Arresten sanctierecht
Week 1A: het sanctiestelsel: hoofdlijnen & achtergronden
De rechter en het verbod op kale taakstraf (art. 22b Sr)
Rechtsregel: binnen afzienbare tijd zal geen taakstraf meer kunnen worden opgelegd in geval van een
veroordeling voor een misdrijf waarop een gevangenisstraf van 6 jaar of meer is gesteld en dat een
ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer ten gevolge heeft gehad. Hier kan
alleen van worden afgeweken als naast de taakstraf een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of
vrijheidsbenemende maatregel is opgelegd.
De rechter straft bewust zwaarder dan mogelijk (art. 63 Sr)
Rechtsregel: de regeling van art. 57 Sr geldt ook wanneer niet sprake is van gelijktijdige berechting. Er
wordt geen onderscheid gemaakt t.a.v. de redenen waarom geen gelijktijdige berechting heeft
plaatsgevonden; dus als door nieuwe technieken een verdachte in beeld komt, mag hij de dans niet
ontspringen. Extra: ook is art. 63 Sr niet van toepassing in geval van eerdere veroordelingen afkomstig
uit een andere lidstaat van de EU.
De rechter straft onbewust zwaarder dan mogelijk
Rechtsregel: een taakstraf naast een gevangenisstraf, waarvan het onvoorwaardelijke deel 8
maanden is, heeft geen wettelijke grondslag. Zie ook art. 9 lid 4 Sr.
Week 1B: vrijheidsbenemende sancties
James, Wells & Lee/UK
Rechtsregel: ‘after conviction’ betekent niet letterlijk dat de vrijheidsontneming direct op de
veroordeling moet volgen. Het mag alleen:
- Zonder element van kwade trouw of bedrog – je mag gevangenisstraf niet gebruiken voor een
ander doel dan waarvoor die bedoeld is;
- En alleen voor het doel dat is toegelaten in art. 5 EVRM;
- En de plaats en de voorwaarden moeten wel in relatie staan tot de reden van opsluiten;
- En tussen de aanleiding voor vrijheidsbeneming en vrijheidsbeneming zelf moet wel
proportionaliteit bestaan.
Week 2A: De levenslange gevangenisstraf
Vinter/VK
In de brief (eerste alinea) staat precies wat de Vinter-toets is. Deze toets geldt nog steeds volgens het
EHRM in 2013. De Vinter-toets: uiterlijk 25 jaar na oplegging moet getoetst worden: ‘of zich zodanige
veranderingen aan de zijde van de veroordeelde hebben voltrokken en zodanige vooruitgang is
geboekt in zijn of haar resocialisatie, dat verdere tenuitvoerlegging van de levenslange
gevangenisstraf niet is gerechtvaardigd’. Die penologische gronden zijn onder meer: vergelding,
beveiliging en re-integratie.
Rechtsregel: levenslang mag, mits een prospect of release en review niet later dan 25 jaar na
oplegging. Dit moet omdat er een mogelijke verschuiving van strafdoelen kan plaatsvinden;
proportionaliteit en menselijke waardigheid.
Murray/NL
Rechtsregel: Art. 3 EVRM verplicht tot het aanbod van instrumenten voor rehabilitatie van
levenslanggestraften met een stoornis. Anders is er geen reële kans op vrijlating. Staten hebben de
plicht om rehabilitatie mogelijk te maken.
Week 2B: TBS: oplegging en historische achtergronden
Constancia/the Netherlands (Juliën C.)
Weigerende observandus
Rechtsregel: Bij een weigerende observandus kan tbs worden opgelegd, maar het is voor het eerst
dat het hof in aanvulling daarop heeft geoordeeld dat dit kan geschieden op basis van niet-actuele
medische informatie over de geestesgesteldheid van de verdachte.
, Stalking
Rechtsregel: Rechter verklaart de verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar op basis van de
deskundigenrapporten. Hij ontslaat de verdachte van alle rechtsvervolging en plaatst de verdachte in
een psychiatrisch ziekenhuis voor de termijn van 1 jaar.
