Inhoudsopgave
H0: Inleiding – De samenleving bestaat...........................................................4
“de samenleving”........................................................................................................ 4
Examen....................................................................................................................... 4
Inleiding cursus........................................................................................................... 4
H1 Primaire relaties.......................................................................................6
1.1 De primaire relaties in cijfers....................................................................................6
1.1.1 Huishoudens & gezinnen....................................................................................6
1.1.2 Huwelijkssluitingen.............................................................................................7
1.1.3 Echtscheidingen................................................................................................. 8
1.1.4 Ongehuwd samenwonen..................................................................................10
1.1.5 Vruchtbaarheid................................................................................................. 10
1.2 Een sociaalwetenschappelijke duiding....................................................................12
1.3 Besluit: “burgerlijk” relatietype naar “partnerschaps” relatietype..........................13
H2: Leven in een ouder wordende samenleving.............................................15
2.1 Inleiding.................................................................................................................. 15
2.2 De (toekomstige) vergrijsde samenleving...............................................................15
2.2.2 Oorzaken van de bevolkingsveroudering..........................................................16
2.3 De uitdagingen v/e vergrijsde samenleving............................................................17
2.3.1 De uitdagingen in cijfers...................................................................................17
2.3.2 Een aantrekkelijke oude dag............................................................................18
2.4 Toekomstige betaalbaarheid van de pensioenen....................................................18
2.4.1 Het Belgische pensioenlandschap....................................................................18
2.4.2 De eerste pijler................................................................................................. 19
2.4.3 0de pijler: vangnet sociale bijstand (IGO)..........................................................20
2.4.4 Oorzaken stijgende pensioenuitgaven..............................................................20
2.4.5 Oplossingen stijgende pensioensuitgaven........................................................21
2.5 Ouderen & zorg....................................................................................................... 23
2.5.1 Zelfzorg............................................................................................................ 23
2.5.2 Mantelzorg....................................................................................................... 23
2.5.3 Professionele zorg............................................................................................ 23
2.5.4 Intramurale of extramurale zorg.......................................................................24
2.5.5 Ouderen als zorgverleners................................................................................24
2.5.6 Vergrijzing (ook) een probleem voor zorg?.......................................................24
2.6 Actuele vraagstukken.............................................................................................24
2.7 Alles hangt samen..................................................................................................25
Hoofdstuk 3 – Over mannen & vrouwen.........................................................26
3.1 Vrouwen en mannen in de hedendaagse maatschappij..........................................26
3.1.1 De arbeidsmarkt............................................................................................... 26
3.1.2 De taakverdeling in het gezin...........................................................................28
1
, 3.1.3 Politieke besluitvorming...................................................................................28
3.1.4 Onderwijs......................................................................................................... 29
3.1.5 Geweld tegen vrouwen en mannen..................................................................29
3.2 Op zoek naar een verklaring...................................................................................29
3.2.1 De nature-benadering......................................................................................29
3.2.2 De nurture-benadering.....................................................................................30
3.3 Besluit..................................................................................................................... 31
Hoofstuk 4 – Over Belgen en vreemdelingen..................................................31
4.1 Enkele terminologische verduidelijkingen...............................................................32
4.2 Racisme als vooroordeel.........................................................................................33
4.2.1 Houdingen: stereotype, vooroordeel, discriminatie, etnocentrisme..................33
4.2.2 Houdingen t.a.v. de migranten.........................................................................34
4.2.3 Enkele verklaringen.......................................................................................... 34
4.3 Racisme als discriminatie .........................................................................35
/achterstelling
4.4 Racisme als ideologie............................................................................................. 37
4.4.1 Biologie en cultureel racisme...........................................................................37
