DOELGERICHT WERKEN EN EVALUEREN
1. (VAK)DIDACTIEK ALS STUDIE
Leerdoelen:
• Didactiek als wetenschap omschrijven
• Vakdidactiek als wetenschap omschrijven
• De functie van didactiek voor de onderwijspraktijk van de leerkracht beschrijven
• De verschillende didactische componenten in het didactisch model in eigen woorden omschrijven
• De verschillende didactische componenten in het didactisch model situeren
• Het verband tussen de verschillende didactische componenten in het didactisch model bespreken
• Omschrijven hoe het didactisch model jou kan helpen bij het beter lesgeven
Het schoolse leren en onderwijzen wordt ook wel ‘intentioneel’ en ‘systematisch leren’ genoemd.
Binnen dat intentionele en bewuste leren zijn de leerkrachten verantwoordelijk voor de onderwijsleerprocessen.
Zij dragen zorg voor een zorgvuldig kunnen planning, analyse en – waar nodig – bijsturing.
Hiervoor hebben leerkrachten nood aan voldoende ‘didactische’ kennis.
Intentioneel leren =/ natuurlijk leren.
1. Omschrijving
De didactiek is de wetenschap van het intentioneel en systematisch leren: leerkrachten helpen lln bewust leren
via een doordachte planning, uitvoering en evaluatie van onderwijsleerprocessen. initiëren en begeleiden van
onderwijsleerprocessen. Ze biedt kennis, inzichten en methoden om onderwijs effectief te organiseren en te
verbeteren. + Een leerkracht reflecteert voortdurend op zijn handelen om het leerproces te optimaliseren.
Kenmerken van didactiek:
1) Didactiek is een wetenschap: Didactiek is een leer die gebruikmaakt van wetenschappelijke methoden en
technieken. Ze richt zich niet op toevallige leerprocessen maar op intentionele en systematische
onderwijsleerprocessen.
2) Systematische en intentionele hulp: Om de doelen in intentionele onderwijsleerprocessen efficiënt te
bereiken, gaat de leerkracht de onderwijsleerprocessen zorgvuldig plannen, uitvoeren, analyseren en indien
nodig bijsturen.
3) Het initiëren en begeleiden van onderwijsleerprocessen: Bij het plannen, begeleiden en analyseren of
evalueren van onderwijsleerprocessen stellen leerkrachten zich o.a. volgende vragen:
• Welke doelen worden nagestreefd?
• In welke situatie vinden de lessen plaats? Wat is het niveau van de lln?
• Welke leerstof wordt het beste gebruikt?
• Welke methode of werkvorm is het meest geschikt om deze materie in deze groep te verwerken?
• …
Om op een vlotte, efficiënte en leerlingvriendelijke manier tot de doelstellingen te komen, moet de leerkracht
nadenken over alle componenten van die onderwijsleerprocessen en de juiste beslissingen nemen.
De leerkracht reflecteert systematisch op zijn/haar functioneren door na te denken over eigen handelen in relatie
tot de omgeving. Dit helpt om het handelen te verbeten.
Reflectieve vaardigheden zijn belangrijk om jezelf te ontwikkelen en je gedrag en (onderwijs)prestaties te
optimaliseren.
De didactiek biedt de leerkracht de nodige kennis, inzichten en handvatten om dit te kunnen doen.
De wetenschap ‘didactiek’ doorheen de jaren:
• Vroeger lag de nadruk op kennisoverdracht; later kwam via o.a. Montaigne (1553-
1592) en Rousseau (1712-1778) meer aandacht voor persoonlijke vorming en de leerling als individu.
,2. Vakspecifieke didactiek
• Algemene didactiek: de wetenschappelijke studie van het onderwijsleerproces in het algemeen. Dit bevat
alle componenten van het didactisch proces in het algemeen, d.w.z. voor alle onderwijstypes en voor alle
vakken.
• Vakdidactiek: de studie van alle componenten van het
didactisch proces voor één specifiek vak.
Het model van Schulman (1986): het uitgangspunt voor het
vakdidactisch model. Dit biedt een praktisch bruikbaar kader om in
gesprek te gaan over vakdidactiek.
Vakdidactiek is ook de plek waar didactiek, vakkennis en praktijk elkaar
ontmoeten.
Vakdidactiek helpt de leraar de vakinhoud aangepast aan de context
en leerlingen over te brengen.