Zinloos geweld station Vlaardingen
Rechtsregel: verdachte leed ten tijde van het plegen aan een zodanig ontwikkeling van zijn
geestesvermogens dat hij verminderd toerekeningsvatbaar was. De verlaging van de door de
rechtbank opgelegde gevangenisstraf van 5 jaar vindt de grondslag in een andere waardering van de
ernst van de persoonlijkheidsstoornis (verdachte kreeg gevangenisstraf van 4 jaar met tbs
dwangverpleging).
DSM IV
Rechtsregel: het is onjuist om een stoornis die staat omschreven in DSM IV aan te merken als een
psychiatrische stoornis. De enkele omstandigheid dat een stoornis wel staat omschreven in DSM IV
betekent niet dat sprake is van een gebrekkige ontwikkeling/ziekelijke stoornis van de
geestesvermogens in de zin van art. 37a Sr.
Causaal verband
Rechtsregel: De opvatting dat de rechter bij het opleggen van de TBS maatregel moet vaststellen dat
de feiten “het gevolg zijn” van de geestesgesteldheid vindt geen steun in het recht. Dit laat onverlet dat
de rechter relevant kan achten in hoeverre een verband tussen de stoornis en het begane feit bestaat.
Week 3A: vervolg TBS; tul, verlenging, beëindiging
Van der Velden
Rechtsregel: de enkele omstandigheid dat de opleggingsrechter in zijn motivering niet met zoveel
woorden heeft vermeld dat tbs is opgelegd ter zake van een geweldsmisdrijf, brengt niet mee dat de
maatregel niet verlengbaar is. Of sprake was een geweldsmisdrijf kan ook uit andere gegevens
worden afgeleid; moet in redelijkheid voorzienbaar zijn.
Cassatie belang der wet, gemaximeerde tbs en vw ontslag (AG)
Rechtsregel: de voorwaardelijke beëindiging van de verpleging mag de totale duur van een
gemaximeerde tbs, een periode van 4 jaar, niet te boven gaan. Volgens de AG vormt de
rechtszekerheid voor tbs’ers een groot argument. Mocht dit wel te boven gaan, dan moet de periode
dat de verpleging is hervat, worden meegeteld. De verlenging van de tbs kan niet in dagen worden
vastgesteld.
Cassatie belang der wet, gemaximeerde tbs en vw ontslag (HR)
Rechtsregel: de maximale duur van tbs met verpleging is 4 jaar. Deze hoofdregel geldt niet als de tbs
is opgelegd ter zake van een geweldsmisdrijf, want dan is de tbs niet gemaximeerd. De maximale
duur van tbs met verpleging omvat zowel (i) de duur van de voorwaardelijke beëindiging van de
verpleging als (ii) in voorkomende gevallen – de periode waarin de verpleging voorlopig is hervat. Als
sprake is van gemaximeerde tbs met verpleging ex art. 38e lid 1 Sr, eindigt deze van rechtswege
uiterlijk na einde van 4 jaar, te rekenen van de dag waarop de betreffende uitspraak onherroepelijk is
geworden, tenzij zich een geval voordoet waarin de termijn van de tbs niet loopt als bedoeld in art.
6:1:19 Sv.
- Een andere uitleg dat, ook als de tbs gemaximeerd is, heeft tot gevolg dat de tbs onbeperkte
tijd kan doorlopen.
- Wanneer die 4 jaar is verstreken ex art. 38e lid 1 Sr, kan nog wel, onder omstandigheden,
toezicht worden uitgeoefend. Daarvoor is de GVM van belang.
- Ook kan de rechter aansluitend aan de tbs óf een zorgmachtiging ex Wvggz óf een
rechterlijke machtiging voor opname en verblijf op grond van de Wvggz (= voorheen Bopz)
geven.
Art. 509t lid 2 Sv, rb Den Haag
Rechtsregel: in geval van transmuraal verlof, moet de beperking van de voorwaarden verbonden aan
de voorwaardelijke beëindiging van de dwangverpleging en een schending oplevert in de zin van art. 5
EVRM (en/of art. 2 lid 1 4e protocol EVRM).
