HOOFDSTUK 1: GOEDAARDIGE AANDOENINGEN VAN GALBLAAS EN EXTRAHEPATISCHE
GALWEGEN
INLEIDING
ANATOMIE EN FUNCTIE
o Lever produceert dagelijks ongeveer 1L gal
o Lever heeft 8 segmenten à gal mondt uit in ductus hepaticus
dexter en sinister à vormen samen ductus hepaticus communis
à ductus cysticus (van galblaas) sluit hierop aan en samen vormen
ze de ductus choledochus (loopt deels door pancreas) à mondt
samen met de ductus pancreaticus uit in de papil van Vater (met
sluitspier)
o Galblaas: opslagplaats van gal, maar niet essentieel
(gal kan rechtstreeks uit de lever komen)
CHOLECYSTOLITHIASIS (CCL)
o Cholelithiasis = cholecystolithiasis = galstenen in de galblaas
ó Choledocholithiasis = galstenen in de galwegen (ductus choledochus)
o Galstenen ontstaan meestal in de galblaas
o Stenen ontstaan door onevenwicht tussen cholesterol, fosfolipiden en galzouten
o Asymptomatische stenen met diameter < 2 cm hebben geen behandeling nodig
o Soorten galstenen
L Cholesterolstenen: meest frequent, RF: leeftijd, gebruik van oestrogeen of
progestageen hormonen, zwangerschap, obesitas, snel gewichtsverlies,
hypertriglyceridemie, gebruik van fibraten bij behandeling hyperlipidemie, PN
L Pigmentstenen: cholesterolarm, vnl calciumbilirubinaat, bij chronische hemodialyse
KLINISCH
o Biliaire koliek: hevige, aanhoudende pijn in R hypochondrium, vettige maaltijd = trigger
o Soms asymptomatisch (indien > 2 cm à geen behandeling nodig)
o KO: palpatie R hypochondrium, teken van Murphy +, cystisch punt +
o Peritoneale pijn bij gecompliceerde cholelithiasis
o V > M, incidentie stijgt met leeftijd, vaak recidiverend
1
,DIAGNOSE
o Echografie (galstenen?; galblaaswand?; galwegen?) à best nuchter
o Biochemie: inflammatie (WBC, CRP), leverfunctietesten, lipase – amylase
o CT-scan, EUS, MRI-scan, ERCP, PTC
DIFFERENTIAAL DIAGNOSEN
o Choledocholithiasis (= galwegstenen)
o Gastro-duodenale ulcera; hiatus hernia
o IBD; GI-tumor
o Renaal / urologisch
o Musculo-skeletaal / osteo-articulair
o MI
o Pleuraal, hepatisch, pancreatisch
BEHANDELING SYMPTOMATISCHE GALSTENEN (CCL)
o Laparoscopische cholecystectomie (= verwijderen van de galblaas)
L Als je enkel stenen verwijdert, kan recidief optreden
o Spasmolytica en NSAID’s (vb. paracetamol) en antiflogisticum (= ontstekingsremmer)
COMPLICATIES VAN GALSTENEN (CCL)
o Cholecystitis (= ontsteking galblaaswand)
L Acuut / chronisch
L Perforatie
L Bilio-enterische fistel
o Choledocholithiasis (= galwegstenen)
L Acute cholangitis (= ontsteking galwegen)
L Acute pancreatitis
o Lever abces
o Zz: galblaaskanker, galsteen ileus, Mirizzi syndroom
o Verhoogd risico galblaaskanker bij:
L CCL > 2 cm (-itis)
L Porcelein-galblaas
L Cholecystectomie (0,1 – 3%)
2
,ACUTE CHOLECYSTITIS (= ONTSTEKING GALBLAAS)
o Calculeus (> 95%)
L Met stenen
L Behandeling: cholesystectomie
o Acalculeus (< 5%)
L Zonder stenen
L Oclussie a. cystica of ductus cysticus door tumor, primaire bacteriële infectie
L Behandeling: medicamenteus: AB + antiflogistica + goede drainage galblaas,
maar dus GEEN resectie galblaas !!!
