Focus op persoon
Voorwaarden om tot leren te komen
1. Grondhoudingen van Rogers
Zowel lln als leerbegeleider betrokken zijn als totale persoon, en waarin persoonlijke relatie tussen beide partijen
bepalend is voor welslagen van leren. Men kan alleen tot leren komen in ontspannen sfeer, veilig en vrij klimaat. Die
sfeer en klimaat ontstaat voor groot deel uit gedrag van lkr, vanuit zijn persoonlijke relatie met lln
- De leerkracht bezit 3 grondhoudingen
o Empathie, onvoorwaardelijke positieve aanvaarding en echtheid
Belangrijke voorwaarde voor ontstaan van zinvolle leerprocessen bij lln
1.1 Empathie
Inleven en communiceren
- Empatische lkr probeert zich in te leven in de situatie en persoon van lln, gevoelens van de lln te begrijpen
- Lkr gaat begrip tonen, communiceren naar de lln toe
- Verwoordt inleving op manier zodat lln zich erin herkent en begrepen voelt
Empathie gaat om begrijpen van binnenuit. Om iemand echt te begrijpen, verplaats je je in de wereld
van andere en bekijk je de wereld door de ogen van de andere
Actief luisteren
- Wie actief luistert, wil de betekenis van boodschap (inhoudelijk en gevoelsmatig) horen
- Verwoord je wat die betekenis en gevoelens van anderen zijn en vat samen wat je hoort en koppelt terug
zonder te oordelen
Voordelen
- Schept vertrouwen: de andere voelt dat die mag vertellen, dat je ervoor openstaat. Ook omdat je niet gaat
oordelen. Als lkr actief luistert, voelt de lln dat die verantwoordelijkheid krijgt van de lkr, hij voelt vertrouwen
en respect van de lkr
- Geeft de andere de mogelijkheid om te beamen of bij te sturen: omdat je de boodschap teruggeeft, kan de
andere aangeven of je de boodschap juist begrepen hebt of wat die nu precies bedoelt
- Zet de andere aan tot zelf denken en oplossingen zoeken: je geeft de andere verantwoordelijkheid om
probleem op te lossen, als nodig. Is effectieve manier om ln zijn eigen weg te laten vinden en te groeien in
zelfstandigheid
- Maakt de kans groter dat de lln naar lkr luistert: vele lkr staan snel klaar met raadgevingen, antwoorden op
vragen en soms zelf verwijten, bestraffingen. Gebeurt vanuit beste bedoelingen: lkr wil situatie aanpakken en
oplossen, lln verder helpen. Maar soms tegenovergestelde effect
1.2 Onvoorwaardelijk positief aanvaarden
Men de ander als persoon aanvaardt in zijn eigenheid, zonder voorwaarden te stellen of veroordelingen te maken
- Je hebt eerbied en respect voor de persoon van de ander
- Fundamenteel aanvaarden dat zorgt voor warmte, veiligheid en geschikte klimaat waarin lln zich kunnen
ontplooien
- Betekent niet dat je alles moet goedkeuren.