3. Het model van de didactische analyse
Het model van didactische analyse is een hulpmiddel die de didactiek aan de leerkracht biedt om te reflecteren
op de onderwijsleerprocessen.
Het model toont de verbanden tussen de didactische componenten en helpt lessen doelgericht plannen en
verbeteren.
4. De didactische componenten
• Doelstellingen: Wat wil je dat lln leren of kunnen?
Bij intentioneel leren en onderwijzen staan steeds bepaalde (leer)doelen voorop. Onderwijzen is steeds
doelgericht. De leerkracht vertrekt bij het plannen van zijn onderwijsleerprocessen steeds vanuit verschillende
doelstellingen. Enerzijds vertrekt hij vanuit de doelen die op het einde van het leermoment moeten bereikt zijn,
maar anderzijds ook doelen die pas op langere termijn bereikt moeten worden.
Alle didactische beslissingen die de leerkracht neemt, zijn er in principe op gericht het bereiken van de
doelstellingen te bevorderen. Zowel doorheen het verloop van het onderwijsleerproces, als erna, gaat de
leerkracht gericht na of de doelstellingen ook effectief gerealiseerd zijn.
• De didactische beginsituatie: Wat weten of kunnen leerlingen al, en wat beïnvloedt hun leren?
Er zijn allerlei factoren die een invloed hebben op het verloop en het resultaat van die onderwijsleerprocessen.
Die factoren kunnen te maken hebben met de leerlingen (motivatie, interesse, niveau, …), de klas, de school
(grootte, klimaat, pedagogisch project, …) en eventueel situationele elementen (gebeurtenissen, lesmoment, …).
, • De leerprocessen: leerstof, werkvormen, groeperingsvormen en media:
▪ Leerstof en leerinhoud: Hoe organiseer je het leren?
De leerstof is het concrete inhoudelijke materiaal waar de leerlingen mee aan het werk gaan om
de doelstellingen te bereiken (de concrete kennis, vaardigheden en inzichten). De leerinhoud is
de kennis, vaardigheden en inzichten die de leerling uit de leerstof moet halen.
▪ Werkvormen: de manier van lesgeven (doceren, groepswerk, quiz, …)
Didactische werkvormen zijn de activiteiten die de leerkracht en/of leerlingen doen om de
doelstellingen te bereiken. Vb. doceren, onderwijsleergesprek, quiz, groepswerk, …
▪ Groeperingsvormen: hoe lln samenwerken (individueel, per groep, klassikaal)
De groeperingsvormen hangt samen met de gekozen werkvorm. De lln kunnen individueel aan de
slag gaan, in groepjes, in klasverband, …
▪ Media: de hulpmiddelen die je inzet
De leerkracht kiest, op basis van de leerinhoud en werkvormen, geschikte leermiddelen en
materialen om het leerproces te ondersteunen. Deze middelen (vb. bord, handboek, werkblad,
artikels, video, pptx, …) worden media genoemd. Het zijn de middelen waarlangs de informatie
wordt aangebracht.
• Evaluatie: Hoe weet je of de doelen bereikt zijn?
Evaluatie heeft als doel het didactisch handelen te optimaliseren. De leerkracht evalueert zowel of de
doelstellingen bereikt zijn, als of de gemaakte didactische keuzes goed waren.
Evalueren gebeurt niet alleen op het einde van het onderwijsleerproces maar ook doorheen het
onderwijsleerproces.
Conclusie: De doelstellingen worden afgestemd op de beginsituatie. Van daaruit kiest de leerkracht leerstof,
werkvormen, groeperingsvormen en media.
Via evaluatie wordt nagegaan of de doelen effectief bereikt zijn.
5. Het didactische model en de lesfiche
Een lesfiche concretiseert alle didactische componenten en helpt de leerkracht systematisch nadenken over de
les.
6. Het belang van een lesfiche
Het schoolse leren en onderwijzen vereist een intentionele en systematische benadering.
Ze maakt het onderwijs intentioneel, doelgericht en verantwoord.
De lesfiche is dus een praktisch instrument om onderwijsleerprocessen te plannen, uitvoeren en bij te sturen.
SAMENVATTEND
Didactiek en vakdidactiek bieden een wetenschappelijk onderbouwd kader waarmee leerkrachten bewust,
gestructureerd en reflectief kunnen lesgeven.
Het didactisch model en de lesfiche helpen om dat leerproces concreet en doeltreffend te organiseren.
