Beter leren lezen
Deel 2: historiek van de leesmethode
1. Inleiding
Hierin brengen we een historiek van de leesmethodes aan bod. Het lijk
interessant om de invalshoek te begrijpen en hoe de leesmethodes van
vandaag tot stand zijn gekomen en hoe de DSM ook schatplichtig is aan de
ervaringswijsheid uit het verleden.
2. Spelmethodes
2.1 Lezen met alfabetnamen
Vanaf de Griekse – romeinse tijd tot in de 19e eeuw leerden kinderen lezen
via de zogenaamde ‘spelmethodes’. Ze begonnen met he taanleren van
het alfabet. Ze gaven de letters van het alfabet als volgt (a = aa/, b =
bee/, c = cee/. Wanneer ze de letters beheersten ging het over tot het
verbinden van de letters tot woorden. VOORBEELD: b o e r werd bee-oo-ee-
er de spelmethode = synthetische of samenstellende methode
Leerkrachten die de spelmethode hanteerden, beschikten nog niet over het
comfort om de leerlingen klassikaal en gedurende langere tijd te kunnen
begeleiden. Ze hadden zelden een lerarenopleiding. Vroeger was het
individueel onderwijs.
Wat verstaan we onder spelmethode + 2 voorbeelden
= mensen of kinderen die leren lezen volgens het alfabet
VOORBEELD: hornbook, wastafeltjes
2.2 Wastafeltje, ABC- plankjes, hornbook, ABC-boek
Ze leerden lezen volgens de alfabetnamen. Ze konden daarbij gebruik
maken van VOORBEELD: een wastafeltje, ABC – plankjes,
Hornbo Rechthoekig plankje met daarop een velletje papier met het
ok alfabet, met soms aangevulde getallen.
2.3 Verkorte spelmethodieken
2.4 Zwakke en inspirerende kanten van de spelmethodiek
2.4.1 Kritiek op spellen met alfabetnamen
Er kwam heel vroeg kritiek op de spelmethodiek. Het was niet moeilijk
om het aanleren van de lettertekens, maar de vloeiende verbinding
van de letters tot een woord. Pas in de tweede helft van de 19de eeuw
werd bij spelmethode verdrongen door de klankmethode, die gebruik
maakt van natuurlijke klanken in plaats van alfabetische namen.
2.4.2 Inspirerende aspecten van de spelmethode
1. Beklemtoning van automatisatie
= kinderen moesten de lettergroepen, het alfabet, de lettergrepen
van opdreunen, eerst in volgrode en vervolgens door elkaar. Op de
dag van vandaag is het indrillen nog altijd belangrijk.
1
, 2. Het lettergroep en lettergreeplezen
= we troffen op zo’n ABC- plankjes aan dat er werd gewerkt met
kollommen met letterverbindingen. VOORBEELD: in de ene kolom
KM – woordjes (klinker – medeklinker woordjes) zoals: ab, eb, im, uc,
ac. In de andere kolom MK- woordjes (medeklinker – klinker
woordjes) zoals ba, be, bo, bu
Het inslijpen van KM- woordjes is volgens de DSM 1 belangrijk omdat
het de synthese van woorden vergemakkelijkt.
3. Naast script2 ook geschreven letters
= we zien dat er vroeger al aandacht was voor de geschreven
letters. We leiden dat bv af uit de letterhoutjes (daarop zag je
gedrukte maar ook geschreven letters op)
GEVOLG van te laat ‘geschreven aan te leren?
Ze schrijven script (B A K) in plaats van (b a k)
Wat is de kritiek op de spelmethodiek + zijn er ook inspirerende
aspecten? Welke?
Kritiek op de spelmethodiek met alfabetnamen
Onnatuurlijke leerwijze:
= De methode leerde kinderen letters aan via hun alfabetische namen
(zoals "bee" voor B), wat niet overeenkomt met hoe letters klinken in
woorden. Dit maakte het moeilijk om letters vloeiend aan elkaar te
verbinden tot een woord.
