Forensische Accountancy Colleges Samenvatting
Week 1: Algemene achtergrond forensische accountancy
The cruelest of lies are often told in silence
De jaarrekening is een verantwoordingsmiddel van een bedrijf, waarin ze zeggen
‘dit zijn wij, dit gebeurt er financieel, dit hebben wij verdient, dit hebben we als
balans’. Daarbij wil een onderneming laten zien dat hun eigen vermogen zo hoog
mogelijk is en dat er dus veel winst behaald is. Door subjectieve delen van een
jaarrekening weet je niet wat je niet weet.
Cash is a fact, profit an opinion: als je iets verkoopt voor €100, weet iedereen wat
die €100 is. De winst van een onderneming daarentegen, is manipuleerbaar door
de schattingskosten die er in een jaarrekening zitten, zoals de waarde van
gebouwen en voorraden. Die waardes kunnen opportunistisch of conservatief
geschat worden.
Creative accounting is het gebruik maken van de grenzen van de regelgeving; je
blijft nog net binnen de wettelijke bepalingen, maar de grenzen worden wel
helemaal gebruikt om de winst zo hoog mogelijk te maken. Een voorbeeld is big
bath accounting, waarbij cijfers door een directeur opportunistisch geschat
worden. Een nieuwe directeur ziet dit, schat vervolgens die posten het eerste jaar
heel laag in, om daarna opwaarderingen te doen om het eigen vermogen nog
hoger te kunnen maken; zo wordt zijn bonus gemaximaliseerd. Het komt neer op
het doen van afwaarderingen om daar in te de toekomst van te kunnen
profiteren. Bij income smoothing & cookie jar reserves gaat het om
winstegalisatie, waarbij er in goede tijden een appeltje voor de dorst wordt
weggezet. Bij premature revenue cognition gaat het om het te vroeg
verantwoorden van omzet. Channel stuffing is het vergroten van de getoonde
omzet door de debiteurenpositie te laten stijgen met ongevraagd leveranties
plaatsen.
Creative compliance zit in het spelen met de regels. Er wordt wel gehandeld naar
de letter van de wet, maar niet naar de geest/bedoeling ervan. De wet wordt
daarbij zo uitgelegd dat het duidelijk is dat de wetgever het niet zo bedoelde, dat
het nog net gerechtvaardigd lijkt.
Materialiteit gaat over de zekerheid van de controle. Een accountant controleert
de jaarrekening, maar weet niet zeker of de getallen die erin staan exact juist
zijn. Als een jaarrekening is gecontroleerd weten belanghebbenden zeker dat er
geen zaken inzitten die hun tot een andere beslissing zouden kunnen brengen. Er
zit een bepaalde marge in, omdat de accountant steekproeven trekt. Centraal
daarbij staat de vraag of de beslissingen die de gebruikers van de jaarrekening
nemen, zouden kunnen worden beïnvloed door eventuele afwijkingen in
jaarrekeningposten. Positief uitgelegd is de betekenis hiervan dat een accountant
niet iedere futiliteit behoeft te corrigeren, hetgeen kostenefficiënt is. Negatief
uitgelegd kan het materialiteitsbegrip dienen als schaamlap om bepaalde zaken
onder het tapijt te schuiven.
Door dingen als creative compliance en creative accounting moeten gebruikers
van het jaarverslag kritische vragen stellen en zich afvragen of de cijfers
opportunistisch of conservatief geschat zijn en of er geopereerd wordt op het
randje van de regelgeving.
,De accountant was vroeger heel streng tegen klanten bij de controle van de
jaarrekening, bijv. over wat er wel en niet in moest en het letten op
overwaarderingen. In de loop der jaren is de accountant een adviseur van
ondernemingen geworden, in plaats van buitenstaander die kritisch kijkt. De
accountant staat nu naast de ondernemer en helpt/adviseert de ondernemer.
Korte schets vakgebied accountancy
Een accountant controleert de jaarrekeningen, waarin de balans opgemaakt
wordt van bezittingen en het vermogen, de winst- en verliesrekening. Derden
baseren op een accountantsverklaring of zij bijvoorbeeld aandelen gaan kopen
van een bedrijf en of er vertrouwen te verlenen is aan een bedrijf op basis van de
jaarrekening.
