Samenvatting Hoorcolleges S&O
Week 1:
HC 1: Introductie en de sociale zelf
Sociale psychologie gaat over hoe individuen zich gedragen, voelen, wat ze denken en hoe ze
functioneren in sociale context of een groep.
Organisatie psychologie sluit hier op aan in de zin dat je daar vaak kijkt naar hoe je individuele
werknemers kan beïnvloeden binnen de organisatie, een groep.
VB: Je kijkt dan bijvoorbeeld naar hoe je de motivatie van een werknemer kan vergroten.
Organisatie psychologie= wetenschappelijke studie gefocust op het begrijpen, uitleggen en
verbeteren van de houding/attitude van individuen en groepen in organisaties.
Bij sociale psychologie wordt een individu bestudeert, wat het onderscheidt van andere vormen van
psychologie is dat er naast het individu ook wordt gekeken naar de groep/sociale omgeving er
omheen.
Hoe interacteren die met elkaar.
Bij het onderzoek naar het individu en de groep wordt ook altijd de situatie erbij betrokken. De
situatie brengt de nuance aan in de theorie.
Kurt Lewin (1890-1947):
Legde de nadruk op het belang van het betrekken van de situatie in het bestuderen van gedrag. Hij
stelde dat gedrag als een wiskundige formule de functie is van de persoon en de situatie/omgeving.
Lewin kwam met zijn inzichten in de tijd van de WO2, dit is een periode die sterk terug te zien is in
de sociale psychologie. Mensen toonden verschrikkelijk gedrag en men wilden dat graag verklaren.
Hier kwam toen veel onderzoek naar. Hoe zorgde de situatie/omgeving er voor dat dit gedrag
ontstond?
Het antwoord op die vraag is vaak erg complex, mensen zijn echter geneigd om voor het simpele en
ongenuanceerde antwoord te kiezen.
Zimbardo:
Een sociaal psycholoog wie een genuanceerde blik bracht met betrekking tot terrorisme in de tijd
van 9/11. Hij wilde de nadruk leggen op hoe bepaalde strategieën er voor kunnen zorgen dat zelfs
goede mensen terrorist kunnen worden. Hij vond het begrip van hoe dit in zijn werking gaat
belangrijk.
De simpele conclusies zijn vaak gericht op het individu en niet op de groep en de situatie, zoals dat in
de sociale psychologie wel wordt gedaan.
Sociale psychologie= de wetenschappelijke studie naar hoe mensen elkaars gedachten, gevoelens en
gedrag beïnvloeden.
Dit vormen dan ook de drie aspecten van sociaal psychologische theorieën:
1. Cognitie
Cognitie gaat over wat gebeurt er in het brein.
2. Emotie
3. Gedrag
,Elke theorie verdeeld de nadruk net wat anders over deze drie aspecten. Bij emotie en cognitie gaat
het meer om het begrijpen van het ontstaan van gedrag. Bij gedrag zelf gaat het meer om hoe je dat
gedrag kan voorkomen of beïnvloeden.
Sociale psychologie voelt als heel logisch, common sense. Dat is ergens waarheid omdat we allemaal
de hele dag te maken hebben met sociale psychologie. We zijn sociale wezens, veel zal dus ook
bekend voorkomen als het gaat om sociale psychologie.
Het komt echter ook door hindsight bias= denken dat je iets al wist of al gedacht/verwacht had
nadat je gehoord hebt dat het daadwerkelijk zo is.
VB: Verkiezingen;
Voordat de uitslag bekend is, is er veel speculatie over wie gaat winnen, het is niet duidelijk. Nadat
de uitslag bekend is dat Wilders gewonnen heeft zeggen en denken veel mensen: dat had ik wel
verwacht. Hier bedenken ze dan ook allerlei redenen bij, ze overtuigen zichzelf dat ze het al wisten.
Verklaringen voor hindsight bias:
- Cognitief:
Een bepaalde uitkomst roept bepaalde cognities op. Deze cognities geven je het gevoel dat
je de uitkomst al verwacht had, ze dienen als een soort bewijs waarmee je jezelf overtuigd
dat je de uitkomst al had zien aankomen.
VB: Timmermans had gewonnen;
Cognities over milieu, extinction rebellion, etc komen omhoog. Je denkt dan, gegeven het
milieu enzo is het logisch dat Timmermans gewonnen heeft. Ik had het zien aankomen.
- Motivationeel:
Het geeft een fijn gevoel om ervan overtuigd te zijn dat je iets al verwacht had. Dat is een
fijnere manier van door het leven gaan.