1
, - Niet reageren op de persoon zelf. Reageren op llngedrag taakgericht dan persoonsgericht (‘Er zitten nog wat
fouten in je oplossingen’ ipv ‘jij kan ook nooit volgen’
Pseudo-acceptatie
- Doen alsof men het gedrag van lln accepteert, is andere manier waarop aanvaarding niet samengaat met
echtheid
- Lln pikken naast (non-)verbale boodschappen op = tegenstrijdige signalen
Gaat samen met empathie, men kan andere maar aanvaarden in zijn anders zijn in mate men die
andere begrijpt
Aspecten onvoorwaardelijk positief aanvaarden
- Eerbied en respect voor persoon van de ander
- Bereidheid om lln zichzelf te laten zijn, anders dan jezelf
- Vertrouwen in de lln omdat je toont dat je gelooft in zijn mogelijkheden
1.3 Echtheid (congruent)
Lkr moet zich laten kennen zoals hij is. Er is overeenstemming tussen zijn gevoelens en gedrag, tussen denken en doen
- Echtheid houdt eerlijkheid in, eerlijkheid tegenover jezelf en de lln. Als lkr zijn werkelijke gevoelens, emoties
en wensen verbergt, verstopt hij zich achter zijn lkrrol gevolg = lln hem niet vertrouwen
- Lkr die congruent is, staat open voor zijn gevoelens en is er bewust van. Ook bij gedrag van lln, zowel
(minder) positief, durft lkr zijn gevoelens en gedachten uiten
Ik-boodschap
- Bevat gedrag, gevoel en gevolg
- De andere weet wat er in je omgaat, zonder dat jij beschuldiging of oordeel uitspreekt
Voordelen
- Zonder dat je lln beschuldigt of veroordeelt, weet die wat er in je leeft. Daardoor komt er minderen
weerstand en meer bereidheid om gedrag te veranderen. Je geeft lln het vertrouwen dat die rekening zal
houden met gevoelens
- Werkt negatief zelfbeeld niet in de hand, wat jij-boodschappen daarentegen wel eens doen
- Lkr-lln-relatie blijft positief
Hangt samen met:
- Echtheid is maar mogelijk als men zichzelf en de ander aanvaardt zoals men is
- Empathie is maar zinvol als je da andere in zijn eigen aanvaardt
1.4 Bedenkingen
- Duidelijke leiding en regels nodig: Rogers vertrouwt ten volle op innerlijke groeikrachten van individu,
zonder al te veel steun van gevestigde maatschappij, mist geleidelijkheid
- Zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid: moet geleidelijk aangeleerd worden en verschillende
leerprocessen vragen om methodische aanpak en begeleiding. Gaat op individualistisch opvoedingsmodel
2. Welbevinden
Terugblik eerste opleidingsjaar
2
, - Onderwerp: welbevinden werd uitgebreid bestudeerd
- Inhoud:
o Wat is welbevinden? o De vier relatievelden werden
o Welke signalen tonen welbevinden? besproken
o Hoe welbevinden scoren werd
uitgelegd
Focus 2de opleidingsjaar
- Nieuwe nadruk: hoe storingen in welbevinden kunnen ontstaan
- Doel: inzicht krijgen in oorzaken van verminderd welbevinden
Rol van de leerkracht
- Actiepunt: hoe lkr het welbevinden kan verhogen of behouden
- Doelstelling: positieve leeromgeving ondersteunen en behouden
2.1 Inleiding
Betrokkenheid en welbevinden als pijlers van EGO
- Beide kenbegrippen van ervaringsgericht onderwijs (EGO))
- Vormen 2 zijden van hetzelfde proces dat zich in kinderen afspeelt
- Sterke samenhang: betrokkenheid ontstaat enkel wanneer kind zich goed voelt
Betekenis van welbevinden
- Algemeen: zich goed voelen in zijn vel, in klas en in relaties met anderen
- Laag welbevinden wijst vaak op sociaal-economische problemen
- Verminderd welbevinden minder leer- en ontwikkelingskansen
Gevolgen van laag welbevinden
- Kinderen met problemen (pesten, faalangst, verdriet, thuisproblemen, uitsluiting,…)
o Concentreren zich slecht
o Werken onnauwkeurig
o Dromen weg of geven snel op
o Tonen weinig motivatie
- Wie zich niet goed voelt, leert minder efficiënt en mist leerkansen
De rol van de leerkracht
- Door gepaste interventies kan lkr lln helpen:
o Beter contact met zichzelf krijgen
o Adequater reageren op omgeving
- Negatieve aanpak: (negeren, bestraffen, afwijzen, onderdrukken) leidt tot zelfvervreemding
- Uitdaging: lln begeleiden naar positieve spiraal van moed, zelfvertrouwen en leerbereidheid
2.2 Wat is welbevinden?
Wat is welbevinden?
