H1: Psychopathologie
1. PSYCHIATRISCHE ZIEKTEN
Psychiatrie
= patiëntenzorg, wetenschappelijk onderzoek & onderwijs op gebied v psychiatrische ziekten
® eigenlijk systeemziekten
- Vaak ook lichamelijke symptomen (wisselwerking)
o Depressieve stoornissen ® moeheid en gewichtsverlies
o Hypothyroidie ® depressiesymptomen
o Hyperthyroidie ® ansgstymptomen
- Genetische kwetsbaarheid & psychotrauma in jeugd
o RF voor zowel lichamelijke als psychiatrische ziekten
Psychiatrische symptomen – Status mentalis
® stoornis in trias psychica
® lijdend tot subjectief lijden (distress) en /of problemen in sociaal / beroepsmatig functioneren (disability)
Categorie status mentalis Rangschikking status mentalis
Eerste indrukken - Uiterlijk
- Contact en houding
- Klachtenweergave
- Gevoelens en reacties opgewekt bij onderzoeker
Cognitieve functies - BWZ, aandacht en concentratie
= denken - Perceptueel-motorische functies
- Geheugen
- Intellectuele functies
o Oordeelsvermogen
o Ziektebesef en -inzicht
o Abstractievermogen
o Executieve functies
o Geschatte intelligentie
o Taal
- Sociaal-cognitieve functies
- Voorstelling, waarnemin, zelfwaarneming
- Denken: vorm & inhoud
Afectieve functies - Stemming en affect
= voelen - Somatische klachten en verschijnselen:
o Somatische symptomen en stemmingsstoornissen
o Somatische angstequivalenten
o Pseudoneurologische symptomen
o Overige somatische niet (geheel) verklaarde klachten
- Sociaal-emotionele functies
Conatieve functies - Psychomotoriek: algemeen, mimiek, gestiek, gedrag, spraak
= willen & handelen - Motivatie en gedrag
Persoonlijkheid Persoonlijkheidstrekken
Hersenfuncties
® psychische functies = wisselwerking tussen omgeving en individu
- Meest complexe psychische functie, uniek aan mens = zelfbewustzijn
o Voortdurend bewust van zichzelf, emoties, gedachten, …
1
,Psychische hersenfuncties:
- Aandacht & oriëntatie
- Geheugen
- Oordeelsvermogen, denken
- Emoties & motivatie
- Gedrag
Somatische hersenfuncties:
- Somatosensibiliteit
- Zintuigelijke waarneming
- Motoriek en bewegingssturing
‘Somatic marker’ theorie
Hersenen = eigenljk 2 grote systemen:
1. Zintuigen gaan eerst langs emoties
o Primaire emoties ® diep corticaal, amygdala
o Secundaire emoties ® ventromediaal
2. Transpositie naar rationeel systeem ® dorsaal, prefrontaal
Psychiatrische ziekte
= psychische symptomen (stoornis psychische functies) en / of door
psychische oorzaken
® gepaard met lijden en/of sociaal disfunctioneren
= Morbus:
- Syndroom + beloop + etiopathogenese (eenduidige oorzaak, vb hypoth, depressie na infectie)
- Voldoen aan nosologische criteria voor ziekte:
o Pathofysiologisch proces leidend tot symptomen
o Etiologie bekend
o Voorspelbaar beloop
o Rationele, op oorzakelijk inzicht gerichte behandeling
Psychiratrische stoornis
= meer frequent dan psychiatrische ziekte
= meestal geen oorzaak gekend ® syndroomdiagnose
Syndroom = veel voorkomende combinatie v psychische en lichamelijke klachten + beloopkenmerken
® Vaak groepering obv klinische ervaring / wetenschappelijk onderzoek
o Disturbance = functie-ontregeling
o Disorder = syndroom + beloop
= obligaat 2 componenten:
- Stoornis psychische functies (trias psychica)
o Psychisch = symptoom / oorzaak
o Mogelijks lichamelijke oorzaken « ook omgekeerd!
