Hoofdstuk 1 – Belangrijke startinformatie
Wat is kwalitatief onderzoek?
Kwalitatief onderzoek = het woorden als data gebruikt, die op allerlei manieren worden verzameld en
geanalyseerd.
Kwantitatief onderzoek = gebruikt getallen als data en analyseert die met behulp van statistische
technieken.
De term kwalitatief onderzoek verwijst naar --> technieken (voor dataverzameling of data-analyse) &
naar breder kader voor uitvoeren van onderzoek, oftewel een paradigma.
Een paradigma = de overtuigingen, aannames, waarden en praktijken die gedeeld worden binnen een
onderzoeksgemeenschap, en het biedt een overkoepelend raamwerk voor onderzoek.
Kwalitatief onderzoek = gaat dus niet alleen over data en technieken – het gaat over het toepassen
van kwalitatieve technieken binnen een kwalitatief paradigma, wat aanzienlijk verschilt van een
kwantitatief paradigma.
Wat is kwalitatief onderzoek?
- Woorden als data
- Betekenissen
- Rijke data
- Theorie-ontwikkelend
Verschillen kwalitatief & kwantitatief
Kwantitatief Kwalitatief
Gebruikt getallen als data Gebruikt woorden – geschreven en gesproken
taal – (en soms beelden) als data
Probeert relaties tussen variabelen te Probeert lokale betekenissen te begrijpen en te
identificeren, te verklaren of te voorspellen, met interpreteren; erkent dat data in een context zijn
als doel de bevindingen te generaliseren naar verzameld; kan kennis opleveren die bijdraagt
een bredere populatie aan een algemener begrip
Levert ‘oppervlakkige’ maar brede data op – Levert ‘nauwe’ maar rijke data op, met ‘dikke
weinig complexe details per deelnemer, maar beschrijvingen’ – gedetailleerde en complexe
veel deelnemers (nodig voor statistische kracht) verhalen van elke deelnemer; er doen meestal
weinig deelnemers mee
Zoekt naar consensus, normen of algemene Zoekt ook naar patronen, maar onderzoekt en
patronen; probeert vaak de diversiteit van waardeert verschillen en tegenstrijdigheden in
antwoorden te reduceren tot een gemiddeld de data
antwoord
Is meestal theorie-toetsend en deductief Is meestal theorie-ontwikkelend en inductief
(werkt vanuit de data omhoog)
Hecht waarde aan afstand en onpartijdigheid Hecht waarde aan persoonlijke betrokkenheid
(objectiviteit) en partijdigheid (subjectiviteit, reflexiviteit)
Heeft een vaststaande methode (moeilijk aan te Heeft een flexibele methode (kan een
passen zodra de dataverzameling is begonnen) verandering van focus binnen hetzelfde
onderzoek toelaten)
Kan snel worden afgerond Neemt vaak meer tijd in beslag omdat het
interpretatief is en er geen vaste formule
bestaat
Inhoudsanalyse kan --> kwantitatief & kwalitatief
Mag tussentijds hypothese & steekproef aanpassen bij kwalitatief onderzoek.
,Big Q vs Small Q
Grote Q:
• Denken vanuit kwalitatief Paradigma
• Coherente set ideeën
• Volledige onderzoekscirkel is kwalitatief
Kleine Q:
• Technieken
• Enkele ideeën
• Gemengde methode (kwantitatief & kwalitatief)
• Delen van de onderzoekscirkel zijn kwalitatief
--> bv. In kwantitatief onderzoek paar openvragen
Box 1.1 - VOORBEELDEN VAN ‘SMALL q’ KWALITATIEF ONDERZOEK
Het gebruik van kwalitatieve technieken buiten een kwalitatief paradigma (small q kwalitatief
onderzoek) komt op verschillende manieren voor:
- Een kwalitatief onderzoeksproject kan worden uitgevoerd op een realistische, positivistische
manier, waarbij de waarden en aannames van Big Q kwalitatief onderzoek worden
verworpen.