1. (VAK)DIDACTIEK ALS STUDIE
Leerdoelen:
• Didactiek als wetenschap omschrijven
• Vakdidactiek als wetenschap omschrijven
• De functie van didactiek voor de onderwijspraktijk van de leerkracht beschrijven
• De verschillende didactische componenten in het didactisch model in eigen woorden omschrijven
• De verschillende didactische componenten in het didactisch model situeren
• Het verband tussen de verschillende didactische componenten in het didactisch model bespreken
• Omschrijven hoe het didactisch model jou kan helpen bij het beter lesgeven
Het schoolse leren en onderwijzen wordt ook wel ‘intentioneel’ en ‘systematisch leren’ genoemd.
Binnen dat intentionele en bewuste leren zijn de leerkrachten verantwoordelijk voor de onderwijsleerprocessen.
Zij dragen zorg voor een zorgvuldig kunnen planning, analyse en – waar nodig – bijsturing.
Hiervoor hebben leerkrachten nood aan voldoende ‘didactische’ kennis.
Intentioneel leren =/ natuurlijk leren.
1. Omschrijving
De didactiek is de wetenschap van het intentioneel en systematisch leren: leerkrachten helpen lln bewust leren
via een doordachte planning, uitvoering en evaluatie van onderwijsleerprocessen. initiëren en begeleiden van
onderwijsleerprocessen. Ze biedt kennis, inzichten en methoden om onderwijs effectief te organiseren en te
verbeteren. + Een leerkracht reflecteert voortdurend op zijn handelen om het leerproces te optimaliseren.
Kenmerken van didactiek:
1) Didactiek is een wetenschap: Didactiek is een leer die gebruikmaakt van wetenschappelijke methoden en
technieken. Ze richt zich niet op toevallige leerprocessen maar op intentionele en systematische
onderwijsleerprocessen.
2) Systematische en intentionele hulp: Om de doelen in intentionele onderwijsleerprocessen efficiënt te
bereiken, gaat de leerkracht de onderwijsleerprocessen zorgvuldig plannen, uitvoeren, analyseren en indien
nodig bijsturen.
3) Het initiëren en begeleiden van onderwijsleerprocessen: Bij het plannen, begeleiden en analyseren of
evalueren van onderwijsleerprocessen stellen leerkrachten zich o.a. volgende vragen:
• Welke doelen worden nagestreefd?
• In welke situatie vinden de lessen plaats? Wat is het niveau van de lln?
• Welke leerstof wordt het beste gebruikt?
• Welke methode of werkvorm is het meest geschikt om deze materie in deze groep te verwerken?
• …
Om op een vlotte, efficiënte en leerlingvriendelijke manier tot de doelstellingen te komen, moet de leerkracht
nadenken over alle componenten van die onderwijsleerprocessen en de juiste beslissingen nemen.
De leerkracht reflecteert systematisch op zijn/haar functioneren door na te denken over eigen handelen in relatie
tot de omgeving. Dit helpt om het handelen te verbeten.
Reflectieve vaardigheden zijn belangrijk om jezelf te ontwikkelen en je gedrag en (onderwijs)prestaties te
optimaliseren.
De didactiek biedt de leerkracht de nodige kennis, inzichten en handvatten om dit te kunnen doen.
De wetenschap ‘didactiek’ doorheen de jaren:
• Vroeger lag de nadruk op kennisoverdracht; later kwam via o.a. Montaigne (1553-
1592) en Rousseau (1712-1778) meer aandacht voor persoonlijke vorming en de leerling als individu.
,2. Vakspecifieke didactiek
• Algemene didactiek: de wetenschappelijke studie van het onderwijsleerproces in het algemeen. Dit bevat
alle componenten van het didactisch proces in het algemeen, d.w.z. voor alle onderwijstypes en voor alle
vakken.
• Vakdidactiek: de studie van alle componenten van het
didactisch proces voor één specifiek vak.
Het model van Schulman (1986): het uitgangspunt voor het
vakdidactisch model. Dit biedt een praktisch bruikbaar kader om in
gesprek te gaan over vakdidactiek.
Vakdidactiek is ook de plek waar didactiek, vakkennis en praktijk elkaar
ontmoeten.
Vakdidactiek helpt de leraar de vakinhoud aangepast aan de context
en leerlingen over te brengen.