- Lijdensdruk en/of sociaal disfunctioneren
® niet enkel intrapsychisch lijden
o Disease vs illness
o Sociaal dyfunctioneren ® ziek vs gek
o Stigma en schuld
o Cave: sociaal deviant gedrag ≠ psychiatrishe ziekte
o Grens ziek – gezond = onderdeel v maatschappelijk proces
Biopsychosociaal model
2
,2. DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE
Psychiatrische diagnostiek = veel gemeen met diagnostiek in rest v/d geneeskunde
® verhelderen v klachten & vaststellen v verschijnselen
Anamnese
= hoeksteen
- In psychiatrie enkel technische onderzoeken vr:
o Opsporen / uitsluiten lichamelijke aandoeningen
o Bepaling bloedspiegels psychofarmaca
- Ook focus op zieke, verhaal pt
o Niet enkel op ziekte
o Betekenissen die mensen geven aan zichzelf, levensdoelen, …
o Subjectieve / psychische realiteit
- BELANGRIJK: hoge eisen aan arts-patiëntcontact / -relatie
o Intieme onderwerpen: gevoelens, gedachten, gedragingen
Classificatie
Neurobiologische afw.
Soort diagnose Klinisch kenmerk OF evidence based Voorbeelden in psychiatrie
farmacotherapie?
• Delirium, dementie
Anatomische / fysiologische
Ziekte Ja • Psychiatrische st. dr somatische
afwijking
aandoening / middel
• Psychotische st.
• Stemmingsst.
• Angst- en dwangst.
• Klacht / afwijkend gedrag Ja
• Stressst.
Syndroom • Clusters v bepaalde • St. in gebruik v middelen
klachten / verschijnselen
• Ontwikkelingsst.
• St. met (vnl) lichamelijke klachten
Neen
• Drangst.
• Aanpassingsst.
• Persoonlijkheidssst.
• ³ 1 klachten / sociaal
• Relatieproblemen
disfunctioneren
Probleemgedrag Neen • Gezinsproblemen
• Meestal niet erkend als
• Levensfaseproblemen
ziekte
• Sociale problemen
• Rouwreactie
3
, DSM5
= Diagnostic and statistical manual of mental disorders
® Deel II = ingedeeld volgens tabel:
Hoofdcategorie Belangrijkste kenmerk Categorie
Neurocognitieve st. • Cognitieve deficiënties • Delieren
• Onderliggende fysiopathogenese kan • Dementieën
w vastgesteld
Psychosespectrumst. • Verlies realiteits- en ziektebesef Psychosespectrumstoornissen
• Symptomen:
o Hallucinaties
o Wanen
o Gedesorganiseerd spreken /
gedesorganiseerd gedrag
Emotionele st. • Aard symptomen: • Bipolaire stemmingsst.
= internaliserende / neurotische st. o Depressief o Depressies + manieën
o Angstig • Depressieve stemmingsst
o Dwang o GEEN (hypo-) manieën
o Dissociatief • Angstst
o Somatisch • Obsessieve-compulsieve &
• Lijdensdruk dr symptomen verwante st
• Geen verlies realiteits- en ziektebesef • Psychotrauma &
• Geen ernstige overschrijding sociale stressorgerelateerde st
normen o Meest frequent in
psychiatrie
• Dissociatieve st
o Multipele persoonlijkheidsst
• Somatisch-symptoomst &
aanverwante st
• Eetstornissen:
o Anorexia nervos
o Boulemia nervosa
o Binge eating disorder
• Slaap-waakst
• Seksuele dysfuncties
• Genderdysforie
Gedragsst. • Symptomen: • Drangstoornissen
= externaliserende st. o Impulsief / disruptief • Middelengerelateerde- en
o Door middelengebruik verslavingsst
• Lijdensdruk, MAAR vnl beperkingen
in sociaal functioneren
• Vaak ernstige overschrijding sociale
normen
• Verlies ziektebesef
• Geen verlies realiteitsbesef
Persoonlijkheidsst. • Diepgaande, starre patronen Persoonlijkheidsst
• Disadaptief gedrag
• Tot uiting in adolescentie
• Lijdensdruk, MAAR vnl beperkingen
in sociaal functioneren
• Verlies ziektebesef
• Geen verlies realiteitsbesef
Neurobiologische ontwikkelingsst. • Psychische deficiënties begonnen • Neurobiologische ontwikkelingsst:
tijdens ontwikkeling v/h kind o ADHD
• Vermoedelijk neurobiologische o ASS (autismespectrumst)
oorzaak o Tis-stoornissen (tourette)
4
1. PSYCHIATRISCHE ZIEKTEN
Psychiatrie
= patiëntenzorg, wetenschappelijk onderzoek & onderwijs op gebied v psychiatrische ziekten
® eigenlijk systeemziekten
- Vaak ook lichamelijke symptomen (wisselwerking)
o Depressieve stoornissen ® moeheid en gewichtsverlies
o Hypothyroidie ® depressiesymptomen
o Hyperthyroidie ® ansgstymptomen
- Genetische kwetsbaarheid & psychotrauma in jeugd
o RF voor zowel lichamelijke als psychiatrische ziekten
Psychiatrische symptomen – Status mentalis
® stoornis in trias psychica
® lijdend tot subjectief lijden (distress) en /of problemen in sociaal / beroepsmatig functioneren (disability)
Categorie status mentalis Rangschikking status mentalis
Eerste indrukken - Uiterlijk
- Contact en houding
- Klachtenweergave
- Gevoelens en reacties opgewekt bij onderzoeker
Cognitieve functies - BWZ, aandacht en concentratie
= denken - Perceptueel-motorische functies
- Geheugen
- Intellectuele functies
o Oordeelsvermogen
o Ziektebesef en -inzicht
o Abstractievermogen
o Executieve functies
o Geschatte intelligentie
o Taal
- Sociaal-cognitieve functies
- Voorstelling, waarnemin, zelfwaarneming
- Denken: vorm & inhoud
Afectieve functies - Stemming en affect
= voelen - Somatische klachten en verschijnselen:
o Somatische symptomen en stemmingsstoornissen
o Somatische angstequivalenten
o Pseudoneurologische symptomen
o Overige somatische niet (geheel) verklaarde klachten
- Sociaal-emotionele functies
Conatieve functies - Psychomotoriek: algemeen, mimiek, gestiek, gedrag, spraak
= willen & handelen - Motivatie en gedrag
Persoonlijkheid Persoonlijkheidstrekken
Hersenfuncties
® psychische functies = wisselwerking tussen omgeving en individu
- Meest complexe psychische functie, uniek aan mens = zelfbewustzijn
o Voortdurend bewust van zichzelf, emoties, gedachten, …
1
,Psychische hersenfuncties:
- Aandacht & oriëntatie
- Geheugen
- Oordeelsvermogen, denken
- Emoties & motivatie
- Gedrag
Somatische hersenfuncties:
- Somatosensibiliteit
- Zintuigelijke waarneming
- Motoriek en bewegingssturing
‘Somatic marker’ theorie
Hersenen = eigenljk 2 grote systemen:
1. Zintuigen gaan eerst langs emoties
o Primaire emoties ® diep corticaal, amygdala
o Secundaire emoties ® ventromediaal
2. Transpositie naar rationeel systeem ® dorsaal, prefrontaal
Psychiatrische ziekte
= psychische symptomen (stoornis psychische functies) en / of door
psychische oorzaken
® gepaard met lijden en/of sociaal disfunctioneren
= Morbus:
- Syndroom + beloop + etiopathogenese (eenduidige oorzaak, vb hypoth, depressie na infectie)
- Voldoen aan nosologische criteria voor ziekte:
o Pathofysiologisch proces leidend tot symptomen
o Etiologie bekend
o Voorspelbaar beloop
o Rationele, op oorzakelijk inzicht gerichte behandeling
Psychiratrische stoornis
= meer frequent dan psychiatrische ziekte
= meestal geen oorzaak gekend ® syndroomdiagnose
Syndroom = veel voorkomende combinatie v psychische en lichamelijke klachten + beloopkenmerken
® Vaak groepering obv klinische ervaring / wetenschappelijk onderzoek
o Disturbance = functie-ontregeling
o Disorder = syndroom + beloop
= obligaat 2 componenten:
- Stoornis psychische functies (trias psychica)
o Psychisch = symptoom / oorzaak
o Mogelijks lichamelijke oorzaken « ook omgekeerd!