De sociale zelf omschrijft het feit dat hoe wij onszelf zien, niet alleen door onszelf bepaald is maar is
ook sociaal bepaald. We gebruiken allerlei sociale informatie om onszelf te definiëren. Om dit te
kunnen doen heb je een bewustzijn nodig van dat jij een eigen entiteit bent. Hier zijn de volgende
dingen voor nodig:
1. Zelf bewustzijn
- Imitatie:
Van jongs af aan hebben mensen al een gevoel voor dat ze een eigen ik zijn. Dit zie
je terug in het feit dat jonge kinderen anderen kunnen imiteren.
- Spiegel zelfherkenningstest:
Een test om te zien of chimpansees zichzelf herkennen in een spiegel. De apen
krijgen een stip op hun hoofd en er wordt dan gekeken hoe ze reageren als ze
zichzelf in de spiegel zien. Niet alle dieren reageren erop, vooral intelligente dieren
zoals apen en orka’s reageren. Het brengt de vraag of het gaat om fysiek
zelfbewustzijn of psychologisch zelfbewustzijn.
2. Zelf concept
- Zelfschema’s
Een verzameling cognities of mentale structuur die kennis over onszelf samenvat en
ordent.
Ontstaan van zelfschema’s verklaard door:
o Sociale vergelijkingstheorie (Festinger, 1919-1989)
Stelt dat hoe wij naar dingen kijken, wat we ergens van vinden maar ook wat
we wel en niet leuk vinden voor een heel groot deel wordt bepaald door
anderen. Dit komt omdat we naar anderen kijken op het moment dat we
, niet weten hoe iets zit: als we onzeker zijn vergelijken we ons met anderen.
Deze onzekerheid is in te delen in:
1. Opinies:
Bij onzekerheid over opinies ga je vooral vergelijken met gelijke
anderen.
2. Bekwaamheid:
Bij onzekerheid over bekwaamheid ga je vooral vergelijken met
anderen die niet gelijk zijn aan jou. Deze vergelijking kan opwaarts
(goed voor prestatie) en neerwaarts (goed voor
gevoel/eigenwaarde) zijn.
De sociale informatie die je krijgt uit het vergelijken interpreteer je dan
volgens WIDE:
Wie: met wie vergelijk je je, iemand die op je lijkt, neerwaarts/opwaarts?
Interpretatie: optimistisch of pessimistische interpretatie
Direction: of je je opwaarts of neerwaarts vergelijkt beïnvloed hoe je je voelt
(over jezelf).
Esteem: hoe goed je je over jezelf voelt bepaald in welke richting je jezelf
vergelijkt maar ook of je jezelf uberhaupt vergelijkt. Als je je zelfbeeld wilt
beschermen ben je minder geneigd jezelf te vergelijken.
o Sociale identiteitstheorie (Tajfel, 1919-1982)
Stelt dat wie jij bent voor een groot deel wordt bepaald door je
groepslidmaatschap. Wat de groep vindt waar jij toe behoord bepaald voor
een groot deel wat jij zelf zal vinden. Cultuur hoort hier ook bij:
Westerse cultuur: individualistisch met een independent self
Oosterse cultuur: collectivistisch met een interdependent self.
Collectief self-esteem= wat er gebeurt met de groep, bepaald ook hoe je je
voelt over jezelf. Je lift jezelf/zelfbeeld mee op het succes van de groep.
VB: Ajax doet het goed;
Dan voel je je goed als Ajax supporter. Ajax is lekker bezig dus jij bent lekker
bezig.
Deze theorie sluit ook aan op wat de evolutionaire psychologie zegt over het
voordeel voor het individu om iets te doen voor anderen. Het zou een
evolutionair nut hebben als het goed gaat met de groep, dan gaat het ook
goed met jouw eigen genen.
Theorieën over de sociale zelf:
1. Zelf perceptie theorie (Daryl Bem):
Een theorie die is opgekomen nadat we in de psychologie meer te weten zijn gekomen over
hoe we anderen zien. We bedenken allerlei eigenschappen bij iemand op basis van het
gedrag wat we zien.
VB: Iemand geeft geld;
Dat zal een vrijgevig, sociaal, lief en goed persoon zijn.
Dit doen we eigenlijk ook in hoe we kijken naar onszelf. We vertonen zelf gedrag en we gaan
hier zelf ook dingen uit afleiden. Gedraginferentie over zelf.
VB: Ik help dus ik ben een behulpzaam persoon.
2. Zelf discrepantie theorie (Tory Higgins):
We hebben drie zelven, deze bepalen allemaal samen hoe we ons voelen, wat we doen, etc.
- Daadwerkelijke zelf= wie je daadwerkelijk in het hier en nu bent.
- Ideale zelf= wie je zelf idealiter zou willen zijn.
- Zou moeten= wie je van anderen/normen/maatschappij zou moeten zijn. Hoe hoor
je te zijn.
