Uitgebreide samenvatting van het vak Consumentenrecht

Nota’s Consumentenrecht
HARMONISATIE IN EUROPA..................................................................................... 8
(Omzetting) EU-recht........................................................................................... 8
Hoog beschermingsniveau.................................................................................. 9
Harmonisatie..................................................................................................... 10
Minimale harmonisatie................................................................................... 11
Maximale harmonisatie.................................................................................. 11
BEGRIPPEN EN TOEPASSINGSGEBIED...................................................................14
Inleiding............................................................................................................. 14
Belangrijke begrippen....................................................................................... 15
Diensten............................................................................................................ 16
Financiële diensten en financiële instrumenten.............................................16
Financiële diensten...........................................................................16
Financiële instrumenten...................................................................16
Goederen........................................................................................................... 17
Goederen/diensten......................................................................................... 17
Digitale inhoud en digitale diensten...............................................................18
Producten.......................................................................................................... 18
Consument........................................................................................................ 19
Consument (art. I.1, 2° WER).........................................................................19
Gemengd gebruik........................................................................................... 22
Bijzondere vraag............................................................................................ 23
Onderneming (art. I.8, 39° WER).......................................................................24
Territoriaal toepassingsgebied...........................................................................25
Contractuele aspecten:.................................................................................. 29
In de marge: bijzondere bevoegdheidsregel (Brussel Ibis Verordening).........32
Impact regelen inzake oneerlijke bedingen....................................................32
Precontractuele aspecten............................................................................... 33
Handelspraktijken.......................................................................................... 34
CONTRACTVOORWAARDEN EN ONRECHTMATIGE BEDINGEN...............................34
Voorvraag.......................................................................................................... 34
Bindende kracht van de algemene voorwaarden (toestemming)...................34
Impact van andere regelen............................................................................ 36
Toepassingsgebied............................................................................................ 37
Onrechtmatige bedingen: algemene structuur..................................................39
Uitsluiting van kernbedingen (art. VI.82 WER)..................................................40

1

, Zwarte lijst........................................................................................................ 43
Artikel VI.83, 2° en 3° WER............................................................................ 43
Artikel VI.83, 4° WER...................................................................................... 44
Artikel VI.83, 5° WER...................................................................................... 45
Artikel VI.83, 10° en 11° WER........................................................................45
Artikel VI.83, 9° WER...................................................................................... 46
Artikel VI.83, 17° WER.................................................................................... 46
Artikel VI.83, 24° WER.................................................................................... 48
Art. XIX.4 WER..................................................................................49
Artikel VI.83, 13° WER.................................................................................... 50
Artikel VI.83, 25° WER.................................................................................... 51
Artikel VI.83, 30° WER.................................................................................... 51
Meerwaarde tegenover gemeen recht (Cass. / art. 5.89 BW).........................52
Artikel VI.83, 19° en 20° WER........................................................................52
Artikel VI.91 WER: stilzwijgende verlenging...................................................52
Artikel VI.83, 22° WER.................................................................................... 53
Artikel VI.83, 23° WER.................................................................................... 53
Artikel VI.83, 21° WER.................................................................................... 54
Algemene toetsingsnorm.................................................................................. 55
Verplichting oneerlijk karakter ambtshalve op te werpen.................................58
Sanctionering (art. VI.84 WER)..........................................................................59
Nietigheid....................................................................................................... 59
Matiging/revisie.............................................................................................. 60
Rol van het suppletief recht na vernietiging...................................................61
Hypothese 1.....................................................................................61
Hypothese 2.....................................................................................62
Terugbetalingsverplichting............................................................................. 62
Rechtskeuzebedingen....................................................................................... 63
CONSUMENTENKOOP............................................................................................ 63
Inleiding............................................................................................................. 63
Definities & toepassingsgebied (art. 1649bis oud BW)......................................64
Consument..................................................................................................... 64
Verkoper......................................................................................................... 65
Consumptiegoederen..................................................................................... 65
Wettelijke garantie (art. 1649quater oud BW)...................................................66
Conformiteitscriteria (art. 1649ter oud BW)......................................................67
Subjectieve criteria........................................................................................ 68