Week 1A: het sanctiestelsel: hoofdlijnen & achtergronden
De rechter en het verbod op kale taakstraf (art. 22b Sr)
Rechtsregel: binnen afzienbare tijd zal geen taakstraf meer kunnen worden opgelegd in geval van een
veroordeling voor een misdrijf waarop een gevangenisstraf van 6 jaar of meer is gesteld en dat een
ernstige inbreuk op de lichamelijke integriteit van het slachtoffer ten gevolge heeft gehad. Hier kan
alleen van worden afgeweken als naast de taakstraf een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of
vrijheidsbenemende maatregel is opgelegd.
De rechter straft bewust zwaarder dan mogelijk (art. 63 Sr)
Rechtsregel: de regeling van art. 57 Sr geldt ook wanneer niet sprake is van gelijktijdige berechting. Er
wordt geen onderscheid gemaakt t.a.v. de redenen waarom geen gelijktijdige berechting heeft
plaatsgevonden; dus als door nieuwe technieken een verdachte in beeld komt, mag hij de dans niet
ontspringen. Extra: ook is art. 63 Sr niet van toepassing in geval van eerdere veroordelingen afkomstig
uit een andere lidstaat van de EU.
De rechter straft onbewust zwaarder dan mogelijk
Rechtsregel: een taakstraf naast een gevangenisstraf, waarvan het onvoorwaardelijke deel 8
maanden is, heeft geen wettelijke grondslag. Zie ook art. 9 lid 4 Sr.
Week 1B: vrijheidsbenemende sancties
James, Wells & Lee/UK
Rechtsregel: ‘after conviction’ betekent niet letterlijk dat de vrijheidsontneming direct op de
veroordeling moet volgen. Het mag alleen:
- Zonder element van kwade trouw of bedrog – je mag gevangenisstraf niet gebruiken voor een
ander doel dan waarvoor die bedoeld is;
- En alleen voor het doel dat is toegelaten in art. 5 EVRM;
- En de plaats en de voorwaarden moeten wel in relatie staan tot de reden van opsluiten;
- En tussen de aanleiding voor vrijheidsbeneming en vrijheidsbeneming zelf moet wel
proportionaliteit bestaan.
Week 2A: De levenslange gevangenisstraf
Vinter/VK
In de brief (eerste alinea) staat precies wat de Vinter-toets is. Deze toets geldt nog steeds volgens het
EHRM in 2013. De Vinter-toets: uiterlijk 25 jaar na oplegging moet getoetst worden: ‘of zich zodanige
veranderingen aan de zijde van de veroordeelde hebben voltrokken en zodanige vooruitgang is
geboekt in zijn of haar resocialisatie, dat verdere tenuitvoerlegging van de levenslange
gevangenisstraf niet is gerechtvaardigd’. Die penologische gronden zijn onder meer: vergelding,
beveiliging en re-integratie.
Rechtsregel: levenslang mag, mits een prospect of release en review niet later dan 25 jaar na
oplegging. Dit moet omdat er een mogelijke verschuiving van strafdoelen kan plaatsvinden;
proportionaliteit en menselijke waardigheid.
Murray/NL
Rechtsregel: Art. 3 EVRM verplicht tot het aanbod van instrumenten voor rehabilitatie van
levenslanggestraften met een stoornis. Anders is er geen reële kans op vrijlating. Staten hebben de
plicht om rehabilitatie mogelijk te maken.
Week 2B: TBS: oplegging en historische achtergronden
Constancia/the Netherlands (Juliën C.)
Weigerende observandus
Rechtsregel: Bij een weigerende observandus kan tbs worden opgelegd, maar het is voor het eerst
dat het hof in aanvulling daarop heeft geoordeeld dat dit kan geschieden op basis van niet-actuele
medische informatie over de geestesgesteldheid van de verdachte.
, Stalking
Rechtsregel: Rechter verklaart de verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar op basis van de
deskundigenrapporten. Hij ontslaat de verdachte van alle rechtsvervolging en plaatst de verdachte in
een psychiatrisch ziekenhuis voor de termijn van 1 jaar.