Week 1:
HC 1: Introductie en de sociale zelf
Sociale psychologie gaat over hoe individuen zich gedragen, voelen, wat ze denken en hoe ze
functioneren in sociale context of een groep.
Organisatie psychologie sluit hier op aan in de zin dat je daar vaak kijkt naar hoe je individuele
werknemers kan beïnvloeden binnen de organisatie, een groep.
VB: Je kijkt dan bijvoorbeeld naar hoe je de motivatie van een werknemer kan vergroten.
Organisatie psychologie= wetenschappelijke studie gefocust op het begrijpen, uitleggen en
verbeteren van de houding/attitude van individuen en groepen in organisaties.
Bij sociale psychologie wordt een individu bestudeert, wat het onderscheidt van andere vormen van
psychologie is dat er naast het individu ook wordt gekeken naar de groep/sociale omgeving er
omheen.
Hoe interacteren die met elkaar.
Bij het onderzoek naar het individu en de groep wordt ook altijd de situatie erbij betrokken. De
situatie brengt de nuance aan in de theorie.
Kurt Lewin (1890-1947):
Legde de nadruk op het belang van het betrekken van de situatie in het bestuderen van gedrag. Hij
stelde dat gedrag als een wiskundige formule de functie is van de persoon en de situatie/omgeving.
Lewin kwam met zijn inzichten in de tijd van de WO2, dit is een periode die sterk terug te zien is in
de sociale psychologie. Mensen toonden verschrikkelijk gedrag en men wilden dat graag verklaren.
Hier kwam toen veel onderzoek naar. Hoe zorgde de situatie/omgeving er voor dat dit gedrag
ontstond?
Het antwoord op die vraag is vaak erg complex, mensen zijn echter geneigd om voor het simpele en
ongenuanceerde antwoord te kiezen.
Zimbardo:
Een sociaal psycholoog wie een genuanceerde blik bracht met betrekking tot terrorisme in de tijd
van 9/11. Hij wilde de nadruk leggen op hoe bepaalde strategieën er voor kunnen zorgen dat zelfs
goede mensen terrorist kunnen worden. Hij vond het begrip van hoe dit in zijn werking gaat
belangrijk.
De simpele conclusies zijn vaak gericht op het individu en niet op de groep en de situatie, zoals dat in
de sociale psychologie wel wordt gedaan.
Sociale psychologie= de wetenschappelijke studie naar hoe mensen elkaars gedachten, gevoelens en
gedrag beïnvloeden.
Dit vormen dan ook de drie aspecten van sociaal psychologische theorieën:
1. Cognitie
Cognitie gaat over wat gebeurt er in het brein.
2. Emotie
3. Gedrag
,Elke theorie verdeeld de nadruk net wat anders over deze drie aspecten. Bij emotie en cognitie gaat
het meer om het begrijpen van het ontstaan van gedrag. Bij gedrag zelf gaat het meer om hoe je dat
gedrag kan voorkomen of beïnvloeden.
Sociale psychologie voelt als heel logisch, common sense. Dat is ergens waarheid omdat we allemaal
de hele dag te maken hebben met sociale psychologie. We zijn sociale wezens, veel zal dus ook
bekend voorkomen als het gaat om sociale psychologie.
Het komt echter ook door hindsight bias= denken dat je iets al wist of al gedacht/verwacht had
nadat je gehoord hebt dat het daadwerkelijk zo is.
VB: Verkiezingen;
Voordat de uitslag bekend is, is er veel speculatie over wie gaat winnen, het is niet duidelijk. Nadat
de uitslag bekend is dat Wilders gewonnen heeft zeggen en denken veel mensen: dat had ik wel
verwacht. Hier bedenken ze dan ook allerlei redenen bij, ze overtuigen zichzelf dat ze het al wisten.
Verklaringen voor hindsight bias:
- Cognitief:
Een bepaalde uitkomst roept bepaalde cognities op. Deze cognities geven je het gevoel dat
je de uitkomst al verwacht had, ze dienen als een soort bewijs waarmee je jezelf overtuigd
dat je de uitkomst al had zien aankomen.
VB: Timmermans had gewonnen;
Cognities over milieu, extinction rebellion, etc komen omhoog. Je denkt dan, gegeven het
milieu enzo is het logisch dat Timmermans gewonnen heeft. Ik had het zien aankomen.
- Motivationeel:
Het geeft een fijn gevoel om ervan overtuigd te zijn dat je iets al verwacht had. Dat is een
fijnere manier van door het leven gaan.
