Neurologie: samenvatting
(Vanaf cerebrovasculaire aandoeningen)
Cerebrovasculaire aandoeningen 2
Infecties van het centraal zenuwstelsel 7
Inflammatoire, niet-infectieuze aandoeningen van het centraal zenuwstelsel 11
Aandoeningen van de basale ganglia 14
Aandoeningen van het cerebellum 22
Dementie 24
Epilepsie 28
Ruggenmergaandoeningen/ myelopathie 34
Neuromusculaire aandoeningen 36
Hoofdpijn 44
Coma 47
Kriekemans Kristiaan 1
,Cerebrovasculaire aandoeningen
Inleiding
- CVA = acute verstoring van bloeddoorstroming (arterieel of veneus) + focale
neurologische uitval
- Arteriële CVA: 85% ischemisch, 15% hemorragisch
- In het Westen: CVA = meest frequente oorzaak van neurologische uitval
- Incidentie = 150-200/100.000
- Onderbreking van volledige doorbloeding + diffuse hersenschade =
hypoxisch-ischemische encefalopathie
Anatomie doorbloeding
- Aa. carotides internae (80%) + a. basilaris (vertebrobasilair systeem, 20%)
- A. carotis interna
- A. ophthalmica → a. centralis retinae → netvlies
- A. cerebri anterior → voorste mediale hemisfeer
- A. cerebri media → laterale hemisfeer
- Vertebrobasilair systeem → hersenstam + cerebellum
- Aa. cerebri posteriores → posterieure hemisfeer
- Cirkel van Willis: communicans anterior + posterior
- 20-25%: geen volledige anastomose
- Veneuze afvoer: oppervlakkig en diep
Arterieel ischemisch CVA
- Pathofysiologie
- Ischemie → afsterven binnen 4-10 minuten
- Op tijd? → herstel mogelijk
- Ischemische schemerzone die gered kan worden = penumbra
- Terminologie
- TIA = klinisch uitval verdwijnt binnen 24 u
- 15-40% toch infarct
- 10-15%: binnen 3m een nieuw CVA (vooral risico in eerste 2d)
- Lacunair infarct = occlusie in klein eindtakje in diep hersenparenchym, vb.
basale ganglia
- Watershed infarct = infarct op de grenszone tussen territoria van arteries
- Etiologie
- Meestal: occlusie: door
1. Lokale trombus
2. Embool
3. Lokale dissectie
4. Vaatspasme
- Uitzondering: watershed: acute bloeddrukdaling + proximale stenose
- Onderliggende afwijkingen bij CVA:
Kriekemans Kristiaan 2
, - Afwijking bloedvatwand
- Atheromatose: vooral op grote splitsingen → stenose/
occlusie/ embolen
- RF: leeftijd, man, hypertensie, diabetes, roken,...
- Lipohyalinose = aandoening kleine arteries → lacunaire
infarcten
- RF: leeftijd, hypertensie, diabetes
- Dissectie:
- Oorzaak CVA op jonge leeftijd (< 60)
- A. carotis interna / vertebralis
- Pijnlijk!!!
- Bindweefselziekte? Nektrauma?
- Vasculitis: (niet)-infectieus
- Vaatspasme: complicatie subarachnoïdale bloeding
- Afwijking bloed:trombocytose, polycytemie, stollingsstoornissen
- Emboligene afwijking van hart: VKF, AMI, kunstkleppen, endocarditis,
patent foramen ovale
- Andere (zeldzaam):
- Drugs: amfetamine
- Monogenetisch: CADASIL (notch3 gen) → witte stof infarct
jonge leeftijd → vroege dementie
- Klinische beelden = ACUUT beeld
- Na een acuut CVA kan oedeem → intracraniële hypertensie →
bewustzijnsdaling (en dood) = maligne infarct
- Carotis interna: catastrofaal/ asymptomatisch
- Contralaterale hemiplegie
- Contralaterale hemihypoësthesie
- Contralaterale homonieme hemianopsie
- Acute fase: hoofd-en blikdeviatie naar aangetaste kant (kijkt
verwijtend aan)
- Dominante hemisfeer → afasie
- Niet-dominante hemisfeer → anosognosie, apraxie, hemineglect,
extinctie
Vaak voorafgegaan door TIA (door embolen) → embolie in a. ophthalmica →
amaurosis fugax
- Cerebri media (meest frequent)
- Contralaterale hemiplegie: gelaat en arm
- Contralaterale hemihypoësthesie
- Contralaterale homonieme hemianopsie/ kwadrantanopsie
- Acute fase: hoofd-en blikdeviatie naar aangetaste kant (kijkt
verwijtend aan)
- Dominant hemisfeer → Broca-afasie/ Wernicke-afasie/ globale afasie
- Niet-dominante hemisfeer → anosognosie, apraxie, hemineglect,
extinctie
- Cerebri anterior: afhankelijk van lokalisatie en cirkel van Willis
- Unilateraal
- Parese contralaterale been
- Gevoelsstoornis contralateraal been
Kriekemans Kristiaan 3
, - Urinaire incontinentie
- Bilateraal
- Cerebrale paraplegie = verlamming 2 benen
- Bilateraal gevoelsverlies in benen
- Urinaire incontinentie
- Psychisch: abulie, mutisme
- Cerebri posterior
- Unilateraal distaal
- Contralaterale homonieme hemianopsie/ kwadrantanopsie
(maculaire sparing)
- Acute geheugenstoornissen (hippocampus)
- Bilateraal distaal
- Corticale blindheid (intacte pupilreflex), soms tunnelzicht
- Patiënt ontkent blindheid (Anton syndroom)
- Geheugenstoornissen, verwardheid
- Proximaal
- Mesencefalon →
- III: ptose, mydriase, down and out
- Cerebrale pedunkel: contralateraal piramidaal
hemibeeld
- Ruber: contralaterale hemi-ataxie
- Subthalamicus → contralateraal hemiballisme
- Thalamus → contralateraal gevoelsstoornis
- Op bifurcatie basilaris = top of the basilar syndrome → coma,
mydriase, bilaterale piramidale tekens
- Basilaris → hersenstam, cerebellum, occipitaal, vaak bilateraal !