4.4.2 Racisme en de ideologie van extreemrechts....................................................38
4.4.3 De strategie van extreemrechts.......................................................................38
4.5 Besluit..................................................................................................................... 38
Hoofdstuk 5 – Arbeid in het bedrijf................................................................40
5.1 Hoe het begon…..................................................................................................... 40
5.1.1 Taylorisme, de wetenschappelijke bedrijfsvoering............................................41
5.1.2 Fordisme, de assemblagelijn en massaproductie.............................................41
De grenzen van de klassieke bedrijfsorganisatie.......................................................42
5.2 Macro-economische veranderingen........................................................................42
Economische aspect.................................................................................................. 43
Organisatorisch aspect.............................................................................................. 43
5.2.3 Technologisch aspect........................................................................................ 45
5.3 Gevolgen van de economische veranderingen.......................................................46
5.3.1 Internationale aanbodketens............................................................................46
5.3.2 Impact op de professionele biografie................................................................46
5.4 Besluit..................................................................................................................... 47
Hoofdstuk 6 – De arbeidsmarkt.....................................................................48
6.1 Evoluties op de arbeidsmarkt.................................................................................48
6.1.1 Het einde van het sociaal compromis...............................................................48
6.1.2 Evolutie van werkloosheid................................................................................49
6.1.4 Aanbod van arbeid: omvang beroepsbevolking................................................51
6.1.5 Aanbod van arbeid: evolutie van activiteitsgraad.............................................52
6.1.6 Aanbod van arbeid: segmentering...................................................................53
6.1.7 Evolutie naar een postindustriële samenleving................................................55
6.2 Antwoorden vanuit de theorie en vanuit het beleid................................................56
6.2.1 Het antwoord van Europa: de Europese werkgelegenheidsstrategie................56
2
, 6.2.2 Het antwoord van Schmid: de transitionele arbeidsmarkt................................57
6.2.3 Een actief arbeidsmarktbeleid als antwoord.....................................................58
6.2.4 Een voorbeeld van activering: de kloof tussen beleid en uitvoering.................58
6.3 Besluit..................................................................................................................... 59
Hoofdstuk 7 – De collectieve arbeidsverhoudingen.........................................60
7.1 Overlegstructuur van de arbeidsmarkt...................................................................60
7.1.1 Inleiding........................................................................................................... 60
7.1.2 De sociale partners.......................................................................................... 61
7.1.3 De overheid...................................................................................................... 62
7.2 Overlegorganen...................................................................................................... 62
7.2.1 Overleg op nationaal interprofessioneel niveau...............................................63
7.2.2 Overleg op professioneel niveau......................................................................64
7.2.3 Overleg op regionaal niveau.............................................................................64
7.2.4 Overleg op ondernemingsniveau......................................................................65
7.2.5 Overleg op internationaal niveau.....................................................................65
7.3 Uitdagingen............................................................................................................ 66
7.4 Besluit..................................................................................................................... 66
Begrippenlijst.............................................................................................. 67
3
, H0: Inleiding – De samenleving bestaat
“de samenleving”
Een feest (weinig recente oorlog, media om foto’s te delen, …)
Een drama (oorlog in Gaza, zelfmoordpogingen, …)
Statica trage evolutie
Dynamica ook snelle veranderingen
Examen
30 meerkeuze + 1 essayvraag: actualiteit linken aan leerstof (25%)
(1 A4)
o Beschrijf = oplijsting
o Beschrijf kritisch = voor- en nadelen
o Inleiding + midden + slot
Handboek + slides
Figuren kunnen gevraagd worden om te tekenen
Inleiding cursus
Verzorgingsstaat= gebaseerd op kapitalistisch productiesysteem,
overheid als beschermer van welvaart
Economische groei (welvaartstoename, sociale voorzieningen)
o Materiële onafhankelijkheid emancipatie v vrouwen &
jongeren
o Oorzaak: industrialisering nr kapitalistisch systeem
differentiatie (arbeidsdeling, instituties)
bureaucratisering (efficiënte beheersing)
o Urbanisering suburbanisering (verstedelijking van
platteland)
geen rurale gemeenschap meer anonimiteit
(verschillende waardeoriëntaties)
o Massamedia grote variatie waardeoriëntaties pluriforme
samenleving
o Verwetenschappelijking & technologisering streven
beheersing en planning = rationele houding
o Secularisering: mens tegen externe machten (macht kerk
daalde)
o Tendens tot democratisering gezag moet zichzelf steeds
bewijzen
verkleining machtsverschillen tss gezagsdragers
