SOCIAAL RECHT 1
INLEIDING
1 UITGANGSPUNT
Doel arbeidsovereenkomst = in levensonderhoud voorzien
WN = KWETSBAAR
Hoe kan de positie van de WN worden bewaakt en verbeterd?
wat zijn zijn rechten en plichten?
2 HOE WERKEN MET REGELGEVING?
Onderverdelingen in rechtsbron
- Deel
- Boek
- Titel
- Hoofdstuk
- Afdeling
- Onderafdeling
Onderverdelingen in artikel
- Lid (herkenbaar aan inspringing)
- Paragraaf (§)
- 1°, 2°, 3°, …
- Soms ook streepjes (opsomming) (zie bv. art. 77/1 §4, 1°)
WAT IS SOCIALE WETGEVING EIGENLIJK?
HB pp. 3 - 20
Sociale wetgeving: geen duidelijk afgebakend geheel
Gemeenschappelijke kenmerken
- Bijzonder doel
o Bescherming van belangen van werknemers
o Bevorderen van hun welzijn
- Beschermingswetten & sociale verzekeringswetten
- Sociale wetgeving omvat dus
o Arbeidsrecht
o Socialezekerheidsrecht
1 ARBEIDSRECHT
- Beschermingswetten
- CAO’s
- Pauze, werkuren
,1.1 SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
In strikte zin (sensu stricto)
- Ziekte- & invaliditeitsverzekering
- Arbeidsongevallenverzekering
- Beroepsziekteverzekering
- Werkloosheid
- Rust- & overlevingspensioenen
- Gezinsbijslag
- Jaarlijkse vakantie
In ruime zin (sensu lato)
- SZ sensu stricto + sociale bijstand (federaal & Vlaams)
2 KORTE HISTORIEK VAN ARBEIDSRECHT
Verloop werkdag in doorsnee 19e eeuwse fabriek
- 05.30u: start werkdag
- 12.30u: pauze + eten
- 12.40u: einde pauze
- 18.30u: einde werkdag
Laatste helft 19e eeuw: België op 1 na meest geïndustrialiseerde land ter wereld
Zeer slechte werkomstandigheden
Tot 1921: coalitieverbod (niet verenigen, geen vakbond)
1806: Werkrechtersraden (in 1967 vervangen door de arbeidsrechtbanken)
Eerste wetten over arbeidsreglementering (uitbetaling loon, verbod nachtarbeid voor vrouwen en
kinderen, zondagsrust, …)
1900: wet op arbeidscontract (enkel voor arbeiders)
1922: wet betreffende bediendecontract
,1968: wet betreffende collectieve arbeidsovereenkomsten en de paritaire comités (cao-wet)
1978: wet betreffende arbeidsovereenkomsten (WAO)
BRONNEN VAN SOCIALE WETGEVING
1 INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN
1.1 Bilaterale verdragen
Verdrag tussen België & 1 ander land
- Regels die van toepassing zijn op werknemers afkomstig uit ene land die in andere land gaan
werken
- Bv. Gevangenwissel Olivier Van de kastelen
1.2 Multilaterale verdragen & instellingen
Meer dan 2 landen sluiten verdrag (“verdragsorganisatie” VN, NAVO)
Internationale Arbeidsorganisatie (IAO)
- IAO-conventies: belangrijke invloed op Belgisch arbeidsrecht
- Drieledig overleg: werkgevers, werknemers & regeringen
Raad van Europa (=/ Europese raad )
- 47 landen
o Rusland eruit
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
o Waarborgt fundamentele vrijheden (vakbondsvrijheid, recht op privéleven,…)
o Kan rechtstreeks ingeroepen worden voor Belgische rechtbanken
- Europees Sociaal Handvest
o Recht op staking
o Welke vormen van staking bestaan er eigenlijk?
