Theoretische pedagogiek
COLLEGE 1
13-11-24
Wijsgerig: filosofisch
Pedagogiek als wetenschap
Johan friedrich herbart (1776-1841): grondlegger van de pedagogiek als
wetenschappelijke discipline vanuit de filosofie en de psychologie. Vragen naar
doel ??
- Umriss padagogischer vorlesungen: het grondbegrip van de
pedagogiek ligt in het kunnen leren van het kind= basis voor
pedagogische interactie (de toekomst voor een kind is nog niet vastgelegd
want kinderen kunnen leren)
- Focus op het onderwijs: leerlingen activeren in hun denken
Rousseau: vooral beschrijvend en voorschrijvend
Stromingen in de wetenschappelijke pedagogiek
- Fenomenologie: leer van de fenomenen
Edmund Husserl (1859-1938) vanuit de directe en intuitieve ervaring van
verschijnselen kunnen we de essentiele van die verschijnselen ontdekken.
Gaat niet om de definitieve waarheid maar meer om de essentie (kus op
hoofd geven/ liefde geven) we kunnen de essentie van wat zich voordoet
bergrijpen omdat we de werkelijkheid kunnen zien. Kunnen we het dan
met elkaar eens zijn dat dat de juist essentie is?
Martinus langeveld: om opvoeding te kunnen definieren, moeten we
uitgaan van de ervaring van wat opvoeding is.
Ervaring en intenties: gaat om het ‘lezen’ van de wereld om je heen
- Conceptueel analytische stroming: op zoek naar zuiverheid van
begrippen
Wittgenstein: eerst helderheid over wat we bedoelen voordat we verder
gaan met invullen of oordelen (wanneer gebruiken we een begrip op de
juiste manier)
- Kritische theorie: de wetenschappelijke ideeën plaatsen in de
maatschappelijke context van die tijd. Hoe we bedoelingen lezen heeft
alles te maken met hoe we op een bepaald moment in de samenleven
hebben geleerd om te denken. Wie heeft het voor het zeggen? Welke
opvatting over wetenschap telt? Processen/verschijnselen kunnen alleen
goed begrepen worden vanuit hun politieke / sociale tijdspunt
Theoretische pedagogiek is gericht op begrijpen van opvoeding en onderwijs als
bijzondere interpersoonlijke processen die zich afspelen op het snijvlak van
ervaringen en betekenissen & keuzes
Startpunt is perspectief van de opvoeder ( die moet handelen)
- Individueel/ subjectief > dit kind, hier en nu
- Algemeen/ intersubjetief > herkenbare situaties voor iedereen
Opvoeding: gebeurt altijd en overal ter wereld, maar ook: kind geeft zn eigen
draai aan wat je het meegeeft, dus het eindresultaat van opvoeding is altijd
onzeker. > wat de ouder doet en kiest en overweegt leidt niet automatisch tot
een bepaald eindresultaat
Leren: gebeurt altijd en overal en overal ter wereld, maar ook: kind geeft er zijn
eigen draai aan. > wat de leerkracht doet leidt niet automatisch tot een bepaald
eindresultaat
Onzekerheid is fundamenteel
,Talen en woorden: door woorden te vertalen klopt de inhoud soms niet meer
COLLEGE 2
15-11-24
Waarom voeden we op?
- bescherming en verzorging (fysieke ontwikkeling)
- Overdragen van kennis (sociale ontwikkeling) bv. Nadoen en communicatie
>Socialisatie: internaliseren van wat ‘normaal’ is omtrent gedrag, houding en
uiterlijk (wat verwacht jou omgeving van jou)
Role taking: een sociale rol die je aanneemt omdat er een bepaald iets van jou
wordt verwacht.
- Distantie: kijken naar jezelf met de ogen van een ander (doe ik het
goed?)