- Kwalitatieve methoden kunnen worden gebruikt als voorloper van kwantitatief onderzoek.
- Kwalitatieve methoden kunnen worden gebruikt naast kwantitatieve methoden als onderdeel
van een mixed methods-ontwerp (zie Mertens, 2005).
- Kwalitatieve data kunnen ook worden omgezet in numerieke gegevens en kwantitatief
geanalyseerd.
Kwalitatief onderzoek als Paradigma
Een brede verzameling kenmerken en aannames vormt --> het niet-positivistische kwalitatieve
onderzoeksparadigma.
Een fundamenteel uitgangspunt = --> dat er niet 1 juiste versie van de werkelijkheid of van kennis
bestaat. Het idee dat er meerdere versies van werkelijkheid zijn – zelfs voor 1 en dezelfde persoon –
en dat deze nauw verbonden zijn met de context waarin ze zich voordoen.
Meeste kwalitatieve onderzoekers stellen dat we --> kennis niet los mogen zien van de context waarin
die is ontstaan. Dit geldt zowel voor de context van dataverzameling (bijvoorbeeld een
interviewsetting) als voor de bredere sociaal-culturele en politieke context van het onderzoek.
,~Maree Burns en Nicola Gavey Voorbeeld context:
Zij contextualiseerden hun analyse van gesprekken met vrouwen die boulimia beoefenen door ook publieke
gezondheidsboodschappen over ‘gezond gewicht’ te analyseren. Hieruit bleek een koppeling tussen ‘gezond
gewicht’ en slankheid. Deze alledaagse betekenis werd door vrouwen met boulimia gebruikt om hun braken en
compenserende gedragingen (zoals overmatig sporten) te verklaren en te rechtvaardigen. Door de verhalen van
de vrouwen te plaatsen in hun context, bood hun onderzoek een inzicht in hoe iets wat in 1 domein als een
nuttige boodschap lijkt – het idee van ‘gezond gewicht’ – in een ander domein juist op ongezonde manieren kan
worden toegepast.
Andere kenmerken van een kwalitatief paradigma zijn (Silverman, 2000: 8):
1. het gebruik van kwalitatieve data, en de analyse van woorden die niet kunnen worden
teruggebracht tot getallen;
2. het gebruik van meer ‘natuurlijk voorkomende’ methoden van dataverzameling, die dichter bij
het echte leven staan (vergeleken met andere methoden zoals experimenten) – dit komt voort
uit het idee dat we data niet kunnen begrijpen los van hun context;
3. een focus op betekenissen in plaats van op rapportages of metingen van gedrag of interne
cognitieve processen;
4. het gebruik van inductief, theorie-ontwikkelend onderzoek;
5. een verwerping van de natuurwetenschappen als model voor onderzoek, inclusief de
verwerping van het idee van de objectieve (onbevooroordeelde) wetenschapper;
6. de erkenning dat onderzoekers hun subjectiviteit (hun perspectieven, overtuigingen, kaders
om de wereld te begrijpen; hun politiek, hun passies) meenemen in het onderzoeksproces –
en dat dit als een kracht wordt gezien, niet als een zwakte.
Wat we je hier leren, is een volledig andere wereld van onderzoek, die juist is ontstaan als reactie op
en uitdaging van de beperkingen van dat traditionele onderzoeksmodel.
Het ontstaan van een kwalitatief onderzoeksparadigma (binnen de psychologie)
Kwantitatieve benaderingen hebben de psychologie lange tijd gedomineerd.
Het is verleidelijk om het ontstaan van kwalitatief onderzoek op 2 manieren te zien:
1. als een nieuwe ontwikkeling, en
2. als een aanvullende set technieken voor dataverzameling en analyse binnen de kwantitatieve
psychologie.
--> Wij willen voor beide conclusies waarschuwen!