2

, Objectieve criteria.......................................................................................... 68
Garantietermijn (art. 1649quater oud BW)........................................................70
Anterioriteitsvereiste (art. 1649quater oud BW)................................................72
Overige termijnen (art. 1649quater oud BW)....................................................72
Rechtsmiddelen (art. 1649quinquies oud BW)..................................................73
Rechten van de consument............................................................................73
Vrije keuze van de consument tussen herstel en vervanging..........74
Evenredige prijsvermindering of ontbinding.....................................76
Aanvullende schadevergoeding........................................................77
Schadebeperkingsplicht...................................................................77
Gevolgen miskenning rechtsmiddelenhiërarchie door consument...77
Bijzondere regeling levende dieren................................................................78
Commerciële garantie (art. 1649septies oud BW).............................................79
GARANTIE DIGITALE INHOUD EN DIGITALE DIENSTEN..........................................80
Toepassingsgebied............................................................................................ 80
Conformiteit...................................................................................................... 81
Remedies........................................................................................................... 82
INVORDERING VAN SCHULDEN VAN DE CONSUMENT...........................................82
Inleiding............................................................................................................. 83
Toepassingsgebied............................................................................................ 83
Kosteloze betalingsherinnering.........................................................................84
Begrenzing schadevergoeding (art. XIX.4 WER)................................................87
Minnelijke invordering (art. XIX.5 WER).............................................................89
Start van de activiteit van minnelijke invordering (art. XIX.7 WER)...............90
Opschorting van de invordering (art. XIX.9 WER)...........................................90
Bijzondere regelen huisbezoek (art. XIX.10 WER).............................................91
Privaatrechtelijke sanctionering (art. XIX.14-15 WER).......................................92
Regeerakkoord.................................................................................................. 93
B2C IOS............................................................................................................. 93
OVEREENKOMSTEN OP AFSTAND EN BUITEN VERKOOPRUIMTE GESLOTEN
OVEREENKOMSTEN............................................................................................... 95
Schema............................................................................................................. 95
Verschillende categorieën regelen.................................................................95
Van minimale (1985 en 1997) naar maximale harmonisatie (2011)..............96
Inleiding............................................................................................................. 97
Toepassingsgebied............................................................................................ 98
Toepassingsgebied......................................................................................... 98

3

, Overeenkomst op afstand.............................................................................. 99
Buiten verkoopruimte gesloten overeenkomst.............................................102
Informatieverplichtingen................................................................................. 104
Inhoud van de informatieplicht (art. VI.45 WER)..........................................104
Wat?................................................................................................104
Bewijslast !.....................................................................................106
Precontractuele info..................................................................................... 106
Bijzonderheden...............................................................................107
E-verkoop met betalingsverplichting  extra infoplicht.................107
Websites waarop handel wordt gedreven....................................108
Additionele informatieverplichtingen voor online marktplaatsen 108
Verkoop via technieken met beperkingen naar tijd en ruimte  enkel
bepaalde essentiële info..............................................................109
Telefonische oproepen: bijkomende verplichting commercieel doel
te vermelden...............................................................................110
Bevestiging contract.................................................................................... 110
Sancties miskenning informatieplichten.......................................................111
Specifiek (artt. VI.45, § 5 en VI.48 WER).........................................111
Algemeen.......................................................................................111
Herroepingsrecht............................................................................................. 112
Termijn......................................................................................................... 112
Hoe?............................................................................................................. 113
Kosten.......................................................................................................... 114
Geen vergoeding bij verlengd herroepingsrecht wegens miskenning
informatieverplichting.................................................................................. 116
Ecologische impact van het herroepingsrecht..............................................117
Beschadiging gedurende bedenktermijn?....................................................117
Verplichtingen onderneming........................................................................118
Uitzonderingen herroepingsrecht (art. VI.53 WER).......................................119
CONSUMENTENOVEREENKOMSTEN: ALGEMEEN.................................................123
Toepassingsgebied.......................................................................................... 123
Precontractuele informatie.............................................................................. 124
In de marge: prijsaanduiding...........................................................................125
Transparantieverplichting................................................................................ 126
Kosten telefoongesprek uitvoering overeenkomst...........................................127
Verbod gebruikt default-opties........................................................................127


4

, Gebruik betaalmiddel...................................................................................... 127
Kosten gebruik betaalmiddel...........................................................................128
Leveringstermijn (art. VI.43 WER)...................................................................129
Overgang risico (art. VI.44 WER).....................................................................129
RECLAME EN ONEERLIJKE HANDELSPRAKTIJKEN JEGENS CONSUMENTEN...........130
Europees kader............................................................................................... 131
Richtlijn Vergelijkende Reclame (2008)........................................................131
Richtlijn Oneerlijke Handelspraktijken (B2C) (2005).....................................131
Structuur van de regeling................................................................................ 132
Definitie reclame (art. I.8, 13° WER)...............................................................133
Definitie handelspraktijk (art. I.8, 23° WER)....................................................133
Oneerlijke handelspraktijken jegens consumenten.........................................135
Toepassingsgebied....................................................................................... 135
Structuur...................................................................................................... 135
De zwarte lijsten van misleidende en agressieve handelspraktijken............135
De zwarte lijst van misleidende handelspraktijken.........................135
De zwarte lijst van agressieve handelspraktijken...........................138
Open normen misleidende en agressieve handelspraktijken.......................139
Open norm misleidende handelspraktijken....................................139
Misleidende verklaringen............................................................139
Greenwashing..............................................................................142
Misleiding door omissie...............................................................143
Open norm agressieve handelspraktijken.......................................145
Algemeen overkoepelende norm..................................................................145
Sanctionering.................................................................................................. 146
Varia................................................................................................................ 147
BESCHERMING REIZIGER: PASSAGIERSVERORDENING.......................................148
Inleiding........................................................................................................... 148
Bescherming luchtreizigers............................................................................. 149
Verordening (rechtsreeks toepasselijk)........................................................149
Privaatrechtelijke versus publiekrechtelijke handhaving..............................149
Toepassingsgebied....................................................................................... 149
Instapweigering............................................................................................ 155
Vrijwilligers.....................................................................................155
Onvoldoende vrijwilligers...............................................................155
Recht op verzorging..................................................................................... 155