De accountancy begon na de Pincoffs-affaire (1879). Pincoffs was een man van
aanzien en veel vertrouwen. Zijn schepen vergingen, waardoor hij de producten
niet kon verlopen, geen winst behaalde, zijn mensen niet kon betalen en geen
dividend kon uitkeren. Hij ging daarom de boekhouding verfraaien door de balans
een te positieve voorspelling van zaken te geven; hierin komt ‘profit is an
opinion, cash is a fact’ naar voren je kunt op papier wel een bepaalde winst
presenteren, maar als je mensen moet betalen en je hebt er geen geld voor, dan
gaat het blijkbaar dus niet goed met je bedrijf. Boekhoudkundig kun je winsten
produceren, maar om geld te betalen moet je dat toch echt in handen hebben.
Het bedrijf ging uiteindelijk failliet en Pincoffs vluchtte naar Amerika. De
accountant ontstond als waakhond van een bedrijf: “Er moet een controleur van
buiten komen die gaat kijken of een onderneming wel eerlijk is bij een
balanspresentatie”.
Limperg (1926-1933) omschreef de accountant als vertrouwensman van het
maatschappelijk verkeer. Hij omschreef dat de accountant van buiten naar de
rekeningen gaat kijken in dienst van de banken, leveranciers, aandeelhouders,
etc. De accountant doet dat dus niet voor de onderneming, maar voor alle
belanghebbenden. Als de accountant zegt dat het goed gaat met het bedrijf,
moet je daar op kunnen vertrouwen; hij verstrekt zekerheid.
In de 80-er jaren was er sprake van internationalisering, schaalvergroting en een
multidisciplinaire aanpak. Er kwamen grotere, internationalere organisaties wat
zorgde voor schaalvergroting en commerciële organisaties; geld adviseurs
werden managers en geld winnen was belangrijker dan het maatschappelijk
verkeer. De jaarrekeningen werden een ‘moetje’ en ondernemingen zaten er niet
op te wachten dat iemand van buitenaf streng met hen meekeek. Bedrijven
waren minder bereid om voor accountants te betalen. Een adviseur
inhuren/aannemen die met hen meekeek naar hoe je het slim kan aanpakken,
wilden organisaties wel voor betalen. Accountancy bedrijven gingen dus voor
lage prijzen controles aanbieden en voor veel geld adviesservices aanbieden; de
accountant werd veel minder streng, omdat ze de services waaraan ze veel geld
verdienden niet wilden verliezen. Accountancybedrijven werden heel groot en
fuseerden. Ze zagen dat er behoefte was aan hulp/advies als er problemen waren
met bijv. ICT en gingen daar mensen voor aannemen; er kwamen disciplines bij.
,De 21ste eeuw staat bekend om de boekhoudschandalen, financieel-economische
crisis en kritiek op het accountantsberoep. Er kwam een verbod om van hetzelfde
kantoor zowel controle als advies te krijgen, omdat dit er dus voor zorgde dat
accountants minder streng werden bij controles; de commerciële prikkel werd er
zo uitgehaald. Het risico dat de accountant minder kritisch werd, omdat hij heel
veel adviesdiensten kon verkopen is er zo uitgehaald.
Kritiek op accountancy
Er kwam kritiek uit vele hoeken; hoe meer de accountant koopman is in plaats
van controleur, hoe kritischer men wordt en hoe groter het risico dat er dingen
verkeerd gaan.
- Cliënten vonden accountants te streng, bureaucratisch en te weinig
toegevoegde waarde hebben. Bedrijven vinden dat accountants ze
dwingen om zich te streng aan de regels te houden, waardoor ze niet meer
kunnen spelen met de regels. De accountant werd door deze kritiek
teruggeduwd naar de rol van dominee.
- De Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) had kritiek op
kwaliteitsgebreken, incidenten en interne toetsingen. De AFM kan zeggen
dat de jaarrekeningcontrole niet diepgaand genoeg was en kunnen
daartegen een klacht indienen.
- De politiek vond dat na vele incidenten de maat vol was. Er kwam nieuwe
wetgeving om accountants onder de duim te houden.
- Overige deelnemers van het maatschappelijk verkeer, zoals
aandeelhouders, financiers, de belastingdienst en burgers krijgen hoge
bedragen vergoed van accountants, omdat aandeelhouders bijv. niet
kunnen vertrouwen op de controle van de accountant.