o Kliniek
L Biliaire koliek, gevolgd door continue pijn MET koorts
L Vanaf pijn langer dan 6 uur en constant = acute cholecystitis
L Teken van Murphy + (= pijn bij diepe inademing tijdens palpatie R hypochondrium)
L Palpabele galblaas (1/3), gelokaliseerde peritonitis R hypochondrium, lichte icterus
o Diagnose
L Biochemie: leucocytose nl – 15.000, bilirubine nl – 4 mg%, AF mild verhoogd
L Echografie (TUS)
o Differentiaal diagnose
L Ulcera-perforatie
L Pancreatitis
L Appendicitis
o Complicaties
L Empyeem
L Perforatie (gelokaliseerd met abces, vrij met peritonitis, cholecysto-digestieve fistula)
L Choledocholithiasis (CDL)
o Behandeling
L Indien begin pijn < 72 uur à onmiddelijke cholecystectomie (CCE)
L Indien pijn > 3 dagen à eerst inflammatie verminderen (6w: AB + analgetica +
antiflogistica + evt drainage) en daarna pas cholecystectomie (CCE)
3
, CHRONISCHE CALCULEUZE CHOLECYSTITIS
o Oorzaak: langdurige aanwezigheid galstenen à chronische inflammatie galblaaswand
o Kliniek
L Terugkerende biliaire kolieken (pijn in R hypochondrium, vaak na vetrijke maaltijd)
L Soms milde digestieve klachten
L Misselijkheid
o Diagnose
L Echografie (TUS) van de buik: verdikte galblaaswand, stenen zichtbaar
o Behandeling
L Cholecystectomie (= verwijdering galblaas)
L Ursodiol therapie (bevat UDCA): dissolutie galsteen
L Lithotripsie (ESWL) + dissolutie: alleen voor stenen < 5 mm
(ESWL = stenen verbrijzelen, nadeel: kleine stukjes kunnen pancreatitis veroorzaken)
GALBLAAS HYDROPS
o Oorzaak: afsluiting ductus cysticus à ophoping gal à galblaas verwijdt (distentie)
o Kliniek
L Biliaire koliek, gevolgd door continue pijn ZONDER koorts of geelzucht
L Palpabele massa in R hypochondrium
o Diagnose
L Echografie (TUS): toont galblaasverwijding (hydrops) + eventueel CCL
o Verloop
L Kan empyeem ontwikkelen à behandeling: drainage + antibiotica
L Soms spontaan herstel mogelijk
o Behandeling:
L Laparoscopische cholecystectomie (LCCE)
o Cholangitis en acute cholecystitis à koorts ó hydrops à geen koorts
FLEGMONEUZE CHOLECYSTITIS
o = acute, destructieve ontsteking van de galblaas, veroorzaakt door galstenen die ductus
cysticus blokkeren, 50% heeft aerobe bacteriële infectie als complicatie
o Belangrijkste kenmerken
L Ontsteking galblaas door galstenen (CCL) of ischemie
L Verdikking galblaaswand en pericholecystitis (= ontsteking rondom galblaas)
L Complicaties (vb. perforatie) vnl bij acalculeuze cholecystitis
o Behandeling
L Cholecystectomie binnen 72 uur
4
GALWEGEN
INLEIDING
ANATOMIE EN FUNCTIE
o Lever produceert dagelijks ongeveer 1L gal
o Lever heeft 8 segmenten à gal mondt uit in ductus hepaticus
dexter en sinister à vormen samen ductus hepaticus communis
à ductus cysticus (van galblaas) sluit hierop aan en samen vormen
ze de ductus choledochus (loopt deels door pancreas) à mondt
samen met de ductus pancreaticus uit in de papil van Vater (met
sluitspier)
o Galblaas: opslagplaats van gal, maar niet essentieel
(gal kan rechtstreeks uit de lever komen)
CHOLECYSTOLITHIASIS (CCL)
o Cholelithiasis = cholecystolithiasis = galstenen in de galblaas
ó Choledocholithiasis = galstenen in de galwegen (ductus choledochus)
o Galstenen ontstaan meestal in de galblaas
o Stenen ontstaan door onevenwicht tussen cholesterol, fosfolipiden en galzouten
o Asymptomatische stenen met diameter < 2 cm hebben geen behandeling nodig
o Soorten galstenen
L Cholesterolstenen: meest frequent, RF: leeftijd, gebruik van oestrogeen of
progestageen hormonen, zwangerschap, obesitas, snel gewichtsverlies,
hypertriglyceridemie, gebruik van fibraten bij behandeling hyperlipidemie, PN
L Pigmentstenen: cholesterolarm, vnl calciumbilirubinaat, bij chronische hemodialyse
KLINISCH
o Biliaire koliek: hevige, aanhoudende pijn in R hypochondrium, vettige maaltijd = trigger
o Soms asymptomatisch (indien > 2 cm à geen behandeling nodig)
o KO: palpatie R hypochondrium, teken van Murphy +, cystisch punt +
o Peritoneale pijn bij gecompliceerde cholelithiasis
