Samenvatting Feniks / Vwo - Geschiedenis Hoofdstuk 4 Tijd van steden en staten Tijdvak 4

Tijd van steden en staten (1000-1500)
Paragraaf 1 Opbloei en macht van de stad
Nieuwe steden, handel en nijverheid
Vroege Middeleeuwen: iedereen zelfvoorzienend, geen voedseloverschot waardoor er soms honger was.
Onder Willem de Veroveraar veranderde dit in Engeland.
 Vlaamse boeren werden door Vlaamse edelen die Willem hielpen overgehaald om grond te ontginnen in
Engeland;
 Gesteund door kloosters uit Vlaanderen en Noord-Frankrijk die land als beloning kregen voor het steunen van
Willem;
 Verbeteringen in de landbouw (waaronder de groei van de schapenteelt, betere ploeg, warmer en minder vochtig
klimaat en toepassing van drieslagstelsel) leidden tot een hogere voedselproductie/overproductie en
bevolkingsgroei.
 Door overproductie hoefde niet iedereen meer in de landbouw te werken, en konden mensen zich specialiseren
in een ambacht (: beroep waarbij een handwerker met gereedschap eindproducten maakt).
 De specialisten gingen wonen op een veilige plek waar veel mensen kwamen.
 Steden werden groter en er ontstonden steden bij knooppunten van handelsroutes en burchten.
 Handel, nijverheid (: het met de hand of met eenvoudige gereedschappen produceren van goederen) en omvang
van steden namen toe.
Landbouwsamenleving  landbouwstedelijke samenleving.
Willem de Veroveraar stichtte nieuwe steden op strategische plaatsen.
 Handel en nijverheid bevorderen;
 Politiek motief: hij kon vanuit stad het omliggende platteland besturen en belasting heffen;
 Militair motief: vooral aan grenzen Wales en Schotland.

Londen
11e eeuw: 15.000 inwoners.
Slag bij Hastings: Londen gaf zich over aan Willem de Veroveraar.
Burgers (: in de Middeleeuwen een inwoner van een stad) eisten in ruil dat Willem hun vrijheden in privileges (:
voorrecht voor een stad, gewest of groep mensen) vastlegde.
 Een voorbeeld van privileges zijn stadsrechten (: document waarin de voorrechten van een stad en haar inwoners
zijn vastgelegd), deze gaven steden zelfbestuur en zorgden voor economische ne juridische voordelen.
Londen ontwikkelde zich tot handelscentrum.
 Vlaanderen: textielnijverheid; produceerden laken;
 Engelse wol werd vanuit Londen naar Vlaanderen gebracht;
 Via Londen kwamen luxeproducten Engeland binnen.
14e eeuw: 45.000 inwoners.
 Illustreert bloei van Londen.
Londen bleef klein vergeleken met steden in Europa.
 Constantinopel: 300.000 inwoners (grootste stad);
 Noord-Italië: Venetië en Genua (havensteden), Bologna, Milaan en Florence (nijverheid) 100.000 inwoners;
 Nederland: Gent: 60.000 inwoners.

Interregionale handel
Regionale handel: handel was vooral gericht op platteland waar boeren voedsel en grondstoffen verkochten en van
de opbrengst producten voor hun huishouden kochten.
Interregionale handel: handelaren uit Noord-Italië brachten luxeproducten uit Azië en Arabië over de Alpen naar
Europa.
12e eeuw: Noord-Franse steden (Champagne) organiseerden jaarmarkten (: een of enkele malen per jaar spreken
stedelingen een markt- of handelsperiode af voor handelaren).

,  13e eeuw: hoogtepunt interregionale handel;
 Vlaamse handelaren wisselden textiel tegen handelswaren uit Middellandse Zeegebied.
14e eeuw: jaarmarkten namen af. Italiaanse handelaren gingen per schip langs Brugge.
 Champagne verliest functie;
 Dit was mogelijk door grotere schepen;
 Ook werd mogelijk om via Straat van Gibraltar naar Brugge te varen;
 Om winstgevendheid te vermeerderen door oorlogsgeweld en belastingen te vermijden die je tijdens reizen over
weg wel had.
Koopmansgilden (: samenwerkingsverband van kooplieden (handelaren) in de stad) ontstonden.
 Handelaren werkten samen om handelsvoorrechten te krijgen, bij elkaar te staan op reis en kapitaal te krijgen
voor verre reizen.
Volgende stap organiseren handel: instellen van Hanze (: samenwerkingsverband van (handelaren uit) verschillende
steden, bedoeld om elkaar te ondersteunen in de handel.
 Begon in Oostzeegebied;
 Steden die in Hanze zaten gaven elkaar handelsvoorrechten;
 Grootste bloei: 1300-1450
 Grootste Hanze: veel handelssteden aan Oost- en Noordzee, ze handelden in bulkgoederen en dure goederen;
 Noord-Italiaanse steden: schakels tussen Azië, Afrika, Europa;
 Brugge: schakel tussen Zuid-Europa en Noord-Europese Hanze;
 Duitse Hanze werd belangrijkst.

Stadsstichtingen
Noord-Italië, Frankrijk, Brugge: belangrijke rol.
Duitse gebieden: minder belangrijke rol.
Duitse Rijk:
 Centralisatie en staatsvorming mislukt;
 Keizerschap niet erfelijk;
 Rijk is eeuwenlang verbrokkeld;
 Uitzondering in Europa.
Machthebbers Centraal-Europa zagen het nut van steden.
 Ze stimuleerden stichting en groei van steden en gaven inwoners privileges (bijv. stadsrechten);
 Privileges lokten veel mensen van platteland;
 Horigen trokken van platteland naar stad;
 Tekort aan horigen op domeinen;
 Adel probeerde dit te voorkomen door belasting te verlagen en verplichtingen te verminderen;
 Horigheid West-Europa: geld bepaalt verhouding heer-horige i.p.v. rechten en plichten;
 Horigheid Oost-Europa blijft bestaan;
 Opkomst van steden zorgde voor vrijheid voor bevolking.

Spanningen in de stad
Machthebber in de regio van nieuwe stad maakte stadsbestuur.
 Patriciërs (rijke, grond bezittende burgers) maakten gebruik van hun financiële positie, zij kregen in ruil voor
belastingbetalingen invloed in stadsbestuur;
 Bijvoorbeeld schepen (: aangewezen of gekozen bestuurder en rechter in een stad) worden in schepenbank
(rechtbank van stad) of schout (: vertegenwoordigt de heer).
Meeste bestuurder hielden hun functie levenslang (door corruptie en vriendjespolitiek.
 Bij het gemeen (: het armere deel van de bevolking in een middeleeuwse stad, gildemeesters/welvarende
burgers, arme burgers, knechten, niet-leden gilden, zwervers, bedelaars) bestond hierover veel onvrede.
Nieuwe groepen beschikten over kapitaal door handel en nijverheid en betaalden belasting.
 Ook zij eisten invloed in stadsbestuur;
 Gold voor handelaren en handwerkslieden, zij werden belangrijke economische macht in de stad.