Belemmering van leesontwikkeling:
= Kinderen konden de afzonderlijke lettertekens wel herkennen, maar
hadden moeite met het samenvoegen tot klanken en woorden. Hierdoor
verliep het leren lezen traag en moeizaam.
Gebrek aan klankbewustzijn:
= De methode stimuleerde onvoldoende het fonemisch bewustzijn, wat
essentieel is voor het leren lezen en spellen.
Inspirerende aspecten van de alfabetnaam-methode
Systematische aanpak:
= De methode bood een gestructureerde en overzichtelijke manier om
het alfabet te leren, wat voor sommige leerlingen houvast gaf.
Basiskennis van lettervormen:
= Het herkennen en benoemen van letters was een eerste stap in
geletterdheid, en deze methode legde daar een sterke nadruk op.
Historische waarde:
= De methode toont hoe onderwijs zich ontwikkelt en past zich aan op
basis van pedagogische inzichten. Het vormt een belangrijk onderdeel
van de geschiedenis van het leesonderwijs.
2.5 Spelmethode de Haan vanaf 1965
2.6 Letter voor letter in functie van het schrijven
1
DSM = directe systeemmethodiek
2
Script = manier waarop je letters leest (zie VB)
2
, 3. Klankmethodes
3.1 Klanksynthetische en complexere klankmethodes
Uitgangspunt (fonetische benaming van de letters) van deze methode was
de ‘natuurlijke klank’. Het wordt VOORBEELD: keer werd niet meer gezien
als /ka/ -/ ee/ - /er/ maar met de klanknamen /k/-/ ee/ -/ rrr/ = fonetisch
uitspreken van de letters. Ook de tweeklanken werden niet meer als een
samenstelling (ei) gezien maar als een samenstelling van aparte klanken
dus /e/ en /i/ . Korte klinkers = /a/ e/o/i/ u/. Lange klinkers = aa/ ee/ oo/ uu
3.2 Vroege klankmethodes in de 16de en 17de eeuw NAMEN + DATUMS
KENNEN!
Duitser Valentin Ickelsamer ontwierp in 1550 een klankmethode. Het
leren van de klanken werd ondersteun door allerlei geluiden.
In 1654 ontwikkelde Jan Amos Comenius en gelijkaardige aanpak
De methode van Comenius was een spelleesmethode: lezen/schrijven
en spelling gingen samen. Hij was de voorstander (voorloper) van de
invoering van klassikaal onderwijs
Spelleesmeth Lezen/schrijven en spelling worden tegelijkertijd samen
ode aangeleerd
3.3 Schneither en Nieuwold
In Nederland kende men later ook de klankmethodes maar werd het nog
niet direct toegepast in de praktijk. Schneither ging een weddenschap aan:
DOEL onderwijs te verbeteren. Hij beweerde dat hij met zijn methode erin
zou slagen om na 60uur het leesonderwijs bij
enkele kinderen een behoorlijke
leesvaardigheid te ontwikkelen. Hij WON. Hij
publiceerde zijn methode ‘nieuwe leerwijze
om kinderen binnen zeer korte tijd te leren,
lezen en denken. Hij werkte aan de hand van
afbeeldingen VOORBEELD: kraai – aai, kooi –
ooi. Schneither brengt zijn klanken aan via
analyse en niet meer om een echte
klanksynthesemethode (samenvoegen).
Voor het samenvoegen of synthese ontwierp
nieuwpold een interessant leermiddel. Een draaibaar, klassikaal letterrad
(werd later in therapieën gebruikt
Het samenvoegen van letters. Wat verstaan we onder de
klankmethode en hoe zagen die 1e klankmethodes eruit?
Wat verstaan we onder de klankmethode?
De klankmethode is een leesinstructiemethode waarbij kinderen leren
lezen door klanken te herkennen en te combineren, in plaats van
alfabetnamen te gebruiken. Het uitgangspunt is dat letters en
lettercombinaties worden gekoppeld aan de klank die ze in woorden
vertegenwoordigen, zoals /k/ voor "k" en /aa/ voor "aa".
- DOEL: Het bevorderen van fonemisch bewustzijn – het besef dat
woorden uit afzonderlijke klanken bestaan.
