Taalontwikkeling
H1: Inleiding
1.1 Taalontwikkeling: een multidimensioneel gebeuren
Taalontwikkeling is gebaseerd op een interactie tussen aangeboren taalvermogen en
taalaanbod. We kunnen ook de taalontwikkeling niet bestuderen zonder rekening te houden met
andere ontwikkelingsdomeinen. Taalontwikkeling gebeurt gemiddeld tussen 0 en 12 jaar.
Voor succesvolle taalontwikkeling aantal voorwaarden vervuld zijn:
● Interne/intrinsieke voorwaarden: aangeboren of ontwikkelingskenmerken van kind
● Externe/extrinsieke voorwaarden: kenmerken van de omgeving waarin kind zich
ontwikkelt
1.1.1 Taalontwikkeling en algemene ontwikkeling
Basisvoorwaarde voor vlotte taalontwikkeling = normale anatomische en neurologische
ontwikkeling
Verschillende domeinen van ontwikkeling:
● Sensori-motorische ontwikkeling
o Sensorisch = zintuigen met nadruk op zien en horen
o Motorisch = leren bewegen, kruipen, lopen, …
● Cognitieve ontwikkeling
o Ontwikkeling van denk- en leervermogen
● Sociaal-emotionele ontwikkeling
o Ontwikkeling van de gevoelswereld + interactie met andere mensen
,Opm.: Om de spraakklanken correct te produceren moet kind klanken uit omgeving goed
kunnen waarnemen, motorische controle over lippen hebben en er is een constante
wisselwerking tussen taal en denken.
1.1.2 Aangeboren taalvermogen
Language Acquisition Device (LAD) – Chomsky
-> Is deels waar, maar de theorie ging iets te ver
Aangeboren taalvermogen/taalaanleg = genetisch bepaalde taalcapaciteiten
-> Niet ieder kind heeft evenveel taalaanleg; sommige kinderen leren sneller en vlotter
moedertaal
Vroeger:
● 1 bepaald gebied in hersenen verantwoordelijk voor ontwikkeling van taal
● Bij beschadiging ontwikkelt kind geen taal
Nu:
● Verschillende componenten verantwoordelijk voor ontwikkeling van taal
o Oa. Wernicke en Broca
● Bij beschadiging van belangrijke hersengebieden voor taalontwikkeling nemen andere
hersengebieden taak over
o Vlotter bij jonge kinderen
o Kritische periode
▪ Hersenen zijn eerste 7 levensjaren flexibel
▪ In deze periode kan kind moedertaal perfect leren met voldoende
stimulatie in de juiste periode
Opm.: Een kind dat tijdens zijn eerste levensjaren nooit in contact is gekomen met taal, zal dat
niet meer inhalen!
,1.1.3 Taalaanbod
Een kind zal geen taal leren als het niet in contact komt met taal; het heeft een taalaanbod nodig
Vb 1: Kinderen opgegroeid tussen wolven
o Enkel grommen en huilen
o Kind van 3j begreep/produceerde snel enkele woorden
o Kind van 5j doorliep de fasen van taalontwikkeling (brabbelen, losse woorden)
▪ Kwam niet verder dan 30 woorden
▪ Enkel telegramstijl
Vb 2: Genie: opgesloten op kamer voor 2j
o Geen contact met buitenwereld
o Wanneer geluiden maken -> mishandeld door vader
o Op 13 j vluchten
o Klein, niet zindelijk, niet praten
o Leerde woorden maar sterk vereenvoudigd + telegramstijl
Soorten taalaanbod:
● Brede omgevingstaal
o Mensen die praten tegen elkaar in bijzijn van het kind
o Kind speelt in ruimte waar tv/radio opstaat
o Kind leert hier niet veel uit
● Child directed speech
o = verzorgerstaal, mothers, fatherese
o Taalgericht naar kind
o Aangepast taalgebruik aan kind (hoge intonatie, simpele zinnetjes, …)
o Mag gebruikt worden tot 18 maanden; later ≠ goed taalaanbod
Het taalgebruik van de verzorger heeft een grote voorbeeldfunctie
-> Met een voldoende en aangepast taalaanbod kan de opvoeder de taalontwikkeling van het
kind duidelijk stimuleren
● Kind gebruikt taalaanbod om woordbetekenissen en taalregels uit te proberen
o Veel gepraat tegen kind, voorlezen, alles benoemen
▪ Veel grotere woordenschat
o Minder aanbod
▪ Beperkte woordenschat
o Tweetalige kinderen
▪ Soms beperkte woordenschat in beide talen
Opm.: de stimulatie van taal gebeurt best spontaan en spelenderwijs (voorlezen, zingen, …)
1.1.4 De wisselwerking tussen aangeboren taalvermogen en taalaanbod
Kinderen imiteren volwassenen maar taalverwervingsproces is geen klakkeloze imitatie.