De sociale zelf omschrijft het feit dat hoe wij onszelf zien, niet alleen door onszelf bepaald is maar is
ook sociaal bepaald. We gebruiken allerlei sociale informatie om onszelf te definiëren. Om dit te
kunnen doen heb je een bewustzijn nodig van dat jij een eigen entiteit bent. Hier zijn de volgende
dingen voor nodig:
1. Zelf bewustzijn
- Imitatie:
Van jongs af aan hebben mensen al een gevoel voor dat ze een eigen ik zijn. Dit zie
je terug in het feit dat jonge kinderen anderen kunnen imiteren.
- Spiegel zelfherkenningstest:
Een test om te zien of chimpansees zichzelf herkennen in een spiegel. De apen
krijgen een stip op hun hoofd en er wordt dan gekeken hoe ze reageren als ze
zichzelf in de spiegel zien. Niet alle dieren reageren erop, vooral intelligente dieren
zoals apen en orka’s reageren. Het brengt de vraag of het gaat om fysiek
zelfbewustzijn of psychologisch zelfbewustzijn.
2. Zelf concept
- Zelfschema’s
Een verzameling cognities of mentale structuur die kennis over onszelf samenvat en
ordent.
Ontstaan van zelfschema’s verklaard door:
o Sociale vergelijkingstheorie (Festinger, 1919-1989)
Stelt dat hoe wij naar dingen kijken, wat we ergens van vinden maar ook wat
we wel en niet leuk vinden voor een heel groot deel wordt bepaald door
anderen. Dit komt omdat we naar anderen kijken op het moment dat we
, niet weten hoe iets zit: als we onzeker zijn vergelijken we ons met anderen.
Deze onzekerheid is in te delen in:
1. Opinies:
Bij onzekerheid over opinies ga je vooral vergelijken met gelijke
anderen.
2. Bekwaamheid:
Bij onzekerheid over bekwaamheid ga je vooral vergelijken met
anderen die niet gelijk zijn aan jou. Deze vergelijking kan opwaarts
(goed voor prestatie) en neerwaarts (goed voor
gevoel/eigenwaarde) zijn.
De sociale informatie die je krijgt uit het vergelijken interpreteer je dan
volgens WIDE:
Wie: met wie vergelijk je je, iemand die op je lijkt, neerwaarts/opwaarts?
Interpretatie: optimistisch of pessimistische interpretatie
Direction: of je je opwaarts of neerwaarts vergelijkt beïnvloed hoe je je voelt
(over jezelf).
Esteem: hoe goed je je over jezelf voelt bepaald in welke richting je jezelf
vergelijkt maar ook of je jezelf uberhaupt vergelijkt. Als je je zelfbeeld wilt
beschermen ben je minder geneigd jezelf te vergelijken.
o Sociale identiteitstheorie (Tajfel, 1919-1982)
Stelt dat wie jij bent voor een groot deel wordt bepaald door je
groepslidmaatschap. Wat de groep vindt waar jij toe behoord bepaald voor
een groot deel wat jij zelf zal vinden. Cultuur hoort hier ook bij:
Westerse cultuur: individualistisch met een independent self
Oosterse cultuur: collectivistisch met een interdependent self.
Collectief self-esteem= wat er gebeurt met de groep, bepaald ook hoe je je
voelt over jezelf. Je lift jezelf/zelfbeeld mee op het succes van de groep.
VB: Ajax doet het goed;
Dan voel je je goed als Ajax supporter. Ajax is lekker bezig dus jij bent lekker
bezig.
Deze theorie sluit ook aan op wat de evolutionaire psychologie zegt over het
voordeel voor het individu om iets te doen voor anderen. Het zou een
evolutionair nut hebben als het goed gaat met de groep, dan gaat het ook
goed met jouw eigen genen.
Theorieën over de sociale zelf:
1. Zelf perceptie theorie (Daryl Bem):
Een theorie die is opgekomen nadat we in de psychologie meer te weten zijn gekomen over
hoe we anderen zien. We bedenken allerlei eigenschappen bij iemand op basis van het
gedrag wat we zien.
VB: Iemand geeft geld;
Dat zal een vrijgevig, sociaal, lief en goed persoon zijn.
Dit doen we eigenlijk ook in hoe we kijken naar onszelf. We vertonen zelf gedrag en we gaan
hier zelf ook dingen uit afleiden. Gedraginferentie over zelf.
VB: Ik help dus ik ben een behulpzaam persoon.
2. Zelf discrepantie theorie (Tory Higgins):
We hebben drie zelven, deze bepalen allemaal samen hoe we ons voelen, wat we doen, etc.
- Daadwerkelijke zelf= wie je daadwerkelijk in het hier en nu bent.
- Ideale zelf= wie je zelf idealiter zou willen zijn.
- Zou moeten= wie je van anderen/normen/maatschappij zou moeten zijn. Hoe hoor
je te zijn.