Kwalitatieve ideeën maakten al vanaf het ontstaan van de psychologie deel uit van het vakgebied. In
die tijd richtten psychologen zich op bewustzijn, ervaring en introspectie — dus op hoe mensen hun
binnenwereld beleven. Dit waren kwalitatieve, subjectieve en interpretatieve benaderingen.
--> Maar aan het begin van de 20e eeuw veranderde dat --> door de opkomst van het behaviorisme.
Deze stroming wilde van psychologie een objectieve wetenschap maken door alleen observeerbaar
gedrag te bestuderen en te meten. Daardoor gingen kwantitatieve methoden, gebaseerd op
experimenten en cijfers, de psychologie domineren.
--> In de tweede helft van de 20e eeuw versterkte de cognitieve revolutie deze kwantitatieve
dominantie. Ook cognitieve psychologen gebruikten experimentele methoden en geloofden in een
, objectieve, universele psychologische werkelijkheid. De vroegere, meer subjectieve kwalitatieve
benaderingen werden toen als “onwetenschappelijk” bestempeld.
--> Pas in de jaren 1980 kregen kwalitatieve methoden opnieuw aandacht. Dat kwam door de invloed
van verschillende kritische stromingen in de sociale wetenschappen, zoals:
- Feminisme
- Poststructuralisme
- Postmodernisme
- Sociaal constructionisme
- Hermeneutiek
- Fenomenologie
--> Deze stromingen verwierpen het idee van 1 objectieve werkelijkheid. Ze benadrukten dat mensen
leven binnen subjectieve, sociaal geconstrueerde werelden, waarin betekenis afhangt van context en
interpretatie.
Nieuwe visie op mens en werkelijkheid
Binnen het kwalitatieve paradigma wordt --> de relatie tussen persoon en context gezien als
wederkerig en dynamisch.
Mensen geven betekenis aan hun ervaringen, en deze betekenissen vormen hun werkelijkheid.
De mens wordt dus niet alleen beïnvloed door de wereld, maar --> vormt die wereld ook actief mee.
Kwalitatieve methoden maken het mogelijk om --> toegang te krijgen tot deze subjectieve
belevingswerelden en tot de ervaringen van groepen die in de traditionele psychologie vaak over het
hoofd werden gezien (zoals vrouwen, LHBTQ+-personen of etnische minderheden).
Doelen en waarde van kwalitatief onderzoek
Kwalitatief onderzoek wil begrijpen --> hoe mensen betekenis geven aan hun ervaringen, niet alleen
hun gedrag meten.
Het helpt bij het ontdekken van alternatieve perspectieven en werkelijkheden.
Het is niet zomaar een aanvulling op kwantitatief onderzoek, maar --> een fundamenteel andere
manier van denken over kennis en wetenschap.
Het is vaak ook --> een kritische en politieke benadering, gericht op het blootleggen van
machtsverhoudingen en sociale ongelijkheid.
Box 1.2 Een klassiek voorbeeld van kwalitatief psychologisch onderzoek
~Michael Billig: voerde een interviewonderzoek uit met leden van Britse extreemrechtse groep National Front.
Zoals bij veel mensen die blijken ‘racisme te bedrijven zonder zichzelf racistisch te noemen’, ontkenden National
Front-leden vaak dat ze racistisch waren. In plaats daarvan stelden ze dat hun standpunt een logische reactie
was op de toegenomen immigratie van niet-blanke mensen naar het VK. Billigs onderzoek bood niet alleen
sterke inzichten in deze groep, maar toonde ook de beperkingen van sociaal-cognitieve kaders (zoals
attitudeonderzoek) aan om zulke verschijnselen te verklaren.
Zijn studie stond aan basis van nieuwe benaderingen in sociale psychologie, de ontwikkeling van discursieve
psychologie en retorische psychologie.
Onderwijscontexten
Door deze geschiedenis worden kwalitatieve methoden binnen universitaire psychologieopleidingen
vaak ondergeschikt gemaakt aan kwantitatieve methoden.
