Minor Rechtsfilosofie jaar 4 HBO Rechten Hogeschool Leiden
Introductie
Rechtsfilosofie is de brug tussen ethiek, politiek en recht. Waarom zijn de rechten die we
kennen tot stand gekomen en zijn deze rechtvaardig?
Door rechtsfilosofie leer je kritisch kijken naar het recht, macht en de regels. Ook leer je
standpunten beter onderbouwen.
Godenrecht is het idee dat wetten afkomstig zijn van een god of hogere macht. Kritiek op de
regels is dan ook kritiek op de god. Daarnaast konden machthebbers zich verschuilen achter
religie.
Mensenrecht is het invoeren van rechten door de mens. Dit gebeurde tijdens de
Renaissance en de verlichting.
De verandering maakte dat wetten bespreekbaar werden. Mensen kijken daarom kritischer
naar wat wel en niet goed is. Ook voelen mensen de verantwoordelijkheid om het goede te
doen. Het mensenrecht legt de basis voor democratie, grondwetten en de hedendaagse
mensenrechten.
Week 2: natuurrecht en rechtspositivisme
Basisprincipes van het natuurrecht
Natuurrecht is de stroming die uitgaat van de juridische en morele normen die in de aard van
de mens zitten.
1. Objectieve morele orde: de morele werkelijkheid zit in de mens en is dus niet
verzonnen en wordt niet beïnvloed door cultuur, politiek of de meerderheid.
2. Recht en moreel staan in lijn met elkaar: zodra een wet tegen de moreel ingaat,
bestaat deze wel, maar hoeft deze niet gehoorzaamd te worden.
3. Universeel en tijdloos: de wetten gelden tegen iedereen en op elk moment.
4. Natuurrecht hoeft niet religieus te zijn: door te denken en te argumenteren kan men
tot een moraal komen.
5. Mensen hebben rechten, omdat de mens zijn: het recht van leven, lichamelijke
integriteit etc zijn aangeboren. De staat kan dit niet afpakken of veranderen, maar
kan het alleen erkennen.
6. De mens is er met een doel en daar moeten de wetten bij helpen.
7. Beperking van de staatsmacht: gemaakte wetten zijn ondergeschikt aan de morele
wetten.
, Vormen natuurrecht
Teleologisch natuurrecht: uitgangspunt van de doelen die de mens heeft. We zijn met een
doel op de wereld gebracht en de wetten die ontstaan, zijn erop gericht dit doel te behalen.
Goed is wat de menselijke natuur helpt vervullen.
➔ Plato: Natuurrecht zijn eeuwige ideeën, de regels die mensen bedenken zijn
veranderlijk. Plato ziet een soort bovenmenselijke ideeënwereld.
➔ Aristoteles vindt dat je niet hoeft te kijken naar een bovennatuurlijke wereld, maar dat
de ideeën uit de mens zelf komen. Kijk naar de natuur en je ziet het doel.
Natuurrecht vanuit de openbaring: de normen en moreel komen van God en wij als mens
zijn daar een openbaring van.
➔ Augustinus: de mens is met natuurrecht geboren, omdat God dat zo bedacht heeft.
De mens kan het natuurrecht vinden en dat is afkomstig van God.
➔ Aquino kent drie soorten recht:
- Lex aeterna (de eeuwige wet): God bestuurt het hele universum met zijn goddelijke
rede. Het bestaat voor de hele werkelijkheid en is tijdloos.
- Lex Naturalis (de natuurlijke wet): de deelname van de mens aan de eeuwige wet.
Mensen kunnen goed en kwaad onderscheiden en kunnen handelen op hun eigen
manier.
- Lex humana (de menselijke wet): de natuur is het vertrekpunt van menselijk denken.
De wetten die wij maken komen daar dus ook uit voort. Positief recht is alleen geldig
als het overeenkomstig de natuurrechten is. Door de rede vinden wij de
natuurrechten die door God zijn bedacht.
De vergelijking met een schip: de eindbestemming van een schip is bepaald voordat het
gaat varen. Zo ligt ook het doel van de mens al vast. Winden en andere omstandigheden
kunnen het schip laten afdwalen, dit kan ook met de mens gebeuren. Daarom is er wel een
stuurman nodig en is er gezag en zijn er wetten om de mensen te reguleren.
Natuurrecht vanuit de rede gaat uit van het vermogen van de mens om zelf te denken, dus
zonder God. Door na te denken over gedrag en samenleving komen we erachter wat
natuurrecht is.
➔ Grotius: Als God niet had bestaan, had het natuurrecht alsnog bestaan. Mensen zijn
sociaal en leven graag als harmonie.
Kritiek op het natuurrecht
1. Het is onduidelijk wat natuur is, waardoor het leidt tot discutabele aannames.
2. Drogredenen: als zo mens zo is, zal dat wel goed zijn. Dit klopt niet, want het is niet
altijd gerechtvaardigd als iemand boos is.
