Samenvatting Biologie vwo 6 thema 4 afweer

Thema 4 afweer
Bs 1 bescherming
Ziekteverwekkers -> pathogenen
 Organismen die je ziek proberen te maken zoals virussen en bacteriën, schimmels en
dieren (bv insecten)
Inwendig milieu is gescheiden van het uitwendig milieu door het dekweefsel van de huid,
longen en darmen -> om het inwendig milieu te bereiken moet een
celmembraan gepasseerd worden
Lichaamsvreemd
 Stoffen of cellen die niet in je lichaam thuishoren
Lichaamseigen
 Stoffen/cellen die door je lichaam worden gemaakt of onderdeel van je
lichaam zijn -> worden normaal niet door immuunsysteem aangevallen
Infectie -> het binnendringen van pathogenen in je lichaam
 Schimmels infecteren meestal alleen de huid of luchtwegen
 Bacteriën, virussen en eencellige dieren kunnen het hele lichaam infecteren
 Vaak door giftige stoffen (toxinen)
Virussen
 Bevatten DNA of RNA met daaromheen een eiwitmantel (capside)
 Kunnen zich niet zelfstandig voortplanten -> gebruiken specifieke gastheercellen om
voor te planten
 Nadat het virus aan de receptoren van de gastheercel bindt komt het
virus-DNA/-RNA in het cytoplasma van de gastheercel -> het vermenigvuldigen van
het virus vindt plaats
 Wanneer je ziek wordt doordat virussen
zich voortplanten in je cellen noem je
dat een virusinfectie (virale infectie)
 Virussen kunnen cellen beschadigen of doden door afgifte
van eiwitverterende enzymen -> ze kunnen ook toxinen
produceren die de stel beschadigen/doden
 De hoeveelheid schade die een virus veroorzaakt hangt af
van het vermogen van het geïnfecteerde weefsel om te
herstellen
Eerste verdedigingslinie -> externe, niet-specifieke afweer
 Huid en slijmenvliezen vormen eerste verdedigingslinie van het immuunsysteem ->
houden de ziekteverwekkers tegen
 Mechanische afweer -> afweer met behulp van fysieke aanpassingen
o Traanvocht en speeksel spoelen indringers weg en slijmt vangt
ziekteverwekkers op in de neus, luchtwegen, verteringsstelsel en
uitscheidingsstelsel en het voortplantingsstelsel

1

,  Chemische afweer -> afweer met behulp van stoffen
o Bv maagsap bevat zoutzuur met een pH van 1 a 2 die de ziekteverwekkers
doden
o Bv zweet en olie op de huid die voor een pH van ong. 3 a 5 zorgt dat bacteriën
niet op de huid kunnen groeien
o ‘goede’ bacteriën helpen het lichaam om het lichaam te beschermen -> vaak
is er geen plek voor andere (schadelijke) bacteriën als er al bacteriën
aanwezig zijn
 Huid beschermt lichaam ook tegen invloeden van buitenaf zoals beschadiging,
waterverlies door verdamping en DNA-beschadiging door uv-straling
o Kiemlaag bevat pigmentvormende cellen ->
melanocyten -> vormen melanine -> worden via
uitlopers afgegeven aan de opperhuidcellen
 Melanine wordt gestimuleerd door
blootstelling vd huid aan zonlicht en
beschermd kiemlaag tegen de uv-straling
Antibiotica werkt niet voor virussen
Corona is een RNA-virus
Auto-immuunziekte -> lichaam ziet het verschil tussen lichaamsvreemd en -eigen niet
Antigenen -> is een herkenningseiwit en kan zowel lichaamseigen als lichaamsvreemd zijn

Bs 2 afweer
Aangeboren afweer -> gericht tegen vele verschillende typen ziekteverwekkers
 Komt bij alle dieren en planten voor als 2e, externe, afweer linie
 Is de basis voor de verworven afweer
Geworven afweer -> deel immuunsysteem dat je gedurende je leven ontwikkelt
 Gericht tegen één type ziekteverwekker
 Komt alleen bij gewervelde dieren voor als 3e afweer linie
Lymfoïde organen -> belangrijke organen van het immuunsysteem
 Beenmerg, de thymus (klier boven in borstholte), de milt en lymfeknopen
 Hebben een functie bij de opslag en vervoer van witte bloedcellen
Rode beenmerg -> maakt verschillende witte bloedcellen zoals fagocyten en lymfocyten




2