- Bijzondere toestand van gevoelsleven
- Herkenbaar aan signalen van voldoening, genieten en deugd beleven
Kenmerken van persoon met hoog welbevinden
- Is ontspannen en toont innerlijke rust
3
, - Voelt energie en vitaliteit
- Is open en toegankelijk voor omgeving
- Toont spontaneïteit en is zichzelf
Oorzaken van welbevinden
- Situatie tegemoetkomt aan basisbehoeften
- Persoon een positief zelfbeeld heeft
- Hij/zij in voeling is met zichzelf
Gevolg van welbevinden
- Gave emotionele ontwikkeling wordt mogelijk gemaakt
Invloed van onderwijsaanbod
- Welbevinden stijgt wanneer aanbod afgestemd is op individuele noden van kind
- Welbevinden daalt wanneer het kind niet op zijn niveau aangesproken wordt minder betrokkenheid
gevoelens van ongelukkig zijn
- Gebrek aan uitdaging fo verveling kan leiden tot gedragsproblemen
Belang van welbevinden
- Is niet enkel een middel, maar ook doel op zich garandeert gave emotionele ontwikkeling
2.3 Signalen
Inleiding
- Kinderen zenden signalen uit die iets zeggen over hun welbevinden
- Lkr kan deze signalen observeren en inschatten binnen 4 relatievelden; thuiscontext, zakelijke wereld (leren,
taken, regels), klasgroep, relatie met lkr
- Niet alle signalen hoeven volledig aanwezig te zijn om van welbevinden te spreken
Signalen en kenmerken van gedrag
Openheid en ontvankelijkheid
- Staat open voor omgeving en contacten
- Kan waardering, troost en aanmoediging ontvangen
Soepelheid en flexibiliteit
- Past zich vlot aan nieuwe situaties aan
- Blijft niet hangen in frustraties of problemen
Zelfvertrouwen en zelfwaardegevoel
- Durft zichzelf tonen, straalt zelfzekerheid uit
- Neemt uitdagingen aan die bij zijn niveau passen
- Kan fouten of beperkingen erkennen zonder zich minderwaardig te voelen
Weerbaarheid en assertiviteit
- Komt op voor eigen belangen en noden
- Laat zich niet zomaar beïnvloeden
- Durft hulp of troost te vragen wanneer nodig
Vitaliteit
- Toont energie, levenskracht en levenslust
4
Voorwaarden om tot leren te komen
1. Grondhoudingen van Rogers
Zowel lln als leerbegeleider betrokken zijn als totale persoon, en waarin persoonlijke relatie tussen beide partijen
bepalend is voor welslagen van leren. Men kan alleen tot leren komen in ontspannen sfeer, veilig en vrij klimaat. Die
sfeer en klimaat ontstaat voor groot deel uit gedrag van lkr, vanuit zijn persoonlijke relatie met lln
- De leerkracht bezit 3 grondhoudingen
o Empathie, onvoorwaardelijke positieve aanvaarding en echtheid
Belangrijke voorwaarde voor ontstaan van zinvolle leerprocessen bij lln
1.1 Empathie
Inleven en communiceren
- Empatische lkr probeert zich in te leven in de situatie en persoon van lln, gevoelens van de lln te begrijpen
- Lkr gaat begrip tonen, communiceren naar de lln toe
- Verwoordt inleving op manier zodat lln zich erin herkent en begrepen voelt
Empathie gaat om begrijpen van binnenuit. Om iemand echt te begrijpen, verplaats je je in de wereld
van andere en bekijk je de wereld door de ogen van de andere
Actief luisteren
- Wie actief luistert, wil de betekenis van boodschap (inhoudelijk en gevoelsmatig) horen
- Verwoord je wat die betekenis en gevoelens van anderen zijn en vat samen wat je hoort en koppelt terug
zonder te oordelen
Voordelen
- Schept vertrouwen: de andere voelt dat die mag vertellen, dat je ervoor openstaat. Ook omdat je niet gaat
oordelen. Als lkr actief luistert, voelt de lln dat die verantwoordelijkheid krijgt van de lkr, hij voelt vertrouwen
en respect van de lkr
- Geeft de andere de mogelijkheid om te beamen of bij te sturen: omdat je de boodschap teruggeeft, kan de
andere aangeven of je de boodschap juist begrepen hebt of wat die nu precies bedoelt
- Zet de andere aan tot zelf denken en oplossingen zoeken: je geeft de andere verantwoordelijkheid om
probleem op te lossen, als nodig. Is effectieve manier om ln zijn eigen weg te laten vinden en te groeien in
zelfstandigheid
- Maakt de kans groter dat de lln naar lkr luistert: vele lkr staan snel klaar met raadgevingen, antwoorden op
vragen en soms zelf verwijten, bestraffingen. Gebeurt vanuit beste bedoelingen: lkr wil situatie aanpakken en
oplossen, lln verder helpen. Maar soms tegenovergestelde effect
1.2 Onvoorwaardelijk positief aanvaarden
Men de ander als persoon aanvaardt in zijn eigenheid, zonder voorwaarden te stellen of veroordelingen te maken
- Je hebt eerbied en respect voor de persoon van de ander
- Fundamenteel aanvaarden dat zorgt voor warmte, veiligheid en geschikte klimaat waarin lln zich kunnen
ontplooien
- Betekent niet dat je alles moet goedkeuren.