Wat is kwalitatief onderzoek?
Kwalitatief onderzoek = het woorden als data gebruikt, die op allerlei manieren worden verzameld en
geanalyseerd.
Kwantitatief onderzoek = gebruikt getallen als data en analyseert die met behulp van statistische
technieken.
De term kwalitatief onderzoek verwijst naar --> technieken (voor dataverzameling of data-analyse) &
naar breder kader voor uitvoeren van onderzoek, oftewel een paradigma.
Een paradigma = de overtuigingen, aannames, waarden en praktijken die gedeeld worden binnen een
onderzoeksgemeenschap, en het biedt een overkoepelend raamwerk voor onderzoek.
Kwalitatief onderzoek = gaat dus niet alleen over data en technieken – het gaat over het toepassen
van kwalitatieve technieken binnen een kwalitatief paradigma, wat aanzienlijk verschilt van een
kwantitatief paradigma.
Wat is kwalitatief onderzoek?
- Woorden als data
- Betekenissen
- Rijke data
- Theorie-ontwikkelend
Verschillen kwalitatief & kwantitatief
Kwantitatief Kwalitatief
Gebruikt getallen als data Gebruikt woorden – geschreven en gesproken
taal – (en soms beelden) als data
Probeert relaties tussen variabelen te Probeert lokale betekenissen te begrijpen en te
identificeren, te verklaren of te voorspellen, met interpreteren; erkent dat data in een context zijn
als doel de bevindingen te generaliseren naar verzameld; kan kennis opleveren die bijdraagt
een bredere populatie aan een algemener begrip
Levert ‘oppervlakkige’ maar brede data op – Levert ‘nauwe’ maar rijke data op, met ‘dikke
weinig complexe details per deelnemer, maar beschrijvingen’ – gedetailleerde en complexe
veel deelnemers (nodig voor statistische kracht) verhalen van elke deelnemer; er doen meestal
weinig deelnemers mee
Zoekt naar consensus, normen of algemene Zoekt ook naar patronen, maar onderzoekt en
patronen; probeert vaak de diversiteit van waardeert verschillen en tegenstrijdigheden in
antwoorden te reduceren tot een gemiddeld de data
antwoord
Is meestal theorie-toetsend en deductief Is meestal theorie-ontwikkelend en inductief
(werkt vanuit de data omhoog)
Hecht waarde aan afstand en onpartijdigheid Hecht waarde aan persoonlijke betrokkenheid
(objectiviteit) en partijdigheid (subjectiviteit, reflexiviteit)
Heeft een vaststaande methode (moeilijk aan te Heeft een flexibele methode (kan een
passen zodra de dataverzameling is begonnen) verandering van focus binnen hetzelfde
onderzoek toelaten)
Kan snel worden afgerond Neemt vaak meer tijd in beslag omdat het
interpretatief is en er geen vaste formule
bestaat
Inhoudsanalyse kan --> kwantitatief & kwalitatief
Mag tussentijds hypothese & steekproef aanpassen bij kwalitatief onderzoek.
,Big Q vs Small Q
Grote Q:
• Denken vanuit kwalitatief Paradigma
• Coherente set ideeën
• Volledige onderzoekscirkel is kwalitatief
Kleine Q:
• Technieken
• Enkele ideeën
• Gemengde methode (kwantitatief & kwalitatief)
• Delen van de onderzoekscirkel zijn kwalitatief
--> bv. In kwantitatief onderzoek paar openvragen
Box 1.1 - VOORBEELDEN VAN ‘SMALL q’ KWALITATIEF ONDERZOEK
Het gebruik van kwalitatieve technieken buiten een kwalitatief paradigma (small q kwalitatief
onderzoek) komt op verschillende manieren voor:
- Een kwalitatief onderzoeksproject kan worden uitgevoerd op een realistische, positivistische
manier, waarbij de waarden en aannames van Big Q kwalitatief onderzoek worden
verworpen.