5

, Compensatie................................................................................................ 155
Annulering.................................................................................................... 156
Bijstand...........................................................................................156
Compensatie...................................................................................157
“Overmacht”: twee cumulatieve voorwaarden...............................157
Toepassingen “overmacht”..........................................................158
Vertraging.................................................................................................... 162
Omvang van de vertraging bepaalt of regeling toepassing vindt
(afhankelijk van afstand vlucht).....................................................162
Bijstand...........................................................................................162
Geen compensatie voorzien in de Verordening..............................162
PAKKETREIZEN EN GEKOPPELDE REISARRANGEMENTEN....................................164
Reiscontractenwet........................................................................................... 164
Reiziger........................................................................................................ 164
Professioneel................................................................................................ 164
Pakketreizen................................................................................................. 165
Uitsluiting van de term pakketreis...............................................................166
Gekoppelde reisarrangementen...................................................................167
Uitsluitingen van de wet............................................................................... 168
Reiscontractenwet: precontractuele info.........................................................168
Pakketreizen................................................................................................. 168
Gekoppelde reisarrangementen...................................................................170
Wijziging van de pakketreis............................................................................. 171
Mogelijkheid tot prijswijzigingen na sluiten contract....................................171
Voorafgaand aan de aanvang van de reis: ingrijpende wijziging van de
voornaamste kenmerken van de reis door organisator................................172
Opzegging door de reiziger............................................................................. 172
Aansprakelijkheid............................................................................................ 174
Aansprakelijkheid van de organisator / niet EER-doorverkoper....................174
Niet-conformiteit.............................................................................174
Bijstandsverplichting van de organisator.......................................175
Uitgebreide aansprakelijkheid........................................................176
Uitzonderingen op de aansprakelijkheid......................................................176
Non-conformiteit te wijten aan.......................................................176
Doorwerking van begrenzingen aansprakelijkheid o.g.v.
internationale verdragen waarbij EU partij is.................................177


6

,ACTUA................................................................................................................ 177
Delhaize krijgt financiële sanctie van Economische Inspectie voor aanrekenen
van 'spookproducten'...................................................................................... 177
Verkoop met verlies is verboden.....................................................................178
Het begrip ‘consument’ is aangepast..............................................................178
Problematiek van de dienstencheques............................................................179
Boomerang.be................................................................................................. 179
Influencer-certificaat....................................................................................... 179
Bijzondere regelen bij levende dieren.............................................................179




7

,HARMONISATIE IN EUROPA
(Omzetting) EU-recht
 Meeste regelen inzake consumentenrecht zijn de omzetting van EU-
Richtlijnen
Heel wat regelen van Belgisch consumentenrecht zijn van Europese
oorsprong
 Wilt niet zeggen dat dat consumentenrecht in alle lidstaten van de EU
identiek is  sommige lidstaten hebben bijkomende bescherming waarop
op Europees niveau geen harmonisatie is (bv.: Boek XIX WER: bescherming
van de consument die niet tijdig zijn schulden betaald)
 Omzetting geschiedde in
o Boek VI WER
 voorheen Wet Handelspraktijken (1991) / Wet Marktpraktijken
(2010)