4
H0: Inleiding – De samenleving bestaat...........................................................4
“de samenleving”........................................................................................................ 4
Examen....................................................................................................................... 4
Inleiding cursus........................................................................................................... 4
H1 Primaire relaties.......................................................................................6
1.1 De primaire relaties in cijfers....................................................................................6
1.1.1 Huishoudens & gezinnen....................................................................................6
1.1.2 Huwelijkssluitingen.............................................................................................7
1.1.3 Echtscheidingen................................................................................................. 8
1.1.4 Ongehuwd samenwonen..................................................................................10
1.1.5 Vruchtbaarheid................................................................................................. 10
1.2 Een sociaalwetenschappelijke duiding....................................................................12
1.3 Besluit: “burgerlijk” relatietype naar “partnerschaps” relatietype..........................13
H2: Leven in een ouder wordende samenleving.............................................15
2.1 Inleiding.................................................................................................................. 15
2.2 De (toekomstige) vergrijsde samenleving...............................................................15
2.2.2 Oorzaken van de bevolkingsveroudering..........................................................16
2.3 De uitdagingen v/e vergrijsde samenleving............................................................17
2.3.1 De uitdagingen in cijfers...................................................................................17
2.3.2 Een aantrekkelijke oude dag............................................................................18
2.4 Toekomstige betaalbaarheid van de pensioenen....................................................18
2.4.1 Het Belgische pensioenlandschap....................................................................18
2.4.2 De eerste pijler................................................................................................. 19
2.4.3 0de pijler: vangnet sociale bijstand (IGO)..........................................................20
2.4.4 Oorzaken stijgende pensioenuitgaven..............................................................20
2.4.5 Oplossingen stijgende pensioensuitgaven........................................................21
2.5 Ouderen & zorg....................................................................................................... 23
2.5.1 Zelfzorg............................................................................................................ 23
2.5.2 Mantelzorg....................................................................................................... 23
2.5.3 Professionele zorg............................................................................................ 23
2.5.4 Intramurale of extramurale zorg.......................................................................24
2.5.5 Ouderen als zorgverleners................................................................................24
2.5.6 Vergrijzing (ook) een probleem voor zorg?.......................................................24
2.6 Actuele vraagstukken.............................................................................................24
2.7 Alles hangt samen..................................................................................................25
Hoofdstuk 3 – Over mannen & vrouwen.........................................................26
3.1 Vrouwen en mannen in de hedendaagse maatschappij..........................................26
3.1.1 De arbeidsmarkt............................................................................................... 26
3.1.2 De taakverdeling in het gezin...........................................................................28
1
, 3.1.3 Politieke besluitvorming...................................................................................28
3.1.4 Onderwijs......................................................................................................... 29
3.1.5 Geweld tegen vrouwen en mannen..................................................................29
3.2 Op zoek naar een verklaring...................................................................................29
3.2.1 De nature-benadering......................................................................................29
3.2.2 De nurture-benadering.....................................................................................30
3.3 Besluit..................................................................................................................... 31
Hoofstuk 4 – Over Belgen en vreemdelingen..................................................31
4.1 Enkele terminologische verduidelijkingen...............................................................32
4.2 Racisme als vooroordeel.........................................................................................33
4.2.1 Houdingen: stereotype, vooroordeel, discriminatie, etnocentrisme..................33
4.2.2 Houdingen t.a.v. de migranten.........................................................................34
4.2.3 Enkele verklaringen.......................................................................................... 34
4.3 Racisme als discriminatie .........................................................................35
/achterstelling
4.4 Racisme als ideologie............................................................................................. 37
4.4.1 Biologie en cultureel racisme...........................................................................37