1
, - Niet reageren op de persoon zelf. Reageren op llngedrag taakgericht dan persoonsgericht (‘Er zitten nog wat
fouten in je oplossingen’ ipv ‘jij kan ook nooit volgen’
Pseudo-acceptatie
- Doen alsof men het gedrag van lln accepteert, is andere manier waarop aanvaarding niet samengaat met
echtheid
- Lln pikken naast (non-)verbale boodschappen op = tegenstrijdige signalen
Gaat samen met empathie, men kan andere maar aanvaarden in zijn anders zijn in mate men die
andere begrijpt
Aspecten onvoorwaardelijk positief aanvaarden
- Eerbied en respect voor persoon van de ander
- Bereidheid om lln zichzelf te laten zijn, anders dan jezelf
- Vertrouwen in de lln omdat je toont dat je gelooft in zijn mogelijkheden
1.3 Echtheid (congruent)
Lkr moet zich laten kennen zoals hij is. Er is overeenstemming tussen zijn gevoelens en gedrag, tussen denken en doen
- Echtheid houdt eerlijkheid in, eerlijkheid tegenover jezelf en de lln. Als lkr zijn werkelijke gevoelens, emoties
en wensen verbergt, verstopt hij zich achter zijn lkrrol gevolg = lln hem niet vertrouwen
- Lkr die congruent is, staat open voor zijn gevoelens en is er bewust van. Ook bij gedrag van lln, zowel
(minder) positief, durft lkr zijn gevoelens en gedachten uiten
Ik-boodschap
- Bevat gedrag, gevoel en gevolg
- De andere weet wat er in je omgaat, zonder dat jij beschuldiging of oordeel uitspreekt
Voordelen
- Zonder dat je lln beschuldigt of veroordeelt, weet die wat er in je leeft. Daardoor komt er minderen
weerstand en meer bereidheid om gedrag te veranderen. Je geeft lln het vertrouwen dat die rekening zal
houden met gevoelens
- Werkt negatief zelfbeeld niet in de hand, wat jij-boodschappen daarentegen wel eens doen
- Lkr-lln-relatie blijft positief
Hangt samen met:
- Echtheid is maar mogelijk als men zichzelf en de ander aanvaardt zoals men is
- Empathie is maar zinvol als je da andere in zijn eigen aanvaardt
1.4 Bedenkingen
- Duidelijke leiding en regels nodig: Rogers vertrouwt ten volle op innerlijke groeikrachten van individu,
zonder al te veel steun van gevestigde maatschappij, mist geleidelijkheid
- Zelfstandigheid en zelfverantwoordelijkheid: moet geleidelijk aangeleerd worden en verschillende
leerprocessen vragen om methodische aanpak en begeleiding. Gaat op individualistisch opvoedingsmodel
2. Welbevinden
Terugblik eerste opleidingsjaar
2
, - Onderwerp: welbevinden werd uitgebreid bestudeerd
- Inhoud:
o Wat is welbevinden? o De vier relatievelden werden
o Welke signalen tonen welbevinden? besproken
o Hoe welbevinden scoren werd
uitgelegd
Focus 2de opleidingsjaar
- Nieuwe nadruk: hoe storingen in welbevinden kunnen ontstaan
- Doel: inzicht krijgen in oorzaken van verminderd welbevinden
Rol van de leerkracht
- Actiepunt: hoe lkr het welbevinden kan verhogen of behouden
- Doelstelling: positieve leeromgeving ondersteunen en behouden
2.1 Inleiding
Betrokkenheid en welbevinden als pijlers van EGO
- Beide kenbegrippen van ervaringsgericht onderwijs (EGO))