- Kwalitatieve methoden kunnen worden gebruikt als voorloper van kwantitatief onderzoek.
- Kwalitatieve methoden kunnen worden gebruikt naast kwantitatieve methoden als onderdeel
van een mixed methods-ontwerp (zie Mertens, 2005).
- Kwalitatieve data kunnen ook worden omgezet in numerieke gegevens en kwantitatief
geanalyseerd.
Kwalitatief onderzoek als Paradigma
Een brede verzameling kenmerken en aannames vormt --> het niet-positivistische kwalitatieve
onderzoeksparadigma.
Een fundamenteel uitgangspunt = --> dat er niet 1 juiste versie van de werkelijkheid of van kennis
bestaat. Het idee dat er meerdere versies van werkelijkheid zijn – zelfs voor 1 en dezelfde persoon –
en dat deze nauw verbonden zijn met de context waarin ze zich voordoen.
Meeste kwalitatieve onderzoekers stellen dat we --> kennis niet los mogen zien van de context waarin
die is ontstaan. Dit geldt zowel voor de context van dataverzameling (bijvoorbeeld een
interviewsetting) als voor de bredere sociaal-culturele en politieke context van het onderzoek.
,~Maree Burns en Nicola Gavey Voorbeeld context:
Zij contextualiseerden hun analyse van gesprekken met vrouwen die boulimia beoefenen door ook publieke
gezondheidsboodschappen over ‘gezond gewicht’ te analyseren. Hieruit bleek een koppeling tussen ‘gezond
gewicht’ en slankheid. Deze alledaagse betekenis werd door vrouwen met boulimia gebruikt om hun braken en
compenserende gedragingen (zoals overmatig sporten) te verklaren en te rechtvaardigen. Door de verhalen van
de vrouwen te plaatsen in hun context, bood hun onderzoek een inzicht in hoe iets wat in 1 domein als een
nuttige boodschap lijkt – het idee van ‘gezond gewicht’ – in een ander domein juist op ongezonde manieren kan
worden toegepast.
Andere kenmerken van een kwalitatief paradigma zijn (Silverman, 2000: 8):
1. het gebruik van kwalitatieve data, en de analyse van woorden die niet kunnen worden
teruggebracht tot getallen;
2. het gebruik van meer ‘natuurlijk voorkomende’ methoden van dataverzameling, die dichter bij
het echte leven staan (vergeleken met andere methoden zoals experimenten) – dit komt voort
uit het idee dat we data niet kunnen begrijpen los van hun context;
3. een focus op betekenissen in plaats van op rapportages of metingen van gedrag of interne
cognitieve processen;
4. het gebruik van inductief, theorie-ontwikkelend onderzoek;
5. een verwerping van de natuurwetenschappen als model voor onderzoek, inclusief de
verwerping van het idee van de objectieve (onbevooroordeelde) wetenschapper;
6. de erkenning dat onderzoekers hun subjectiviteit (hun perspectieven, overtuigingen, kaders
om de wereld te begrijpen; hun politiek, hun passies) meenemen in het onderzoeksproces –
en dat dit als een kracht wordt gezien, niet als een zwakte.
Wat we je hier leren, is een volledig andere wereld van onderzoek, die juist is ontstaan als reactie op
en uitdaging van de beperkingen van dat traditionele onderzoeksmodel.
Het ontstaan van een kwalitatief onderzoeksparadigma (binnen de psychologie)
Kwantitatieve benaderingen hebben de psychologie lange tijd gedomineerd.
Het is verleidelijk om het ontstaan van kwalitatief onderzoek op 2 manieren te zien:
1. als een nieuwe ontwikkeling, en
2. als een aanvullende set technieken voor dataverzameling en analyse binnen de kwantitatieve
psychologie.
--> Wij willen voor beide conclusies waarschuwen!