o V > M, incidentie stijgt met leeftijd, vaak recidiverend
1
,DIAGNOSE
o Echografie (galstenen?; galblaaswand?; galwegen?) à best nuchter
o Biochemie: inflammatie (WBC, CRP), leverfunctietesten, lipase – amylase
o CT-scan, EUS, MRI-scan, ERCP, PTC
DIFFERENTIAAL DIAGNOSEN
o Choledocholithiasis (= galwegstenen)
o Gastro-duodenale ulcera; hiatus hernia
o IBD; GI-tumor
o Renaal / urologisch
o Musculo-skeletaal / osteo-articulair
o MI
o Pleuraal, hepatisch, pancreatisch
BEHANDELING SYMPTOMATISCHE GALSTENEN (CCL)
o Laparoscopische cholecystectomie (= verwijderen van de galblaas)
L Als je enkel stenen verwijdert, kan recidief optreden
o Spasmolytica en NSAID’s (vb. paracetamol) en antiflogisticum (= ontstekingsremmer)
COMPLICATIES VAN GALSTENEN (CCL)
o Cholecystitis (= ontsteking galblaaswand)
L Acuut / chronisch
L Perforatie
L Bilio-enterische fistel
o Choledocholithiasis (= galwegstenen)
L Acute cholangitis (= ontsteking galwegen)
L Acute pancreatitis
o Lever abces
o Zz: galblaaskanker, galsteen ileus, Mirizzi syndroom
o Verhoogd risico galblaaskanker bij:
L CCL > 2 cm (-itis)
L Porcelein-galblaas
L Cholecystectomie (0,1 – 3%)
2
,ACUTE CHOLECYSTITIS (= ONTSTEKING GALBLAAS)
o Calculeus (> 95%)
L Met stenen
L Behandeling: cholesystectomie
o Acalculeus (< 5%)
L Zonder stenen
L Oclussie a. cystica of ductus cysticus door tumor, primaire bacteriële infectie
L Behandeling: medicamenteus: AB + antiflogistica + goede drainage galblaas,
maar dus GEEN resectie galblaas !!!
o Kliniek
L Biliaire koliek, gevolgd door continue pijn MET koorts
L Vanaf pijn langer dan 6 uur en constant = acute cholecystitis
L Teken van Murphy + (= pijn bij diepe inademing tijdens palpatie R hypochondrium)
L Palpabele galblaas (1/3), gelokaliseerde peritonitis R hypochondrium, lichte icterus
o Diagnose
L Biochemie: leucocytose nl – 15.000, bilirubine nl – 4 mg%, AF mild verhoogd
L Echografie (TUS)
o Differentiaal diagnose
L Ulcera-perforatie
L Pancreatitis
L Appendicitis
o Complicaties
L Empyeem
L Perforatie (gelokaliseerd met abces, vrij met peritonitis, cholecysto-digestieve fistula)
L Choledocholithiasis (CDL)
o Behandeling
L Indien begin pijn < 72 uur à onmiddelijke cholecystectomie (CCE)
L Indien pijn > 3 dagen à eerst inflammatie verminderen (6w: AB + analgetica +
antiflogistica + evt drainage) en daarna pas cholecystectomie (CCE)
3
, CHRONISCHE CALCULEUZE CHOLECYSTITIS
o Oorzaak: langdurige aanwezigheid galstenen à chronische inflammatie galblaaswand
o Kliniek
L Terugkerende biliaire kolieken (pijn in R hypochondrium, vaak na vetrijke maaltijd)
L Soms milde digestieve klachten
L Misselijkheid
o Diagnose
L Echografie (TUS) van de buik: verdikte galblaaswand, stenen zichtbaar
o Behandeling
L Cholecystectomie (= verwijdering galblaas)
L Ursodiol therapie (bevat UDCA): dissolutie galsteen
L Lithotripsie (ESWL) + dissolutie: alleen voor stenen < 5 mm
(ESWL = stenen verbrijzelen, nadeel: kleine stukjes kunnen pancreatitis veroorzaken)
GALBLAAS HYDROPS
o Oorzaak: afsluiting ductus cysticus à ophoping gal à galblaas verwijdt (distentie)
o Kliniek
L Biliaire koliek, gevolgd door continue pijn ZONDER koorts of geelzucht
L Palpabele massa in R hypochondrium
o Diagnose
L Echografie (TUS): toont galblaasverwijding (hydrops) + eventueel CCL
o Verloop
L Kan empyeem ontwikkelen à behandeling: drainage + antibiotica
L Soms spontaan herstel mogelijk
o Behandeling:
L Laparoscopische cholecystectomie (LCCE)
o Cholangitis en acute cholecystitis à koorts ó hydrops à geen koorts
FLEGMONEUZE CHOLECYSTITIS
o = acute, destructieve ontsteking van de galblaas, veroorzaakt door galstenen die ductus
cysticus blokkeren, 50% heeft aerobe bacteriële infectie als complicatie
o Belangrijkste kenmerken
L Ontsteking galblaas door galstenen (CCL) of ischemie
L Verdikking galblaaswand en pericholecystitis (= ontsteking rondom galblaas)
L Complicaties (vb. perforatie) vnl bij acalculeuze cholecystitis
o Behandeling
L Cholecystectomie binnen 72 uur
4