Stiptheidsacties : iedereen controleren
Langzaamaansacties : traag werken
Bedrijfsbezetting : bedrijfsgoederen ontvreemden (sleutels pikken), directie
gijzelen
Werkgever : lock out, werknemers buitenhouden
Europese Unie (EU)
- 27 landen
- Europese raad
- Rechtsinstrumenten: verordeningen, richtlijnen, besluiten, aanbevelingen & adviezen
- Handvest van grondrechten van EU: bv. vakbondsvrijheid, verbod dwangarbeid, gelijkheid
mannen en vrouwen, beperking maximale arbeidsduur
2 NATIONALE RECHTSBRONNEN
2.1 Sociale Grondrechten
Artikel 23 van de Grondwet
- “(…) het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid in het raam van een
algemeen werkgelegenheidsbeleid dat onder meer gericht is op het waarborgen van een zo
hoog en stabiel mogelijk werkgelegenheidspeil, het recht op billijke arbeidsvoorwaarden en
, een billijke beloning, alsmede het recht op informatie, overleg en collectief onderhandelen
(…)”
Minimumloon : afgesloten in CAO tussen werkgever & werknemer
Collectief onderhandelen =/ staken
2.2 Sociale rechtsbronnen
Wetten & decreten
Koninklijke besluiten
Ministeriële besluiten
Rechtspraak
- In België: geen precedentenrecht
o Rechter kiest zelf, andere interpretaties
Rechtsleer
- Verzameling van gepubliceerde ideeën van rechtsgeleerden
Collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s)
- Nationaal niveau
- Sectoraal niveau
- Ondernemingsniveau
Het gebruik
- Ongeschreven regels waar als werkgever geen afstand van kan doen
- Bv. Elk jaar met pasen, werkgever betaalt u een bonus, dit jaar niet kan niet
3 HIËRARCHIE VAN RECHTSBRONNEN
art. 51 Cao-wet :
- Internationale – Grondwet- Wet- Cao’s
- Dwingende bepalingen van wet
- Geschreven individuele arbeidsovereenkomst
- Arbeidsreglement
- Aanvullende bepalingen van wet
- Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
o Bewijs = probleem
- Gebruik
Hoe deze hiërarchie interpreteren?
- lagere norm mag afwijken van hogere norm als hij hiermee niet strijdig is of rechten van
werknemer vermindert of zijn plichten verzwaart
o lagere bron kan meer doen voor werknemer dan hogere bron vraagt
o bv ondernemingscao > individuele geschreven arbeidsovereenkomst
meer loon toekennen
minder uren (afgesproken = 37u, NIET 38u, WEL 36u)
ALGEMENE BEPALINGEN VAN DE WAO
HB p. 23 – 58
Ambtenaren = statutair (vast benoemd)
INLEIDING
1 UITGANGSPUNT
Doel arbeidsovereenkomst = in levensonderhoud voorzien
WN = KWETSBAAR
Hoe kan de positie van de WN worden bewaakt en verbeterd?
wat zijn zijn rechten en plichten?
2 HOE WERKEN MET REGELGEVING?
Onderverdelingen in rechtsbron
- Deel
- Boek
- Titel
- Hoofdstuk
- Afdeling
- Onderafdeling
Onderverdelingen in artikel
- Lid (herkenbaar aan inspringing)
- Paragraaf (§)
- 1°, 2°, 3°, …
- Soms ook streepjes (opsomming) (zie bv. art. 77/1 §4, 1°)
WAT IS SOCIALE WETGEVING EIGENLIJK?
HB pp. 3 - 20
Sociale wetgeving: geen duidelijk afgebakend geheel
Gemeenschappelijke kenmerken
- Bijzonder doel
o Bescherming van belangen van werknemers
o Bevorderen van hun welzijn
- Beschermingswetten & sociale verzekeringswetten
- Sociale wetgeving omvat dus
o Arbeidsrecht
o Socialezekerheidsrecht
1 ARBEIDSRECHT
- Beschermingswetten
- CAO’s
- Pauze, werkuren
,1.1 SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
In strikte zin (sensu stricto)
- Ziekte- & invaliditeitsverzekering
- Arbeidsongevallenverzekering
- Beroepsziekteverzekering
- Werkloosheid
- Rust- & overlevingspensioenen
- Gezinsbijslag
- Jaarlijkse vakantie
In ruime zin (sensu lato)
- SZ sensu stricto + sociale bijstand (federaal & Vlaams)
2 KORTE HISTORIEK VAN ARBEIDSRECHT
Verloop werkdag in doorsnee 19e eeuwse fabriek
- 05.30u: start werkdag
- 12.30u: pauze + eten
- 12.40u: einde pauze
- 18.30u: einde werkdag
Laatste helft 19e eeuw: België op 1 na meest geïndustrialiseerde land ter wereld