Kwalitatieve ideeën maakten al vanaf het ontstaan van de psychologie deel uit van het vakgebied. In
die tijd richtten psychologen zich op bewustzijn, ervaring en introspectie — dus op hoe mensen hun
binnenwereld beleven. Dit waren kwalitatieve, subjectieve en interpretatieve benaderingen.
--> Maar aan het begin van de 20e eeuw veranderde dat --> door de opkomst van het behaviorisme.
Deze stroming wilde van psychologie een objectieve wetenschap maken door alleen observeerbaar
gedrag te bestuderen en te meten. Daardoor gingen kwantitatieve methoden, gebaseerd op
experimenten en cijfers, de psychologie domineren.
--> In de tweede helft van de 20e eeuw versterkte de cognitieve revolutie deze kwantitatieve
dominantie. Ook cognitieve psychologen gebruikten experimentele methoden en geloofden in een
, objectieve, universele psychologische werkelijkheid. De vroegere, meer subjectieve kwalitatieve
benaderingen werden toen als “onwetenschappelijk” bestempeld.
--> Pas in de jaren 1980 kregen kwalitatieve methoden opnieuw aandacht. Dat kwam door de invloed
van verschillende kritische stromingen in de sociale wetenschappen, zoals:
- Feminisme
- Poststructuralisme
- Postmodernisme
- Sociaal constructionisme
- Hermeneutiek
- Fenomenologie
--> Deze stromingen verwierpen het idee van 1 objectieve werkelijkheid. Ze benadrukten dat mensen
leven binnen subjectieve, sociaal geconstrueerde werelden, waarin betekenis afhangt van context en
interpretatie.
Nieuwe visie op mens en werkelijkheid
Binnen het kwalitatieve paradigma wordt --> de relatie tussen persoon en context gezien als
wederkerig en dynamisch.
Mensen geven betekenis aan hun ervaringen, en deze betekenissen vormen hun werkelijkheid.
De mens wordt dus niet alleen beïnvloed door de wereld, maar --> vormt die wereld ook actief mee.
Kwalitatieve methoden maken het mogelijk om --> toegang te krijgen tot deze subjectieve
belevingswerelden en tot de ervaringen van groepen die in de traditionele psychologie vaak over het
hoofd werden gezien (zoals vrouwen, LHBTQ+-personen of etnische minderheden).
Doelen en waarde van kwalitatief onderzoek
Kwalitatief onderzoek wil begrijpen --> hoe mensen betekenis geven aan hun ervaringen, niet alleen
hun gedrag meten.
Het helpt bij het ontdekken van alternatieve perspectieven en werkelijkheden.
Het is niet zomaar een aanvulling op kwantitatief onderzoek, maar --> een fundamenteel andere
manier van denken over kennis en wetenschap.
Het is vaak ook --> een kritische en politieke benadering, gericht op het blootleggen van
machtsverhoudingen en sociale ongelijkheid.
Box 1.2 Een klassiek voorbeeld van kwalitatief psychologisch onderzoek
~Michael Billig: voerde een interviewonderzoek uit met leden van Britse extreemrechtse groep National Front.
Zoals bij veel mensen die blijken ‘racisme te bedrijven zonder zichzelf racistisch te noemen’, ontkenden National
Front-leden vaak dat ze racistisch waren. In plaats daarvan stelden ze dat hun standpunt een logische reactie
was op de toegenomen immigratie van niet-blanke mensen naar het VK. Billigs onderzoek bood niet alleen
sterke inzichten in deze groep, maar toonde ook de beperkingen van sociaal-cognitieve kaders (zoals
attitudeonderzoek) aan om zulke verschijnselen te verklaren.
Zijn studie stond aan basis van nieuwe benaderingen in sociale psychologie, de ontwikkeling van discursieve
psychologie en retorische psychologie.
Onderwijscontexten
Door deze geschiedenis worden kwalitatieve methoden binnen universitaire psychologieopleidingen
vaak ondergeschikt gemaakt aan kwantitatieve methoden.