3
Deel 2: historiek van de leesmethode
1. Inleiding
Hierin brengen we een historiek van de leesmethodes aan bod. Het lijk
interessant om de invalshoek te begrijpen en hoe de leesmethodes van
vandaag tot stand zijn gekomen en hoe de DSM ook schatplichtig is aan de
ervaringswijsheid uit het verleden.
2. Spelmethodes
2.1 Lezen met alfabetnamen
Vanaf de Griekse – romeinse tijd tot in de 19e eeuw leerden kinderen lezen
via de zogenaamde ‘spelmethodes’. Ze begonnen met he taanleren van
het alfabet. Ze gaven de letters van het alfabet als volgt (a = aa/, b =
bee/, c = cee/. Wanneer ze de letters beheersten ging het over tot het
verbinden van de letters tot woorden. VOORBEELD: b o e r werd bee-oo-ee-
er de spelmethode = synthetische of samenstellende methode
Leerkrachten die de spelmethode hanteerden, beschikten nog niet over het
comfort om de leerlingen klassikaal en gedurende langere tijd te kunnen
begeleiden. Ze hadden zelden een lerarenopleiding. Vroeger was het
individueel onderwijs.
Wat verstaan we onder spelmethode + 2 voorbeelden
= mensen of kinderen die leren lezen volgens het alfabet
VOORBEELD: hornbook, wastafeltjes
2.2 Wastafeltje, ABC- plankjes, hornbook, ABC-boek
Ze leerden lezen volgens de alfabetnamen. Ze konden daarbij gebruik
maken van VOORBEELD: een wastafeltje, ABC – plankjes,
Hornbo Rechthoekig plankje met daarop een velletje papier met het
ok alfabet, met soms aangevulde getallen.
2.3 Verkorte spelmethodieken
2.4 Zwakke en inspirerende kanten van de spelmethodiek
2.4.1 Kritiek op spellen met alfabetnamen
Er kwam heel vroeg kritiek op de spelmethodiek. Het was niet moeilijk
om het aanleren van de lettertekens, maar de vloeiende verbinding
van de letters tot een woord. Pas in de tweede helft van de 19de eeuw
werd bij spelmethode verdrongen door de klankmethode, die gebruik
maakt van natuurlijke klanken in plaats van alfabetische namen.
2.4.2 Inspirerende aspecten van de spelmethode
1. Beklemtoning van automatisatie
= kinderen moesten de lettergroepen, het alfabet, de lettergrepen
van opdreunen, eerst in volgrode en vervolgens door elkaar. Op de
dag van vandaag is het indrillen nog altijd belangrijk.
1
, 2. Het lettergroep en lettergreeplezen
= we troffen op zo’n ABC- plankjes aan dat er werd gewerkt met
kollommen met letterverbindingen. VOORBEELD: in de ene kolom
KM – woordjes (klinker – medeklinker woordjes) zoals: ab, eb, im, uc,
ac. In de andere kolom MK- woordjes (medeklinker – klinker
woordjes) zoals ba, be, bo, bu
Het inslijpen van KM- woordjes is volgens de DSM 1 belangrijk omdat
het de synthese van woorden vergemakkelijkt.
3. Naast script2 ook geschreven letters
= we zien dat er vroeger al aandacht was voor de geschreven
letters. We leiden dat bv af uit de letterhoutjes (daarop zag je
gedrukte maar ook geschreven letters op)
GEVOLG van te laat ‘geschreven aan te leren?
Ze schrijven script (B A K) in plaats van (b a k)
Wat is de kritiek op de spelmethodiek + zijn er ook inspirerende
aspecten? Welke?
Kritiek op de spelmethodiek met alfabetnamen
Onnatuurlijke leerwijze:
= De methode leerde kinderen letters aan via hun alfabetische namen
(zoals "bee" voor B), wat niet overeenkomt met hoe letters klinken in
woorden. Dit maakte het moeilijk om letters vloeiend aan elkaar te
verbinden tot een woord.