8

, Omzetting van Europese richtlijnen is hoofdzakelijk gebeurd in Boek
VI WER (dateert van 2006, maar daarop voorafgaand zat die
bescherming al in de Wet Handelspraktijken of Wet Marktpraktijken)
o Oud BW (toekomstig boek 7 BW)
Niet in WER opgenomen: recht op wettelijke garantie voor de
consument (van twee jaar)
 Momenteel omgezet in oud BW
 Zal in de toekomst opgenomen worden in nieuw Boek 7
“Bijzondere Overeenkomsten” BW
 In advies RvS: geadviseerd om regelen rond wettelijke garantie
over te hemelen naar WER, maar wetgever kiest toch voor BW
o Afzonderlijke wetgeving
Bijzondere wetgeving
Bv.: pakketreizen: doel om reiziger bijzondere bescherming te
bieden
Bewust gekozen om dergelijke bijzondere bescherming in
afzonderlijke wetgeving in te passen en niet in WER
 Belangrijke rol weggelegd voor Hof van Justitie
Omwille van die omzetting  rechtspraak van HvJ belangrijke rol
 Want elke wetgeving moet richtlijnconform worden geïnterpreteerd 
HvJ bepaalt interpretatie
 Guidance (EU – FOD Economie)
Guidance: toelichting omtrent de wijze waarop de betrokken instantie de
regelgeving interpreteert, maar is niet bindend
- Enerzijds op Europees niveau door Europese Commissie
- Anderzijds op Belgische niveau door Economische Inspectie bij FOD
Economie (over de wijze waarop zij handhaving interpreteren)
Bv.: EI heeft guidelines gemaakt over ‘greenwashing’, want die waren
niet opgenomen in de wet van 2005
Bedoeling van guidelines is om ondernemingen meer rechtszekerheid te
geven
 Niet elke onderneming ziet dat zo: want vinden soms dat EI op die
manier bijkomende regels introduceert en hoewel die niet bindend zijn,
wel risicovol zijn om te negeren omdat ze uitgaan van de EI en zo sancties
riskeert: sancties van EI:
- Waarschuwing
- transactie voorstellen (bedragen die onderneming moet betalen om te
vermijden strafrechtelijk vervolgd te worden; “minnelijke schikking” 
indien niet wordt betaald, wordt het dossier overgemaakt aan het
parket, maar parket beslist zelf over vervolging of niet)
- administratieve geldboete (indien niet strafrechtelijk wordt opgetreden,
gaat het dossier terug naar EI, die dan geldboete kan opleggen 
kunnen hoog oplopen)
HvJ kan afwijken van die guidance, want heeft het laatste woord m.b.t.
interpretatie
In de praktijk speelt guidance een zeer belangrijke rol, zeker voor
ondernemingen

Hoog beschermingsniveau
 Europese rechtsgrond regelen consumentenbescherming

9

, Zijn regels identiek of gelijkaardig?
 Harmonisatietechnieken: minimaal of maximaal
 Maximale harmonisatie bevordert interne markt meer, want lidstaten
kunnen dan ook bijkomende bescherming bieden op nationaal niveau (dus
moeten ondernemingen toch weer nationale regels gaan nagaan)
o Harmonisatie met het oog op de realisatie van de interne markt (art.
114 VWEU)
o Bescherming van de economische belangen van consument (art. 169
VWEU)
 Maximale harmonisatie is enkel mogelijk ogv artikel 114 VWEU
Waarom heeft EU geopteerd om consumentenrecht te harmoniseren?
 Twee doelstellingen:
1) Versterken van bescherming van de consument
2) Realisatie van de interne markt (bv.: ondernemingen kunnen zo
gemakkelijker diensten/goederen grensoverschrijdend aanbieden)
Bevoegdheid Europese wetgever voor de harmonisatie van het
consumentenrecht: art. 114 VWEU en art. 169 VWEU
 Prioriteiten verschillen tussen respectievelijk interne markt en
consument
Harmonisatie kunnen verantwoorden volgens interne markt om maximaal
te kunnen harmoniseren, want bij art. 169 enkel minimale harmonisatie
mogelijk
Streven naar interne markt is belangrijk voor Europese wetgeving
o Vereiste van een hoog bescherminsniveau
‘Confident consumer argument’: consument gaat vertrouwen hebben in
interne markt als die weet dat bescherming van hetzelfde niveau is
 artikel 12 (beleid) + 114 VWEU
 artikel 38 Handvest Grondrechten EU
 Herhaald in Europese Richtlijnen
 Basisbeginsel in de rechtspraak van het Hof van Justitie
Op verschillende plaatsen terug te vinden, verankerd in Europese
wetgeving
 Erkennen van zwakkere positie van de consument t.o.v.
onderneming
 Bijna altijd één van de eerste overwegingen van EU (zie bv.
rechtspraak HvJ)
 Sluit belangen van ondernemingen niet uit
Vandaag: grootste probleem ligt bij afdwinging/handhaving van
consumentenrechten (bv.: onderneming weigert herstel van gsm ter
waarde van € 150 in kader van wettelijke garantie  veel mensen
vinden dat niet de moeite om naar de rechter te stappen)  probleem
ligt dus vooral bij zaken van geringe waarde
 Er bestaan wel ombudsdiensten, maar die beslissingen zijn niet
bindend voor de onderneming
 EU heeft al geprobeerd hieraan tegemoet te komen (bv.: introductie
van class actions  bv.: TestAankoop heeft sinds 2014 maar 11 class
actions gevoerd, dus niet het gewenste afschrikwekkende effect dat
werd gehoopt)

Harmonisatie

10