Als gevolg van deze kritiek kwamen er handhavingsacties/boetes vanuit de AFM,
tuchtklachten door belanghebbenden, civiele claims en schikking door
schuldeisers, aandeelhouders en curatoren en negatieve publiciteit over de rol
van de gewone accountant.
Weeffout en verwachtingskloof
Er is bij de accountancy sprake van een weeffout; de accountant zit de dicht op
de klant en denkt te weinig aan de belanghebbenden. Er geldt ‘wie betaald,
bepaald’ de accountant wordt niet betaald door het maatschappelijk verkeer,
maar door de klant. Als de klant ziet dat een accountant heel streng controleert,
kan de klant ook naar een ander kantoor gaan. Het zit hem dus in
afhankelijkheid/onafhankelijkheid. De accountant gaat in discussie met de klant
over bijv. de waarde van hun panden en voorraden; niet met het maatschappelijk
verkeer. Het maatschappelijk verkeer is niet de opdrachtgever, maar wel de
belangrijkste gebruiker van de jaarrekening en heeft daar geen invloed op; dat is
een onafhankelijkheidsrisico.
Er is sprake van een verwachtingskloof. Er zit een kloof tussen wat de
accountants doen en wat het maatschappelijk verkeer van hen verwacht. De
accountant verdedigt zich door te zeggen dat het maatschappelijk verkeer niet
weet/begrijpt wat hij moet doen; dat is de communicatiekloof. Bijvoorbeeld: het
maatschappelijk verkeer geeft de accountant de schuld als een bedrijf failliet
gaat en hun aandelen niks meer waard zijn, maar is dat wel de schuld van de
, accountant? Die hoeft niet altijd fraude te ontdekken. De prestatiekloof richt zich
op de AFM die zegt dat de accountants zich niet aan de wet hebben gehouden:
“De controle van de accountant is niet intensief geweest, er zijn te weinig
waarnemingen gedaan. De kans op ontdekking van fraude was hoger geweest als
er meer gecontroleerd was.” Er is sprake van een prestatiekloof als de
accountant niet doet wat een accountant zou moeten doen. De verdedigende
accountant zit in de communicatiekloof, degene die de accountant
aanspreekt/aanklaagt focust op de prestatiekloof.
Korte schets vakgebied forensische accountancy
Een forensisch accountant is een specialist van fraude, corruptie, kartelvorming
en/of witwassen. Het verschil met een normale accountant is het forensische, het
stukje juridische kennis. Een forensische accountant kan wel fraude opzoeken bij
een controle van een jaarrekening, maar is er geen specialist in. Een forensisch
accountant werkt ten behoeve van het gerecht en is gericht op het uiteen rafelen
van wat er is gebeurt, de constructies ontleden en uitvogelen welke misleiding
hebben plaatsgevonden. Hij brengt de feiten en omstandigheden in kaart over
wat er gebeurd is.
Er zijn verschillende fases te herkennen in de ontwikkeling van de forensische
accountancy:
a. Publieke behoefte (1980-1993). Er kwamen een aantal grote
fraudeschandalen aan het licht voor de overheid, waar onderzoek naar
gedaan moest worden. De overheid had daar niet genoeg accountants
voor, omdat veel niet genoeg juridische kennis hadden. De grote
accountancykantoren zeiden dat zij wel konden helpen. Er kwam een
publieke behoefte aan accountants die juridische kennis hadden en die de
overheid konden helpen met het doen van onderzoek. De forensische
accountancy is ontstaan op het gebied van strafrecht.
b. Ontginning van de private markt (1993-1997). Private forensische
accountancy is de katalysator voor verdere ontwikkeling en leidt tot
verbreding van aandachtsgebied. Civielrechtelijk kader wordt steeds
belangrijker. Concurrentie met publieke sector.
c. Stabilisatie in institutionalisering (1997-1999). Vakgebied neemt steeds
vastere vormen aan. De crisis blijft uit. Wel is er de nodige discussie binnen
FORAC of het wel of niet een goede zaak is dat er twee opleidingen
ontstaan.
d. Verbreding en uitbouw (1999-medio 2000). Forensische accountancy wordt
breder opgezet. Spelregels blijken onduidelijk en worden door
Week 1: Algemene achtergrond forensische accountancy
The cruelest of lies are often told in silence
De jaarrekening is een verantwoordingsmiddel van een bedrijf, waarin ze zeggen
‘dit zijn wij, dit gebeurt er financieel, dit hebben wij verdient, dit hebben we als
balans’. Daarbij wil een onderneming laten zien dat hun eigen vermogen zo hoog
mogelijk is en dat er dus veel winst behaald is. Door subjectieve delen van een
jaarrekening weet je niet wat je niet weet.