-> Taalverwerving is een creatief proces waarbij het kind zelf op zoek gaat
● Kind ontdekt regel maar denkt niet aan de uitzondering
o Brengde i.p.v. bracht
● Kind is creatief in het vinden van en ontdekken van regeltjes
o vb. creooltalen
● Als kind een woord niet kent kijkt hij naar soortgelijke dingen
, o Tienentwintig = dertig
o Smeervlees = pastei (denkt aan smeerkaas)
Opm.: kind zoekt naar regelmatigheden in het taalaanbod
Algemene taalverwervingprincipe werkt zeer efficiënt:
-> Elk taal verwervend kind bouwt voor zichzelf het volledige systeem van z’n moedertaal op en
steunt daarvoor op de betekenisvolle taal die het opvangt uit de omgeving.
Opm.: kinderen leren dus spreken omdat opvoeders tegen hen spreken over wat ze
meemaken, zien, beleven, over wat hen bezighoudt.
Vergelijking met auto:
● Aangeboren taalvermogen = motor
o Motor kan niet werken zonder brandstof
● Taalaanbod = brandstof
o Als brandstof goed is afgestemd op motor, dan rijdt de auto comfortabel
1.2 Componenten van de taalontwikkeling
1.2.1 Taalbegrip en taalproductie
Taalbegrip (= passieve taalkennis) > taalproductie (= actieve kennis)
-> We begrijpen meer dan we kunnen produceren vb. bij vreemde taal
-> Ook zo bij taalverwerving van kinderen
Typisch voor verzorgerstaal is dat ze mee evolueert met kind; loopt altijd stapje voor
=> omdat het taalaanbod vooruitloopt op de taalontwikkeling, zal het kind veel bijleren
1.2.2 De vorm van taaluitingen
Voor de vorm van taaluitingen maken we een onderscheid volgens de omvang vd bouwstenen
● De vorming van KLANKEN
o Techniek verwerven voor de articulatie van de individuele klanken
o Individuele klanken leren samenvoegen tot lettergrepen
● De vorming van WOORDEN
o Inzicht krijgen dat veel woorden in verschillende vormen kunnen verschijnen
▪ Boek – boekje
▪ Ik loop – ik liep
o Leren dat je nieuwe woorden kan vormen door korte woorden samen te voegen
▪ Tafel + poot = tafelpoot
● De vorming van ZINNEN
o Eerste uitingen vaak maar 1 of 2 woorden
o Ontdekken dat woorden in bepaalde volgorde moeten
▪ MAAR dat je wel woorden kan vervangen om de boodschap te veranderen
Opm.: in alle 3 de niveaus komt het erop neer dat het kind zijn taal verwerft door bouwstenen te
verzamelen en te leren hoe het die kan samenvoegen tot grotere gehelen.
1.2.3 De betekenis en het gebruik van taaluitingen
H1: Inleiding
1.1 Taalontwikkeling: een multidimensioneel gebeuren
Taalontwikkeling is gebaseerd op een interactie tussen aangeboren taalvermogen en
taalaanbod. We kunnen ook de taalontwikkeling niet bestuderen zonder rekening te houden met
andere ontwikkelingsdomeinen. Taalontwikkeling gebeurt gemiddeld tussen 0 en 12 jaar.
Voor succesvolle taalontwikkeling aantal voorwaarden vervuld zijn:
● Interne/intrinsieke voorwaarden: aangeboren of ontwikkelingskenmerken van kind
● Externe/extrinsieke voorwaarden: kenmerken van de omgeving waarin kind zich
ontwikkelt
1.1.1 Taalontwikkeling en algemene ontwikkeling
Basisvoorwaarde voor vlotte taalontwikkeling = normale anatomische en neurologische
ontwikkeling
Verschillende domeinen van ontwikkeling:
● Sensori-motorische ontwikkeling
o Sensorisch = zintuigen met nadruk op zien en horen
o Motorisch = leren bewegen, kruipen, lopen, …
● Cognitieve ontwikkeling
o Ontwikkeling van denk- en leervermogen
● Sociaal-emotionele ontwikkeling
o Ontwikkeling van de gevoelswereld + interactie met andere mensen
,Opm.: Om de spraakklanken correct te produceren moet kind klanken uit omgeving goed
kunnen waarnemen, motorische controle over lippen hebben en er is een constante
wisselwerking tussen taal en denken.
1.1.2 Aangeboren taalvermogen
Language Acquisition Device (LAD) – Chomsky
-> Is deels waar, maar de theorie ging iets te ver
Aangeboren taalvermogen/taalaanleg = genetisch bepaalde taalcapaciteiten
-> Niet ieder kind heeft evenveel taalaanleg; sommige kinderen leren sneller en vlotter
moedertaal
Vroeger:
● 1 bepaald gebied in hersenen verantwoordelijk voor ontwikkeling van taal
● Bij beschadiging ontwikkelt kind geen taal
Nu:
● Verschillende componenten verantwoordelijk voor ontwikkeling van taal
o Oa. Wernicke en Broca
● Bij beschadiging van belangrijke hersengebieden voor taalontwikkeling nemen andere
hersengebieden taak over
o Vlotter bij jonge kinderen
o Kritische periode
▪ Hersenen zijn eerste 7 levensjaren flexibel
▪ In deze periode kan kind moedertaal perfect leren met voldoende
stimulatie in de juiste periode
Opm.: Een kind dat tijdens zijn eerste levensjaren nooit in contact is gekomen met taal, zal dat
niet meer inhalen!