Zeer slechte werkomstandigheden
Tot 1921: coalitieverbod (niet verenigen, geen vakbond)
1806: Werkrechtersraden (in 1967 vervangen door de arbeidsrechtbanken)
Eerste wetten over arbeidsreglementering (uitbetaling loon, verbod nachtarbeid voor vrouwen en
kinderen, zondagsrust, …)
1900: wet op arbeidscontract (enkel voor arbeiders)
1922: wet betreffende bediendecontract
,1968: wet betreffende collectieve arbeidsovereenkomsten en de paritaire comités (cao-wet)
1978: wet betreffende arbeidsovereenkomsten (WAO)
BRONNEN VAN SOCIALE WETGEVING
1 INTERNATIONALE RECHTSBRONNEN
1.1 Bilaterale verdragen
Verdrag tussen België & 1 ander land
- Regels die van toepassing zijn op werknemers afkomstig uit ene land die in andere land gaan
werken
- Bv. Gevangenwissel Olivier Van de kastelen
1.2 Multilaterale verdragen & instellingen
Meer dan 2 landen sluiten verdrag (“verdragsorganisatie” VN, NAVO)
Internationale Arbeidsorganisatie (IAO)
- IAO-conventies: belangrijke invloed op Belgisch arbeidsrecht
- Drieledig overleg: werkgevers, werknemers & regeringen
Raad van Europa (=/ Europese raad )
- 47 landen
o Rusland eruit
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)
o Waarborgt fundamentele vrijheden (vakbondsvrijheid, recht op privéleven,…)
o Kan rechtstreeks ingeroepen worden voor Belgische rechtbanken
- Europees Sociaal Handvest
o Recht op staking
o Welke vormen van staking bestaan er eigenlijk?
Stiptheidsacties : iedereen controleren
Langzaamaansacties : traag werken
Bedrijfsbezetting : bedrijfsgoederen ontvreemden (sleutels pikken), directie
gijzelen
Werkgever : lock out, werknemers buitenhouden
Europese Unie (EU)
- 27 landen
- Europese raad
- Rechtsinstrumenten: verordeningen, richtlijnen, besluiten, aanbevelingen & adviezen
- Handvest van grondrechten van EU: bv. vakbondsvrijheid, verbod dwangarbeid, gelijkheid
mannen en vrouwen, beperking maximale arbeidsduur
2 NATIONALE RECHTSBRONNEN
2.1 Sociale Grondrechten
Artikel 23 van de Grondwet
- “(…) het recht op arbeid en op de vrije keuze van beroepsarbeid in het raam van een
algemeen werkgelegenheidsbeleid dat onder meer gericht is op het waarborgen van een zo
hoog en stabiel mogelijk werkgelegenheidspeil, het recht op billijke arbeidsvoorwaarden en
, een billijke beloning, alsmede het recht op informatie, overleg en collectief onderhandelen
(…)”
Minimumloon : afgesloten in CAO tussen werkgever & werknemer
Collectief onderhandelen =/ staken
2.2 Sociale rechtsbronnen
Wetten & decreten
Koninklijke besluiten
Ministeriële besluiten
Rechtspraak
- In België: geen precedentenrecht
o Rechter kiest zelf, andere interpretaties
Rechtsleer
- Verzameling van gepubliceerde ideeën van rechtsgeleerden
Collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s)
- Nationaal niveau
- Sectoraal niveau
- Ondernemingsniveau
Het gebruik
- Ongeschreven regels waar als werkgever geen afstand van kan doen
- Bv. Elk jaar met pasen, werkgever betaalt u een bonus, dit jaar niet kan niet
3 HIËRARCHIE VAN RECHTSBRONNEN
art. 51 Cao-wet :
- Internationale – Grondwet- Wet- Cao’s
- Dwingende bepalingen van wet
- Geschreven individuele arbeidsovereenkomst
- Arbeidsreglement
- Aanvullende bepalingen van wet
- Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
o Bewijs = probleem
- Gebruik
Hoe deze hiërarchie interpreteren?
- lagere norm mag afwijken van hogere norm als hij hiermee niet strijdig is of rechten van
werknemer vermindert of zijn plichten verzwaart
o lagere bron kan meer doen voor werknemer dan hogere bron vraagt
o bv ondernemingscao > individuele geschreven arbeidsovereenkomst
meer loon toekennen
minder uren (afgesproken = 37u, NIET 38u, WEL 36u)
ALGEMENE BEPALINGEN VAN DE WAO
HB p. 23 – 58
Ambtenaren = statutair (vast benoemd)