- Lijdensdruk en/of sociaal disfunctioneren
® niet enkel intrapsychisch lijden
o Disease vs illness
o Sociaal dyfunctioneren ® ziek vs gek
o Stigma en schuld
o Cave: sociaal deviant gedrag ≠ psychiatrishe ziekte
o Grens ziek – gezond = onderdeel v maatschappelijk proces
Biopsychosociaal model
2
,2. DIAGNOSTIEK EN CLASSIFICATIE
Psychiatrische diagnostiek = veel gemeen met diagnostiek in rest v/d geneeskunde
® verhelderen v klachten & vaststellen v verschijnselen
Anamnese
= hoeksteen
- In psychiatrie enkel technische onderzoeken vr:
o Opsporen / uitsluiten lichamelijke aandoeningen
o Bepaling bloedspiegels psychofarmaca
- Ook focus op zieke, verhaal pt
o Niet enkel op ziekte
o Betekenissen die mensen geven aan zichzelf, levensdoelen, …
o Subjectieve / psychische realiteit
- BELANGRIJK: hoge eisen aan arts-patiëntcontact / -relatie
o Intieme onderwerpen: gevoelens, gedachten, gedragingen
Classificatie
Neurobiologische afw.
Soort diagnose Klinisch kenmerk OF evidence based Voorbeelden in psychiatrie
farmacotherapie?
• Delirium, dementie
Anatomische / fysiologische
Ziekte Ja • Psychiatrische st. dr somatische
afwijking
aandoening / middel
• Psychotische st.
• Stemmingsst.
• Angst- en dwangst.
• Klacht / afwijkend gedrag Ja
• Stressst.
Syndroom • Clusters v bepaalde • St. in gebruik v middelen
klachten / verschijnselen
• Ontwikkelingsst.
• St. met (vnl) lichamelijke klachten
Neen
• Drangst.
• Aanpassingsst.
• Persoonlijkheidssst.
• ³ 1 klachten / sociaal
• Relatieproblemen
disfunctioneren
Probleemgedrag Neen • Gezinsproblemen
• Meestal niet erkend als
• Levensfaseproblemen
ziekte
• Sociale problemen
• Rouwreactie
3
, DSM5
= Diagnostic and statistical manual of mental disorders
® Deel II = ingedeeld volgens tabel:
Hoofdcategorie Belangrijkste kenmerk Categorie
Neurocognitieve st. • Cognitieve deficiënties • Delieren
• Onderliggende fysiopathogenese kan • Dementieën
w vastgesteld
Psychosespectrumst. • Verlies realiteits- en ziektebesef Psychosespectrumstoornissen
• Symptomen:
o Hallucinaties
o Wanen
o Gedesorganiseerd spreken /
gedesorganiseerd gedrag
Emotionele st. • Aard symptomen: • Bipolaire stemmingsst.
= internaliserende / neurotische st. o Depressief o Depressies + manieën
o Angstig • Depressieve stemmingsst
o Dwang o GEEN (hypo-) manieën
o Dissociatief • Angstst
o Somatisch • Obsessieve-compulsieve &
• Lijdensdruk dr symptomen verwante st
• Geen verlies realiteits- en ziektebesef • Psychotrauma &
• Geen ernstige overschrijding sociale stressorgerelateerde st
normen o Meest frequent in
psychiatrie
• Dissociatieve st
o Multipele persoonlijkheidsst
• Somatisch-symptoomst &
aanverwante st
• Eetstornissen:
o Anorexia nervos
o Boulemia nervosa
o Binge eating disorder
• Slaap-waakst
• Seksuele dysfuncties
• Genderdysforie
Gedragsst. • Symptomen: • Drangstoornissen
= externaliserende st. o Impulsief / disruptief • Middelengerelateerde- en
o Door middelengebruik verslavingsst
• Lijdensdruk, MAAR vnl beperkingen
in sociaal functioneren
• Vaak ernstige overschrijding sociale
normen
• Verlies ziektebesef
• Geen verlies realiteitsbesef
Persoonlijkheidsst. • Diepgaande, starre patronen Persoonlijkheidsst
• Disadaptief gedrag
• Tot uiting in adolescentie
• Lijdensdruk, MAAR vnl beperkingen
in sociaal functioneren
• Verlies ziektebesef
• Geen verlies realiteitsbesef
Neurobiologische ontwikkelingsst. • Psychische deficiënties begonnen • Neurobiologische ontwikkelingsst:
tijdens ontwikkeling v/h kind o ADHD
• Vermoedelijk neurobiologische o ASS (autismespectrumst)
oorzaak o Tis-stoornissen (tourette)
4