3. Het model van de didactische analyse
Het model van didactische analyse is een hulpmiddel die de didactiek aan de leerkracht biedt om te reflecteren
op de onderwijsleerprocessen.
Het model toont de verbanden tussen de didactische componenten en helpt lessen doelgericht plannen en
verbeteren.
4. De didactische componenten
• Doelstellingen: Wat wil je dat lln leren of kunnen?
Bij intentioneel leren en onderwijzen staan steeds bepaalde (leer)doelen voorop. Onderwijzen is steeds
doelgericht. De leerkracht vertrekt bij het plannen van zijn onderwijsleerprocessen steeds vanuit verschillende
doelstellingen. Enerzijds vertrekt hij vanuit de doelen die op het einde van het leermoment moeten bereikt zijn,
maar anderzijds ook doelen die pas op langere termijn bereikt moeten worden.
Alle didactische beslissingen die de leerkracht neemt, zijn er in principe op gericht het bereiken van de
doelstellingen te bevorderen. Zowel doorheen het verloop van het onderwijsleerproces, als erna, gaat de
leerkracht gericht na of de doelstellingen ook effectief gerealiseerd zijn.
• De didactische beginsituatie: Wat weten of kunnen leerlingen al, en wat beïnvloedt hun leren?
Er zijn allerlei factoren die een invloed hebben op het verloop en het resultaat van die onderwijsleerprocessen.
Die factoren kunnen te maken hebben met de leerlingen (motivatie, interesse, niveau, …), de klas, de school
(grootte, klimaat, pedagogisch project, …) en eventueel situationele elementen (gebeurtenissen, lesmoment, …).
, • De leerprocessen: leerstof, werkvormen, groeperingsvormen en media:
▪ Leerstof en leerinhoud: Hoe organiseer je het leren?
De leerstof is het concrete inhoudelijke materiaal waar de leerlingen mee aan het werk gaan om
de doelstellingen te bereiken (de concrete kennis, vaardigheden en inzichten). De leerinhoud is
de kennis, vaardigheden en inzichten die de leerling uit de leerstof moet halen.
▪ Werkvormen: de manier van lesgeven (doceren, groepswerk, quiz, …)
Didactische werkvormen zijn de activiteiten die de leerkracht en/of leerlingen doen om de
doelstellingen te bereiken. Vb. doceren, onderwijsleergesprek, quiz, groepswerk, …
▪ Groeperingsvormen: hoe lln samenwerken (individueel, per groep, klassikaal)
De groeperingsvormen hangt samen met de gekozen werkvorm. De lln kunnen individueel aan de
slag gaan, in groepjes, in klasverband, …
▪ Media: de hulpmiddelen die je inzet
De leerkracht kiest, op basis van de leerinhoud en werkvormen, geschikte leermiddelen en
materialen om het leerproces te ondersteunen. Deze middelen (vb. bord, handboek, werkblad,
artikels, video, pptx, …) worden media genoemd. Het zijn de middelen waarlangs de informatie
wordt aangebracht.
• Evaluatie: Hoe weet je of de doelen bereikt zijn?
Evaluatie heeft als doel het didactisch handelen te optimaliseren. De leerkracht evalueert zowel of de
doelstellingen bereikt zijn, als of de gemaakte didactische keuzes goed waren.
Evalueren gebeurt niet alleen op het einde van het onderwijsleerproces maar ook doorheen het
onderwijsleerproces.
Conclusie: De doelstellingen worden afgestemd op de beginsituatie. Van daaruit kiest de leerkracht leerstof,
werkvormen, groeperingsvormen en media.
Via evaluatie wordt nagegaan of de doelen effectief bereikt zijn.
5. Het didactische model en de lesfiche
Een lesfiche concretiseert alle didactische componenten en helpt de leerkracht systematisch nadenken over de
les.
6. Het belang van een lesfiche
Het schoolse leren en onderwijzen vereist een intentionele en systematische benadering.
Ze maakt het onderwijs intentioneel, doelgericht en verantwoord.
De lesfiche is dus een praktisch instrument om onderwijsleerprocessen te plannen, uitvoeren en bij te sturen.
SAMENVATTEND
Didactiek en vakdidactiek bieden een wetenschappelijk onderbouwd kader waarmee leerkrachten bewust,
gestructureerd en reflectief kunnen lesgeven.
Het didactisch model en de lesfiche helpen om dat leerproces concreet en doeltreffend te organiseren.
