiek
→ historische romans onderscheid zich omdat de historische achtergrond
authentieker is. Belangrijke schrijver is Sir Walter Scott
Griezelromans: van alle angsten van de mensen werden verhalen geschreven →
Frankenstein (Mary Shelley). Bekendste SF schrijver is Jules Verne. (de la terre à la
lune, voyage au centre de la terre en Vingt mille lieues sous les mers) Moderne SF
verhalen werden ook wel voyages extraordinair
Detectiveromans → gesloten kamer mysterie = iemand wordt vermoord in een
binnenaf hermetisch gesloten kamer → bedacht door bekende schrijver Poe
Sprookjes, ook wel volkssprookjes: waren eerst mondeling maar werden ook
opgeschreven → werd een verzameling aan sprookjes: Kinder und Hausmärchen
van gebr. Grimm → later gingen schrijvers zelf sprookjes bedenken:
cultuursprookjes, waren moeilijker → schrijver Deen Hans Christian Andersen →
door sprookjes gingen ze weer terug naar hetzelfde gevoel/fantasie/verbeelding
als in het verleden: de middeleeuwen.
Par. 33 Het realisme
19e eeuw: niet alleen maar romantiek!
Onderwerpen uit het dagelijks leven en niet uit de geschiedenis of mythologien
Daarnaast komt het realisme = een reactie op het gevoel uit de romantiek
Pendelbeweging: gevoel/verbeelding VS verstand en realiteit
Dit verwisseld continue
Belangrijke realistische schilders: Gustave Courbet en Jean Francois Millet