Cash is a fact, profit an opinion: als je iets verkoopt voor €100, weet iedereen wat
die €100 is. De winst van een onderneming daarentegen, is manipuleerbaar door
de schattingskosten die er in een jaarrekening zitten, zoals de waarde van
gebouwen en voorraden. Die waardes kunnen opportunistisch of conservatief
geschat worden.
Creative accounting is het gebruik maken van de grenzen van de regelgeving; je
blijft nog net binnen de wettelijke bepalingen, maar de grenzen worden wel
helemaal gebruikt om de winst zo hoog mogelijk te maken. Een voorbeeld is big
bath accounting, waarbij cijfers door een directeur opportunistisch geschat
worden. Een nieuwe directeur ziet dit, schat vervolgens die posten het eerste jaar
heel laag in, om daarna opwaarderingen te doen om het eigen vermogen nog
hoger te kunnen maken; zo wordt zijn bonus gemaximaliseerd. Het komt neer op
het doen van afwaarderingen om daar in te de toekomst van te kunnen
profiteren. Bij income smoothing & cookie jar reserves gaat het om
winstegalisatie, waarbij er in goede tijden een appeltje voor de dorst wordt
weggezet. Bij premature revenue cognition gaat het om het te vroeg
verantwoorden van omzet. Channel stuffing is het vergroten van de getoonde
omzet door de debiteurenpositie te laten stijgen met ongevraagd leveranties
plaatsen.
Creative compliance zit in het spelen met de regels. Er wordt wel gehandeld naar
de letter van de wet, maar niet naar de geest/bedoeling ervan. De wet wordt
daarbij zo uitgelegd dat het duidelijk is dat de wetgever het niet zo bedoelde, dat
het nog net gerechtvaardigd lijkt.
Materialiteit gaat over de zekerheid van de controle. Een accountant controleert
de jaarrekening, maar weet niet zeker of de getallen die erin staan exact juist
zijn. Als een jaarrekening is gecontroleerd weten belanghebbenden zeker dat er
geen zaken inzitten die hun tot een andere beslissing zouden kunnen brengen. Er
zit een bepaalde marge in, omdat de accountant steekproeven trekt. Centraal
daarbij staat de vraag of de beslissingen die de gebruikers van de jaarrekening
nemen, zouden kunnen worden beïnvloed door eventuele afwijkingen in
jaarrekeningposten. Positief uitgelegd is de betekenis hiervan dat een accountant
niet iedere futiliteit behoeft te corrigeren, hetgeen kostenefficiënt is. Negatief
uitgelegd kan het materialiteitsbegrip dienen als schaamlap om bepaalde zaken
onder het tapijt te schuiven.
Door dingen als creative compliance en creative accounting moeten gebruikers
van het jaarverslag kritische vragen stellen en zich afvragen of de cijfers
opportunistisch of conservatief geschat zijn en of er geopereerd wordt op het
randje van de regelgeving.
,De accountant was vroeger heel streng tegen klanten bij de controle van de
jaarrekening, bijv. over wat er wel en niet in moest en het letten op
overwaarderingen. In de loop der jaren is de accountant een adviseur van
ondernemingen geworden, in plaats van buitenstaander die kritisch kijkt. De
accountant staat nu naast de ondernemer en helpt/adviseert de ondernemer.
Korte schets vakgebied accountancy
Een accountant controleert de jaarrekeningen, waarin de balans opgemaakt
wordt van bezittingen en het vermogen, de winst- en verliesrekening. Derden
baseren op een accountantsverklaring of zij bijvoorbeeld aandelen gaan kopen
van een bedrijf en of er vertrouwen te verlenen is aan een bedrijf op basis van de
jaarrekening.