- Piramidale parese ledematen
- Bilaterale parese gelaatsspieren, keel en tongspieren
- Locked-in syndroom = bilaterale destructie van dalende
corticobulbaire en -spinale baan → bewust maar verlamd → enkel
ogen open en oogbewegingen
- Diplopie
- Wrong-way eyes = blikdeviatie naar paretische lichaamshelft door
aantasting PPRF
- Bilaterale sensibele uitval (perioraal)
- Nystagmus
- Vertigo
- Ataxie
- Coma
- Invloed op bloeddruk + ademhaling → potentieel dodelijk
- Vertebralis → caudale hersenstam en/ of cerebellum
- Syndroom van wallenberg= PICA infarct →
- Vertigo, nausea, nystagmus
- Ipsilaterale hemi-ataxie
- Ipsilaterale Horner
- Dysfagie, heesheid, signe du rideau
- Gedissocieerde gevoelsstoornis:
- Thermo-analgesie ipsilateraal gelaat
Kriekemans Kristiaan 4
(Vanaf cerebrovasculaire aandoeningen)
Cerebrovasculaire aandoeningen 2
Infecties van het centraal zenuwstelsel 7
Inflammatoire, niet-infectieuze aandoeningen van het centraal zenuwstelsel 11
Aandoeningen van de basale ganglia 14
Aandoeningen van het cerebellum 22
Dementie 24
Epilepsie 28
Ruggenmergaandoeningen/ myelopathie 34
Neuromusculaire aandoeningen 36
Hoofdpijn 44
Coma 47
Kriekemans Kristiaan 1
,Cerebrovasculaire aandoeningen
Inleiding
- CVA = acute verstoring van bloeddoorstroming (arterieel of veneus) + focale
neurologische uitval
- Arteriële CVA: 85% ischemisch, 15% hemorragisch
- In het Westen: CVA = meest frequente oorzaak van neurologische uitval
- Incidentie = 150-200/100.000
- Onderbreking van volledige doorbloeding + diffuse hersenschade =
hypoxisch-ischemische encefalopathie
Anatomie doorbloeding
- Aa. carotides internae (80%) + a. basilaris (vertebrobasilair systeem, 20%)
- A. carotis interna
- A. ophthalmica → a. centralis retinae → netvlies
- A. cerebri anterior → voorste mediale hemisfeer
- A. cerebri media → laterale hemisfeer
- Vertebrobasilair systeem → hersenstam + cerebellum
- Aa. cerebri posteriores → posterieure hemisfeer
- Cirkel van Willis: communicans anterior + posterior
- 20-25%: geen volledige anastomose
- Veneuze afvoer: oppervlakkig en diep
Arterieel ischemisch CVA
- Pathofysiologie
- Ischemie → afsterven binnen 4-10 minuten
- Op tijd? → herstel mogelijk
- Ischemische schemerzone die gered kan worden = penumbra
- Terminologie
- TIA = klinisch uitval verdwijnt binnen 24 u
- 15-40% toch infarct
- 10-15%: binnen 3m een nieuw CVA (vooral risico in eerste 2d)
- Lacunair infarct = occlusie in klein eindtakje in diep hersenparenchym, vb.
basale ganglia
- Watershed infarct = infarct op de grenszone tussen territoria van arteries
- Etiologie
- Meestal: occlusie: door
1. Lokale trombus
2. Embool
3. Lokale dissectie
4. Vaatspasme
- Uitzondering: watershed: acute bloeddrukdaling + proximale stenose
- Onderliggende afwijkingen bij CVA:
Kriekemans Kristiaan 2
, - Afwijking bloedvatwand
- Atheromatose: vooral op grote splitsingen → stenose/
occlusie/ embolen
- RF: leeftijd, man, hypertensie, diabetes, roken,...