Belemmering van leesontwikkeling:
= Kinderen konden de afzonderlijke lettertekens wel herkennen, maar
hadden moeite met het samenvoegen tot klanken en woorden. Hierdoor
verliep het leren lezen traag en moeizaam.
Gebrek aan klankbewustzijn:
= De methode stimuleerde onvoldoende het fonemisch bewustzijn, wat
essentieel is voor het leren lezen en spellen.
Inspirerende aspecten van de alfabetnaam-methode
Systematische aanpak:
= De methode bood een gestructureerde en overzichtelijke manier om
het alfabet te leren, wat voor sommige leerlingen houvast gaf.
Basiskennis van lettervormen:
= Het herkennen en benoemen van letters was een eerste stap in
geletterdheid, en deze methode legde daar een sterke nadruk op.
Historische waarde:
= De methode toont hoe onderwijs zich ontwikkelt en past zich aan op
basis van pedagogische inzichten. Het vormt een belangrijk onderdeel
van de geschiedenis van het leesonderwijs.
2.5 Spelmethode de Haan vanaf 1965
2.6 Letter voor letter in functie van het schrijven
1
DSM = directe systeemmethodiek
2
Script = manier waarop je letters leest (zie VB)
2
, 3. Klankmethodes
3.1 Klanksynthetische en complexere klankmethodes
Uitgangspunt (fonetische benaming van de letters) van deze methode was
de ‘natuurlijke klank’. Het wordt VOORBEELD: keer werd niet meer gezien
als /ka/ -/ ee/ - /er/ maar met de klanknamen /k/-/ ee/ -/ rrr/ = fonetisch
uitspreken van de letters. Ook de tweeklanken werden niet meer als een
samenstelling (ei) gezien maar als een samenstelling van aparte klanken
dus /e/ en /i/ . Korte klinkers = /a/ e/o/i/ u/. Lange klinkers = aa/ ee/ oo/ uu
3.2 Vroege klankmethodes in de 16de en 17de eeuw NAMEN + DATUMS
KENNEN!
Duitser Valentin Ickelsamer ontwierp in 1550 een klankmethode. Het
leren van de klanken werd ondersteun door allerlei geluiden.
In 1654 ontwikkelde Jan Amos Comenius en gelijkaardige aanpak
De methode van Comenius was een spelleesmethode: lezen/schrijven
en spelling gingen samen. Hij was de voorstander (voorloper) van de
invoering van klassikaal onderwijs
Spelleesmeth Lezen/schrijven en spelling worden tegelijkertijd samen
ode aangeleerd
3.3 Schneither en Nieuwold
In Nederland kende men later ook de klankmethodes maar werd het nog
niet direct toegepast in de praktijk. Schneither ging een weddenschap aan:
DOEL onderwijs te verbeteren. Hij beweerde dat hij met zijn methode erin
zou slagen om na 60uur het leesonderwijs bij
enkele kinderen een behoorlijke
leesvaardigheid te ontwikkelen. Hij WON. Hij
publiceerde zijn methode ‘nieuwe leerwijze
om kinderen binnen zeer korte tijd te leren,
lezen en denken. Hij werkte aan de hand van
afbeeldingen VOORBEELD: kraai – aai, kooi –
ooi. Schneither brengt zijn klanken aan via
analyse en niet meer om een echte
klanksynthesemethode (samenvoegen).
Voor het samenvoegen of synthese ontwierp
nieuwpold een interessant leermiddel. Een draaibaar, klassikaal letterrad
(werd later in therapieën gebruikt
Het samenvoegen van letters. Wat verstaan we onder de
klankmethode en hoe zagen die 1e klankmethodes eruit?
Wat verstaan we onder de klankmethode?
De klankmethode is een leesinstructiemethode waarbij kinderen leren
lezen door klanken te herkennen en te combineren, in plaats van
alfabetnamen te gebruiken. Het uitgangspunt is dat letters en
lettercombinaties worden gekoppeld aan de klank die ze in woorden
vertegenwoordigen, zoals /k/ voor "k" en /aa/ voor "aa".
- DOEL: Het bevorderen van fonemisch bewustzijn – het besef dat
woorden uit afzonderlijke klanken bestaan.
3