- immitatie
Role making: ruimte om zelf invulling te geven aan de sociale rollen
- rol verwerpen
- tijdelijk doen alsof / liegen
Je zit dus niet vast aan je sociale rollen omdat we vrijheid van denken hebben en
zelf kunnen bepalen
We leven in een sociale wereld waar we gebonden zijn aan de mensen om ons
heen en de gewoontes, maar tegelijkertijd hebben we vrijheid
Opvoeding en opvoeden
Focus ligt op correcte taalgebruik wat gebruikelijk en paradigmatisch is ( het
woord wordt in een zin gebruikt waar niet over te discussiëren valt of het correct
is gebruikt)
Opvoeding: een geheel aan daden dat als doel heeft om een kind te
ondersteunen in het proces van volwassen worden ( gaat om inhoud bv religie en
vorm bv beschermend > kan je terugzien in bv materiaal wat in hun huis staat)
Opvoeden: specifieke daden gericht op specifieke beïnvloeding naar een
gewenste richting bv corrigeren (opvoeden is dus een onderdeel van grotere
geheel van opvoeding)
Voorwaarden
- intentionele doelbewuste handelingen
- interactie tussen volwassene en kind
Inhoud , doet opvoeden er nog toe als de uitkomst totaal anders kan zijn dan de
input?
- Leren wat waardevol is (moreel, ethisch)
- Regels in de samenleving (verkeersregels)
- Wat verstandig/ prudent is (hygiene)
‘opvoeden is een poging om invloed uit te oefenen op de wil van het kind’
Je wil dat een kind de innerlijke drive heeft om goed gedrag te willen vertonen
met de kennis die jij hebt meegegeven
Einddoel van opvoeden: volwassenheid. Zich kunnen gedragen volgens de
geldende rechten en plichten en de morele verantwoordelijkheid om daarnaar
willen handelen. (cultuur onafhankelijk)
Kenmerk van volwassenheid: eigen, relatief stabiele levensoriëntatie; dat
waar jij voor staat en waar anderen je op mogen aanspreken.
- Door persoon zelf onderschreven
, - Hoeft niet door kritische reflectie
- Meestal niet geheel uniek, maar herkenbaar als innerlijke kern van die
persoon
Conceptuele analyse: gebruiksregels van het concept maar geeft geen
invulling aan opvoeding > afhankelijk van de levensoriëntatie van ouders. Bv
zelfstandigheid
Onderwijs: plek waar ‘relevante kennis’ wordt doorgegeven aan de nieuwe
generatie
3 kenmerken
- Iets waardevols leren (maatschappelijk belang samenleving, kan schuren
met ouders)
- Op een moreel acceptabele manier (ieder kind kan leren en vrijheid om
zelf te denken. Dus geen indoctrinatie waarbij het kind een instrument is
om te bereiken wat leraar belangrijk vind)
- Leidend tot ontwikkeling en groei
Learning
- What > feitjes
- How > uitvoeren
- Why > uitleggen/ begrijpen (hoogste vorm van leren)
Education: ontwikkeling van mens-zijn ( kunnen leren, nadenken en zelf oordeel
hebben)
Onderwijs: plicht om alle leerlingen toe te rusten met kennis, vaardigheden en
houdingen die in het algemeen gezien worden als zinvol en wenselijk
Ouders: recht om hun kinderen in de opvoeden met dingen die zij zelf belangrijk
vinden.
COLLEGE 3
20-11-24
Dit college focus op linkerkant van driehoek
Fenomenologische pedagogiek (Langeveld):
Kijken naar opvoeding zoals die zich voordoet, wat
doen mensen?
Kijken naar menselijke gedragingen, wat willen mensen zeggen als ze iets doen.
Gedrag met betekenis (hoed optillen van hoofd = groeten)
We kunnen betekenissen herkennen omdat we gedeelde ervaringen hebben
(schoentje zetten)
“het beginpunt der systematische pedagogiek ligt in de ervaringsnotie van wat
opvoeding is” : het startpunt is onze eigen ervaring, betekenissen herkennen
Kenmerken van pedagogische relatie:
- Anatinomisch karakter (anti (tegen) nomos (wet/regel)):
Onophefbare tegenstelling tussen twee elementen, in opvoeding zijn 2
elementen die tegen elkaar staan en logisch gezien elkaar uitsluiten, maar
toch tegelijk waar zijn. (magneetjes er zit een spanning tussen ene kant
wel en andere niet)
COLLEGE 1
13-11-24
Wijsgerig: filosofisch
Pedagogiek als wetenschap
Johan friedrich herbart (1776-1841): grondlegger van de pedagogiek als
wetenschappelijke discipline vanuit de filosofie en de psychologie. Vragen naar
doel ??