- Lipohyalinose = aandoening kleine arteries → lacunaire
infarcten
- RF: leeftijd, hypertensie, diabetes
- Dissectie:
- Oorzaak CVA op jonge leeftijd (< 60)
- A. carotis interna / vertebralis
- Pijnlijk!!!
- Bindweefselziekte? Nektrauma?
- Vasculitis: (niet)-infectieus
- Vaatspasme: complicatie subarachnoïdale bloeding
- Afwijking bloed:trombocytose, polycytemie, stollingsstoornissen
- Emboligene afwijking van hart: VKF, AMI, kunstkleppen, endocarditis,
patent foramen ovale
- Andere (zeldzaam):
- Drugs: amfetamine
- Monogenetisch: CADASIL (notch3 gen) → witte stof infarct
jonge leeftijd → vroege dementie
- Klinische beelden = ACUUT beeld
- Na een acuut CVA kan oedeem → intracraniële hypertensie →
bewustzijnsdaling (en dood) = maligne infarct
- Carotis interna: catastrofaal/ asymptomatisch
- Contralaterale hemiplegie
- Contralaterale hemihypoësthesie
- Contralaterale homonieme hemianopsie
- Acute fase: hoofd-en blikdeviatie naar aangetaste kant (kijkt
verwijtend aan)
- Dominante hemisfeer → afasie
- Niet-dominante hemisfeer → anosognosie, apraxie, hemineglect,
extinctie
Vaak voorafgegaan door TIA (door embolen) → embolie in a. ophthalmica →
amaurosis fugax
- Cerebri media (meest frequent)
- Contralaterale hemiplegie: gelaat en arm
- Contralaterale hemihypoësthesie
- Contralaterale homonieme hemianopsie/ kwadrantanopsie
- Acute fase: hoofd-en blikdeviatie naar aangetaste kant (kijkt
verwijtend aan)
- Dominant hemisfeer → Broca-afasie/ Wernicke-afasie/ globale afasie
- Niet-dominante hemisfeer → anosognosie, apraxie, hemineglect,
extinctie
- Cerebri anterior: afhankelijk van lokalisatie en cirkel van Willis
- Unilateraal
- Parese contralaterale been
- Gevoelsstoornis contralateraal been
Kriekemans Kristiaan 3
, - Urinaire incontinentie
- Bilateraal
- Cerebrale paraplegie = verlamming 2 benen
- Bilateraal gevoelsverlies in benen
- Urinaire incontinentie
- Psychisch: abulie, mutisme
- Cerebri posterior
- Unilateraal distaal
- Contralaterale homonieme hemianopsie/ kwadrantanopsie
(maculaire sparing)
- Acute geheugenstoornissen (hippocampus)
- Bilateraal distaal
- Corticale blindheid (intacte pupilreflex), soms tunnelzicht
- Patiënt ontkent blindheid (Anton syndroom)
- Geheugenstoornissen, verwardheid
- Proximaal
- Mesencefalon →
- III: ptose, mydriase, down and out
- Cerebrale pedunkel: contralateraal piramidaal
hemibeeld
- Ruber: contralaterale hemi-ataxie
- Subthalamicus → contralateraal hemiballisme
- Thalamus → contralateraal gevoelsstoornis
- Op bifurcatie basilaris = top of the basilar syndrome → coma,
mydriase, bilaterale piramidale tekens
- Basilaris → hersenstam, cerebellum, occipitaal, vaak bilateraal !
- Piramidale parese ledematen
- Bilaterale parese gelaatsspieren, keel en tongspieren
- Locked-in syndroom = bilaterale destructie van dalende
corticobulbaire en -spinale baan → bewust maar verlamd → enkel
ogen open en oogbewegingen
- Diplopie
- Wrong-way eyes = blikdeviatie naar paretische lichaamshelft door
aantasting PPRF
- Bilaterale sensibele uitval (perioraal)
- Nystagmus
- Vertigo
- Ataxie
- Coma
- Invloed op bloeddruk + ademhaling → potentieel dodelijk
- Vertebralis → caudale hersenstam en/ of cerebellum
- Syndroom van wallenberg= PICA infarct →
- Vertigo, nausea, nystagmus
- Ipsilaterale hemi-ataxie
- Ipsilaterale Horner
- Dysfagie, heesheid, signe du rideau
- Gedissocieerde gevoelsstoornis:
- Thermo-analgesie ipsilateraal gelaat
Kriekemans Kristiaan 4