Zinloos geweld station Vlaardingen
Rechtsregel: verdachte leed ten tijde van het plegen aan een zodanig ontwikkeling van zijn
geestesvermogens dat hij verminderd toerekeningsvatbaar was. De verlaging van de door de
rechtbank opgelegde gevangenisstraf van 5 jaar vindt de grondslag in een andere waardering van de
ernst van de persoonlijkheidsstoornis (verdachte kreeg gevangenisstraf van 4 jaar met tbs
dwangverpleging).
DSM IV
Rechtsregel: het is onjuist om een stoornis die staat omschreven in DSM IV aan te merken als een
psychiatrische stoornis. De enkele omstandigheid dat een stoornis wel staat omschreven in DSM IV
betekent niet dat sprake is van een gebrekkige ontwikkeling/ziekelijke stoornis van de
geestesvermogens in de zin van art. 37a Sr.
Causaal verband
Rechtsregel: De opvatting dat de rechter bij het opleggen van de TBS maatregel moet vaststellen dat
de feiten “het gevolg zijn” van de geestesgesteldheid vindt geen steun in het recht. Dit laat onverlet dat
de rechter relevant kan achten in hoeverre een verband tussen de stoornis en het begane feit bestaat.
Week 3A: vervolg TBS; tul, verlenging, beëindiging
Van der Velden
Rechtsregel: de enkele omstandigheid dat de opleggingsrechter in zijn motivering niet met zoveel
woorden heeft vermeld dat tbs is opgelegd ter zake van een geweldsmisdrijf, brengt niet mee dat de
maatregel niet verlengbaar is. Of sprake was een geweldsmisdrijf kan ook uit andere gegevens
worden afgeleid; moet in redelijkheid voorzienbaar zijn.
Cassatie belang der wet, gemaximeerde tbs en vw ontslag (AG)
Rechtsregel: de voorwaardelijke beëindiging van de verpleging mag de totale duur van een
gemaximeerde tbs, een periode van 4 jaar, niet te boven gaan. Volgens de AG vormt de
rechtszekerheid voor tbs’ers een groot argument. Mocht dit wel te boven gaan, dan moet de periode
dat de verpleging is hervat, worden meegeteld. De verlenging van de tbs kan niet in dagen worden
vastgesteld.
Cassatie belang der wet, gemaximeerde tbs en vw ontslag (HR)
Rechtsregel: de maximale duur van tbs met verpleging is 4 jaar. Deze hoofdregel geldt niet als de tbs
is opgelegd ter zake van een geweldsmisdrijf, want dan is de tbs niet gemaximeerd. De maximale
duur van tbs met verpleging omvat zowel (i) de duur van de voorwaardelijke beëindiging van de
verpleging als (ii) in voorkomende gevallen – de periode waarin de verpleging voorlopig is hervat. Als
sprake is van gemaximeerde tbs met verpleging ex art. 38e lid 1 Sr, eindigt deze van rechtswege
uiterlijk na einde van 4 jaar, te rekenen van de dag waarop de betreffende uitspraak onherroepelijk is
geworden, tenzij zich een geval voordoet waarin de termijn van de tbs niet loopt als bedoeld in art.
6:1:19 Sv.
- Een andere uitleg dat, ook als de tbs gemaximeerd is, heeft tot gevolg dat de tbs onbeperkte
tijd kan doorlopen.
- Wanneer die 4 jaar is verstreken ex art. 38e lid 1 Sr, kan nog wel, onder omstandigheden,
toezicht worden uitgeoefend. Daarvoor is de GVM van belang.
- Ook kan de rechter aansluitend aan de tbs óf een zorgmachtiging ex Wvggz óf een
rechterlijke machtiging voor opname en verblijf op grond van de Wvggz (= voorheen Bopz)
geven.
Art. 509t lid 2 Sv, rb Den Haag
Rechtsregel: in geval van transmuraal verlof, moet de beperking van de voorwaarden verbonden aan
de voorwaardelijke beëindiging van de dwangverpleging en een schending oplevert in de zin van art. 5
EVRM (en/of art. 2 lid 1 4e protocol EVRM).