- Vormen 2 zijden van hetzelfde proces dat zich in kinderen afspeelt
- Sterke samenhang: betrokkenheid ontstaat enkel wanneer kind zich goed voelt
Betekenis van welbevinden
- Algemeen: zich goed voelen in zijn vel, in klas en in relaties met anderen
- Laag welbevinden wijst vaak op sociaal-economische problemen
- Verminderd welbevinden minder leer- en ontwikkelingskansen
Gevolgen van laag welbevinden
- Kinderen met problemen (pesten, faalangst, verdriet, thuisproblemen, uitsluiting,…)
o Concentreren zich slecht
o Werken onnauwkeurig
o Dromen weg of geven snel op
o Tonen weinig motivatie
- Wie zich niet goed voelt, leert minder efficiënt en mist leerkansen
De rol van de leerkracht
- Door gepaste interventies kan lkr lln helpen:
o Beter contact met zichzelf krijgen
o Adequater reageren op omgeving
- Negatieve aanpak: (negeren, bestraffen, afwijzen, onderdrukken) leidt tot zelfvervreemding
- Uitdaging: lln begeleiden naar positieve spiraal van moed, zelfvertrouwen en leerbereidheid
2.2 Wat is welbevinden?
Wat is welbevinden?
- Bijzondere toestand van gevoelsleven
- Herkenbaar aan signalen van voldoening, genieten en deugd beleven
Kenmerken van persoon met hoog welbevinden
- Is ontspannen en toont innerlijke rust
3
, - Voelt energie en vitaliteit
- Is open en toegankelijk voor omgeving
- Toont spontaneïteit en is zichzelf
Oorzaken van welbevinden
- Situatie tegemoetkomt aan basisbehoeften
- Persoon een positief zelfbeeld heeft
- Hij/zij in voeling is met zichzelf
Gevolg van welbevinden
- Gave emotionele ontwikkeling wordt mogelijk gemaakt
Invloed van onderwijsaanbod
- Welbevinden stijgt wanneer aanbod afgestemd is op individuele noden van kind
- Welbevinden daalt wanneer het kind niet op zijn niveau aangesproken wordt minder betrokkenheid
gevoelens van ongelukkig zijn
- Gebrek aan uitdaging fo verveling kan leiden tot gedragsproblemen
Belang van welbevinden
- Is niet enkel een middel, maar ook doel op zich garandeert gave emotionele ontwikkeling
2.3 Signalen
Inleiding
- Kinderen zenden signalen uit die iets zeggen over hun welbevinden
- Lkr kan deze signalen observeren en inschatten binnen 4 relatievelden; thuiscontext, zakelijke wereld (leren,
taken, regels), klasgroep, relatie met lkr
- Niet alle signalen hoeven volledig aanwezig te zijn om van welbevinden te spreken
Signalen en kenmerken van gedrag
Openheid en ontvankelijkheid
- Staat open voor omgeving en contacten
- Kan waardering, troost en aanmoediging ontvangen
Soepelheid en flexibiliteit
- Past zich vlot aan nieuwe situaties aan
- Blijft niet hangen in frustraties of problemen
Zelfvertrouwen en zelfwaardegevoel
- Durft zichzelf tonen, straalt zelfzekerheid uit
- Neemt uitdagingen aan die bij zijn niveau passen
- Kan fouten of beperkingen erkennen zonder zich minderwaardig te voelen
Weerbaarheid en assertiviteit
- Komt op voor eigen belangen en noden
- Laat zich niet zomaar beïnvloeden
- Durft hulp of troost te vragen wanneer nodig
Vitaliteit
- Toont energie, levenskracht en levenslust
4