3. De rede is subjectief: de rede leidt niet tot dezelfde conclusies.
Introductie
Rechtsfilosofie is de brug tussen ethiek, politiek en recht. Waarom zijn de rechten die we
kennen tot stand gekomen en zijn deze rechtvaardig?
Door rechtsfilosofie leer je kritisch kijken naar het recht, macht en de regels. Ook leer je
standpunten beter onderbouwen.
Godenrecht is het idee dat wetten afkomstig zijn van een god of hogere macht. Kritiek op de
regels is dan ook kritiek op de god. Daarnaast konden machthebbers zich verschuilen achter
religie.
Mensenrecht is het invoeren van rechten door de mens. Dit gebeurde tijdens de
Renaissance en de verlichting.
De verandering maakte dat wetten bespreekbaar werden. Mensen kijken daarom kritischer
naar wat wel en niet goed is. Ook voelen mensen de verantwoordelijkheid om het goede te
doen. Het mensenrecht legt de basis voor democratie, grondwetten en de hedendaagse
mensenrechten.
Week 2: natuurrecht en rechtspositivisme
Basisprincipes van het natuurrecht
Natuurrecht is de stroming die uitgaat van de juridische en morele normen die in de aard van
de mens zitten.
1. Objectieve morele orde: de morele werkelijkheid zit in de mens en is dus niet
verzonnen en wordt niet beïnvloed door cultuur, politiek of de meerderheid.
2. Recht en moreel staan in lijn met elkaar: zodra een wet tegen de moreel ingaat,
bestaat deze wel, maar hoeft deze niet gehoorzaamd te worden.
3. Universeel en tijdloos: de wetten gelden tegen iedereen en op elk moment.
4. Natuurrecht hoeft niet religieus te zijn: door te denken en te argumenteren kan men
tot een moraal komen.
5. Mensen hebben rechten, omdat de mens zijn: het recht van leven, lichamelijke
integriteit etc zijn aangeboren. De staat kan dit niet afpakken of veranderen, maar
kan het alleen erkennen.
6. De mens is er met een doel en daar moeten de wetten bij helpen.
7. Beperking van de staatsmacht: gemaakte wetten zijn ondergeschikt aan de morele
wetten.
, Vormen natuurrecht
Teleologisch natuurrecht: uitgangspunt van de doelen die de mens heeft. We zijn met een
doel op de wereld gebracht en de wetten die ontstaan, zijn erop gericht dit doel te behalen.
Goed is wat de menselijke natuur helpt vervullen.
➔ Plato: Natuurrecht zijn eeuwige ideeën, de regels die mensen bedenken zijn
veranderlijk. Plato ziet een soort bovenmenselijke ideeënwereld.
➔ Aristoteles vindt dat je niet hoeft te kijken naar een bovennatuurlijke wereld, maar dat
de ideeën uit de mens zelf komen. Kijk naar de natuur en je ziet het doel.
Natuurrecht vanuit de openbaring: de normen en moreel komen van God en wij als mens
zijn daar een openbaring van.
➔ Augustinus: de mens is met natuurrecht geboren, omdat God dat zo bedacht heeft.
De mens kan het natuurrecht vinden en dat is afkomstig van God.
➔ Aquino kent drie soorten recht:
- Lex aeterna (de eeuwige wet): God bestuurt het hele universum met zijn goddelijke
rede. Het bestaat voor de hele werkelijkheid en is tijdloos.
- Lex Naturalis (de natuurlijke wet): de deelname van de mens aan de eeuwige wet.
Mensen kunnen goed en kwaad onderscheiden en kunnen handelen op hun eigen
manier.
- Lex humana (de menselijke wet): de natuur is het vertrekpunt van menselijk denken.
De wetten die wij maken komen daar dus ook uit voort. Positief recht is alleen geldig
als het overeenkomstig de natuurrechten is. Door de rede vinden wij de
natuurrechten die door God zijn bedacht.
De vergelijking met een schip: de eindbestemming van een schip is bepaald voordat het
gaat varen. Zo ligt ook het doel van de mens al vast. Winden en andere omstandigheden
kunnen het schip laten afdwalen, dit kan ook met de mens gebeuren. Daarom is er wel een
stuurman nodig en is er gezag en zijn er wetten om de mensen te reguleren.
Natuurrecht vanuit de rede gaat uit van het vermogen van de mens om zelf te denken, dus
zonder God. Door na te denken over gedrag en samenleving komen we erachter wat
natuurrecht is.
➔ Grotius: Als God niet had bestaan, had het natuurrecht alsnog bestaan. Mensen zijn
sociaal en leven graag als harmonie.
Kritiek op het natuurrecht
1. Het is onduidelijk wat natuur is, waardoor het leidt tot discutabele aannames.
2. Drogredenen: als zo mens zo is, zal dat wel goed zijn. Dit klopt niet, want het is niet
altijd gerechtvaardigd als iemand boos is.
3. De rede is subjectief: de rede leidt niet tot dezelfde conclusies.