- Umriss padagogischer vorlesungen: het grondbegrip van de
pedagogiek ligt in het kunnen leren van het kind= basis voor
pedagogische interactie (de toekomst voor een kind is nog niet vastgelegd
want kinderen kunnen leren)
- Focus op het onderwijs: leerlingen activeren in hun denken
Rousseau: vooral beschrijvend en voorschrijvend
Stromingen in de wetenschappelijke pedagogiek
- Fenomenologie: leer van de fenomenen
Edmund Husserl (1859-1938) vanuit de directe en intuitieve ervaring van
verschijnselen kunnen we de essentiele van die verschijnselen ontdekken.
Gaat niet om de definitieve waarheid maar meer om de essentie (kus op
hoofd geven/ liefde geven) we kunnen de essentie van wat zich voordoet
bergrijpen omdat we de werkelijkheid kunnen zien. Kunnen we het dan
met elkaar eens zijn dat dat de juist essentie is?
Martinus langeveld: om opvoeding te kunnen definieren, moeten we
uitgaan van de ervaring van wat opvoeding is.
Ervaring en intenties: gaat om het ‘lezen’ van de wereld om je heen
- Conceptueel analytische stroming: op zoek naar zuiverheid van
begrippen
Wittgenstein: eerst helderheid over wat we bedoelen voordat we verder
gaan met invullen of oordelen (wanneer gebruiken we een begrip op de
juiste manier)
- Kritische theorie: de wetenschappelijke ideeën plaatsen in de
maatschappelijke context van die tijd. Hoe we bedoelingen lezen heeft
alles te maken met hoe we op een bepaald moment in de samenleven
hebben geleerd om te denken. Wie heeft het voor het zeggen? Welke
opvatting over wetenschap telt? Processen/verschijnselen kunnen alleen
goed begrepen worden vanuit hun politieke / sociale tijdspunt
Theoretische pedagogiek is gericht op begrijpen van opvoeding en onderwijs als
bijzondere interpersoonlijke processen die zich afspelen op het snijvlak van
ervaringen en betekenissen & keuzes
Startpunt is perspectief van de opvoeder ( die moet handelen)
- Individueel/ subjectief > dit kind, hier en nu
- Algemeen/ intersubjetief > herkenbare situaties voor iedereen
Opvoeding: gebeurt altijd en overal ter wereld, maar ook: kind geeft zn eigen
draai aan wat je het meegeeft, dus het eindresultaat van opvoeding is altijd
onzeker. > wat de ouder doet en kiest en overweegt leidt niet automatisch tot
een bepaald eindresultaat
Leren: gebeurt altijd en overal en overal ter wereld, maar ook: kind geeft er zijn
eigen draai aan. > wat de leerkracht doet leidt niet automatisch tot een bepaald
eindresultaat
Onzekerheid is fundamenteel
,Talen en woorden: door woorden te vertalen klopt de inhoud soms niet meer
COLLEGE 2
15-11-24
Waarom voeden we op?
- bescherming en verzorging (fysieke ontwikkeling)
- Overdragen van kennis (sociale ontwikkeling) bv. Nadoen en communicatie
>Socialisatie: internaliseren van wat ‘normaal’ is omtrent gedrag, houding en
uiterlijk (wat verwacht jou omgeving van jou)
Role taking: een sociale rol die je aanneemt omdat er een bepaald iets van jou
wordt verwacht.
- Distantie: kijken naar jezelf met de ogen van een ander (doe ik het
goed?)