,1.1.3 Taalaanbod
Een kind zal geen taal leren als het niet in contact komt met taal; het heeft een taalaanbod nodig
Vb 1: Kinderen opgegroeid tussen wolven
o Enkel grommen en huilen
o Kind van 3j begreep/produceerde snel enkele woorden
o Kind van 5j doorliep de fasen van taalontwikkeling (brabbelen, losse woorden)
▪ Kwam niet verder dan 30 woorden
▪ Enkel telegramstijl
Vb 2: Genie: opgesloten op kamer voor 2j
o Geen contact met buitenwereld
o Wanneer geluiden maken -> mishandeld door vader
o Op 13 j vluchten
o Klein, niet zindelijk, niet praten
o Leerde woorden maar sterk vereenvoudigd + telegramstijl
Soorten taalaanbod:
● Brede omgevingstaal
o Mensen die praten tegen elkaar in bijzijn van het kind
o Kind speelt in ruimte waar tv/radio opstaat
o Kind leert hier niet veel uit
● Child directed speech
o = verzorgerstaal, mothers, fatherese
o Taalgericht naar kind
o Aangepast taalgebruik aan kind (hoge intonatie, simpele zinnetjes, …)
o Mag gebruikt worden tot 18 maanden; later ≠ goed taalaanbod
Het taalgebruik van de verzorger heeft een grote voorbeeldfunctie
-> Met een voldoende en aangepast taalaanbod kan de opvoeder de taalontwikkeling van het
kind duidelijk stimuleren
● Kind gebruikt taalaanbod om woordbetekenissen en taalregels uit te proberen
o Veel gepraat tegen kind, voorlezen, alles benoemen
▪ Veel grotere woordenschat
o Minder aanbod
▪ Beperkte woordenschat
o Tweetalige kinderen
▪ Soms beperkte woordenschat in beide talen
Opm.: de stimulatie van taal gebeurt best spontaan en spelenderwijs (voorlezen, zingen, …)
1.1.4 De wisselwerking tussen aangeboren taalvermogen en taalaanbod
Kinderen imiteren volwassenen maar taalverwervingsproces is geen klakkeloze imitatie.
-> Taalverwerving is een creatief proces waarbij het kind zelf op zoek gaat
● Kind ontdekt regel maar denkt niet aan de uitzondering
o Brengde i.p.v. bracht
● Kind is creatief in het vinden van en ontdekken van regeltjes
o vb. creooltalen
● Als kind een woord niet kent kijkt hij naar soortgelijke dingen
, o Tienentwintig = dertig
o Smeervlees = pastei (denkt aan smeerkaas)
Opm.: kind zoekt naar regelmatigheden in het taalaanbod
Algemene taalverwervingprincipe werkt zeer efficiënt:
-> Elk taal verwervend kind bouwt voor zichzelf het volledige systeem van z’n moedertaal op en
steunt daarvoor op de betekenisvolle taal die het opvangt uit de omgeving.
Opm.: kinderen leren dus spreken omdat opvoeders tegen hen spreken over wat ze
meemaken, zien, beleven, over wat hen bezighoudt.
Vergelijking met auto:
● Aangeboren taalvermogen = motor
o Motor kan niet werken zonder brandstof
● Taalaanbod = brandstof
o Als brandstof goed is afgestemd op motor, dan rijdt de auto comfortabel
1.2 Componenten van de taalontwikkeling
1.2.1 Taalbegrip en taalproductie
Taalbegrip (= passieve taalkennis) > taalproductie (= actieve kennis)
-> We begrijpen meer dan we kunnen produceren vb. bij vreemde taal
-> Ook zo bij taalverwerving van kinderen
Typisch voor verzorgerstaal is dat ze mee evolueert met kind; loopt altijd stapje voor
=> omdat het taalaanbod vooruitloopt op de taalontwikkeling, zal het kind veel bijleren
1.2.2 De vorm van taaluitingen
Voor de vorm van taaluitingen maken we een onderscheid volgens de omvang vd bouwstenen
● De vorming van KLANKEN
o Techniek verwerven voor de articulatie van de individuele klanken
o Individuele klanken leren samenvoegen tot lettergrepen
● De vorming van WOORDEN
o Inzicht krijgen dat veel woorden in verschillende vormen kunnen verschijnen
▪ Boek – boekje
▪ Ik loop – ik liep
o Leren dat je nieuwe woorden kan vormen door korte woorden samen te voegen
▪ Tafel + poot = tafelpoot
● De vorming van ZINNEN
o Eerste uitingen vaak maar 1 of 2 woorden
o Ontdekken dat woorden in bepaalde volgorde moeten
▪ MAAR dat je wel woorden kan vervangen om de boodschap te veranderen
Opm.: in alle 3 de niveaus komt het erop neer dat het kind zijn taal verwerft door bouwstenen te
verzamelen en te leren hoe het die kan samenvoegen tot grotere gehelen.
1.2.3 De betekenis en het gebruik van taaluitingen