4.4.2 Racisme en de ideologie van extreemrechts....................................................38
4.4.3 De strategie van extreemrechts.......................................................................38
4.5 Besluit..................................................................................................................... 38
Hoofdstuk 5 – Arbeid in het bedrijf................................................................40
5.1 Hoe het begon…..................................................................................................... 40
5.1.1 Taylorisme, de wetenschappelijke bedrijfsvoering............................................41
5.1.2 Fordisme, de assemblagelijn en massaproductie.............................................41
De grenzen van de klassieke bedrijfsorganisatie.......................................................42
5.2 Macro-economische veranderingen........................................................................42
Economische aspect.................................................................................................. 43
Organisatorisch aspect.............................................................................................. 43
5.2.3 Technologisch aspect........................................................................................ 45
5.3 Gevolgen van de economische veranderingen.......................................................46
5.3.1 Internationale aanbodketens............................................................................46
5.3.2 Impact op de professionele biografie................................................................46
5.4 Besluit..................................................................................................................... 47
Hoofdstuk 6 – De arbeidsmarkt.....................................................................48
6.1 Evoluties op de arbeidsmarkt.................................................................................48
6.1.1 Het einde van het sociaal compromis...............................................................48
6.1.2 Evolutie van werkloosheid................................................................................49
6.1.4 Aanbod van arbeid: omvang beroepsbevolking................................................51
6.1.5 Aanbod van arbeid: evolutie van activiteitsgraad.............................................52
6.1.6 Aanbod van arbeid: segmentering...................................................................53
6.1.7 Evolutie naar een postindustriële samenleving................................................55
6.2 Antwoorden vanuit de theorie en vanuit het beleid................................................56
6.2.1 Het antwoord van Europa: de Europese werkgelegenheidsstrategie................56
2
, 6.2.2 Het antwoord van Schmid: de transitionele arbeidsmarkt................................57
6.2.3 Een actief arbeidsmarktbeleid als antwoord.....................................................58
6.2.4 Een voorbeeld van activering: de kloof tussen beleid en uitvoering.................58
6.3 Besluit..................................................................................................................... 59
Hoofdstuk 7 – De collectieve arbeidsverhoudingen.........................................60
7.1 Overlegstructuur van de arbeidsmarkt...................................................................60
7.1.1 Inleiding........................................................................................................... 60
7.1.2 De sociale partners.......................................................................................... 61
7.1.3 De overheid...................................................................................................... 62
7.2 Overlegorganen...................................................................................................... 62
7.2.1 Overleg op nationaal interprofessioneel niveau...............................................63
7.2.2 Overleg op professioneel niveau......................................................................64
7.2.3 Overleg op regionaal niveau.............................................................................64
7.2.4 Overleg op ondernemingsniveau......................................................................65
7.2.5 Overleg op internationaal niveau.....................................................................65
7.3 Uitdagingen............................................................................................................ 66
7.4 Besluit..................................................................................................................... 66
Begrippenlijst.............................................................................................. 67
3
, H0: Inleiding – De samenleving bestaat
“de samenleving”
Een feest (weinig recente oorlog, media om foto’s te delen, …)
Een drama (oorlog in Gaza, zelfmoordpogingen, …)
Statica trage evolutie
Dynamica ook snelle veranderingen
Examen
30 meerkeuze + 1 essayvraag: actualiteit linken aan leerstof (25%)
(1 A4)
o Beschrijf = oplijsting
o Beschrijf kritisch = voor- en nadelen
o Inleiding + midden + slot
Handboek + slides
Figuren kunnen gevraagd worden om te tekenen
Inleiding cursus
Verzorgingsstaat= gebaseerd op kapitalistisch productiesysteem,
overheid als beschermer van welvaart
Economische groei (welvaartstoename, sociale voorzieningen)
o Materiële onafhankelijkheid emancipatie v vrouwen &
jongeren
o Oorzaak: industrialisering nr kapitalistisch systeem
differentiatie (arbeidsdeling, instituties)
bureaucratisering (efficiënte beheersing)
o Urbanisering suburbanisering (verstedelijking van
platteland)
geen rurale gemeenschap meer anonimiteit
(verschillende waardeoriëntaties)
o Massamedia grote variatie waardeoriëntaties pluriforme
samenleving
o Verwetenschappelijking & technologisering streven
beheersing en planning = rationele houding
o Secularisering: mens tegen externe machten (macht kerk
daalde)
o Tendens tot democratisering gezag moet zichzelf steeds
bewijzen
verkleining machtsverschillen tss gezagsdragers
4