- immitatie
Role making: ruimte om zelf invulling te geven aan de sociale rollen
- rol verwerpen
- tijdelijk doen alsof / liegen
Je zit dus niet vast aan je sociale rollen omdat we vrijheid van denken hebben en
zelf kunnen bepalen
We leven in een sociale wereld waar we gebonden zijn aan de mensen om ons
heen en de gewoontes, maar tegelijkertijd hebben we vrijheid
Opvoeding en opvoeden
Focus ligt op correcte taalgebruik wat gebruikelijk en paradigmatisch is ( het
woord wordt in een zin gebruikt waar niet over te discussiëren valt of het correct
is gebruikt)
Opvoeding: een geheel aan daden dat als doel heeft om een kind te
ondersteunen in het proces van volwassen worden ( gaat om inhoud bv religie en
vorm bv beschermend > kan je terugzien in bv materiaal wat in hun huis staat)
Opvoeden: specifieke daden gericht op specifieke beïnvloeding naar een
gewenste richting bv corrigeren (opvoeden is dus een onderdeel van grotere
geheel van opvoeding)
Voorwaarden
- intentionele doelbewuste handelingen
- interactie tussen volwassene en kind
Inhoud , doet opvoeden er nog toe als de uitkomst totaal anders kan zijn dan de
input?
- Leren wat waardevol is (moreel, ethisch)
- Regels in de samenleving (verkeersregels)
- Wat verstandig/ prudent is (hygiene)
‘opvoeden is een poging om invloed uit te oefenen op de wil van het kind’
Je wil dat een kind de innerlijke drive heeft om goed gedrag te willen vertonen
met de kennis die jij hebt meegegeven
Einddoel van opvoeden: volwassenheid. Zich kunnen gedragen volgens de
geldende rechten en plichten en de morele verantwoordelijkheid om daarnaar
willen handelen. (cultuur onafhankelijk)
Kenmerk van volwassenheid: eigen, relatief stabiele levensoriëntatie; dat
waar jij voor staat en waar anderen je op mogen aanspreken.
- Door persoon zelf onderschreven
, - Hoeft niet door kritische reflectie
- Meestal niet geheel uniek, maar herkenbaar als innerlijke kern van die
persoon
Conceptuele analyse: gebruiksregels van het concept maar geeft geen
invulling aan opvoeding > afhankelijk van de levensoriëntatie van ouders. Bv
zelfstandigheid
Onderwijs: plek waar ‘relevante kennis’ wordt doorgegeven aan de nieuwe
generatie
3 kenmerken
- Iets waardevols leren (maatschappelijk belang samenleving, kan schuren
met ouders)
- Op een moreel acceptabele manier (ieder kind kan leren en vrijheid om
zelf te denken. Dus geen indoctrinatie waarbij het kind een instrument is
om te bereiken wat leraar belangrijk vind)
- Leidend tot ontwikkeling en groei
Learning
- What > feitjes
- How > uitvoeren
- Why > uitleggen/ begrijpen (hoogste vorm van leren)
Education: ontwikkeling van mens-zijn ( kunnen leren, nadenken en zelf oordeel
hebben)
Onderwijs: plicht om alle leerlingen toe te rusten met kennis, vaardigheden en
houdingen die in het algemeen gezien worden als zinvol en wenselijk
Ouders: recht om hun kinderen in de opvoeden met dingen die zij zelf belangrijk
vinden.
COLLEGE 3
20-11-24
Dit college focus op linkerkant van driehoek
Fenomenologische pedagogiek (Langeveld):
Kijken naar opvoeding zoals die zich voordoet, wat
doen mensen?
Kijken naar menselijke gedragingen, wat willen mensen zeggen als ze iets doen.
Gedrag met betekenis (hoed optillen van hoofd = groeten)
We kunnen betekenissen herkennen omdat we gedeelde ervaringen hebben
(schoentje zetten)
“het beginpunt der systematische pedagogiek ligt in de ervaringsnotie van wat
opvoeding is” : het startpunt is onze eigen ervaring, betekenissen herkennen
Kenmerken van pedagogische relatie:
- Anatinomisch karakter (anti (tegen) nomos (wet/regel)):
Onophefbare tegenstelling tussen twee elementen, in opvoeding zijn 2
elementen die tegen elkaar staan en logisch gezien elkaar uitsluiten, maar
toch tegelijk waar zijn. (magneetjes er zit een spanning tussen ene kant
wel en andere niet)