De accountancy begon na de Pincoffs-affaire (1879). Pincoffs was een man van
aanzien en veel vertrouwen. Zijn schepen vergingen, waardoor hij de producten
niet kon verlopen, geen winst behaalde, zijn mensen niet kon betalen en geen
dividend kon uitkeren. Hij ging daarom de boekhouding verfraaien door de balans
een te positieve voorspelling van zaken te geven; hierin komt ‘profit is an
opinion, cash is a fact’ naar voren je kunt op papier wel een bepaalde winst
presenteren, maar als je mensen moet betalen en je hebt er geen geld voor, dan
gaat het blijkbaar dus niet goed met je bedrijf. Boekhoudkundig kun je winsten
produceren, maar om geld te betalen moet je dat toch echt in handen hebben.
Het bedrijf ging uiteindelijk failliet en Pincoffs vluchtte naar Amerika. De
accountant ontstond als waakhond van een bedrijf: “Er moet een controleur van
buiten komen die gaat kijken of een onderneming wel eerlijk is bij een
balanspresentatie”.
Limperg (1926-1933) omschreef de accountant als vertrouwensman van het
maatschappelijk verkeer. Hij omschreef dat de accountant van buiten naar de
rekeningen gaat kijken in dienst van de banken, leveranciers, aandeelhouders,
etc. De accountant doet dat dus niet voor de onderneming, maar voor alle
belanghebbenden. Als de accountant zegt dat het goed gaat met het bedrijf,
moet je daar op kunnen vertrouwen; hij verstrekt zekerheid.
In de 80-er jaren was er sprake van internationalisering, schaalvergroting en een
multidisciplinaire aanpak. Er kwamen grotere, internationalere organisaties wat
zorgde voor schaalvergroting en commerciële organisaties; geld adviseurs
werden managers en geld winnen was belangrijker dan het maatschappelijk
verkeer. De jaarrekeningen werden een ‘moetje’ en ondernemingen zaten er niet
op te wachten dat iemand van buitenaf streng met hen meekeek. Bedrijven
waren minder bereid om voor accountants te betalen. Een adviseur
inhuren/aannemen die met hen meekeek naar hoe je het slim kan aanpakken,
wilden organisaties wel voor betalen. Accountancy bedrijven gingen dus voor
lage prijzen controles aanbieden en voor veel geld adviesservices aanbieden; de
accountant werd veel minder streng, omdat ze de services waaraan ze veel geld
verdienden niet wilden verliezen. Accountancybedrijven werden heel groot en
fuseerden. Ze zagen dat er behoefte was aan hulp/advies als er problemen waren
met bijv. ICT en gingen daar mensen voor aannemen; er kwamen disciplines bij.
,De 21ste eeuw staat bekend om de boekhoudschandalen, financieel-economische
crisis en kritiek op het accountantsberoep. Er kwam een verbod om van hetzelfde
kantoor zowel controle als advies te krijgen, omdat dit er dus voor zorgde dat
accountants minder streng werden bij controles; de commerciële prikkel werd er
zo uitgehaald. Het risico dat de accountant minder kritisch werd, omdat hij heel
veel adviesdiensten kon verkopen is er zo uitgehaald.
Kritiek op accountancy
Er kwam kritiek uit vele hoeken; hoe meer de accountant koopman is in plaats
van controleur, hoe kritischer men wordt en hoe groter het risico dat er dingen
verkeerd gaan.
- Cliënten vonden accountants te streng, bureaucratisch en te weinig
toegevoegde waarde hebben. Bedrijven vinden dat accountants ze
dwingen om zich te streng aan de regels te houden, waardoor ze niet meer
kunnen spelen met de regels. De accountant werd door deze kritiek
teruggeduwd naar de rol van dominee.
- De Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) had kritiek op
kwaliteitsgebreken, incidenten en interne toetsingen. De AFM kan zeggen
dat de jaarrekeningcontrole niet diepgaand genoeg was en kunnen
daartegen een klacht indienen.
- De politiek vond dat na vele incidenten de maat vol was. Er kwam nieuwe
wetgeving om accountants onder de duim te houden.
- Overige deelnemers van het maatschappelijk verkeer, zoals
aandeelhouders, financiers, de belastingdienst en burgers krijgen hoge
bedragen vergoed van accountants, omdat aandeelhouders bijv. niet
kunnen vertrouwen op de controle van de accountant.
Als gevolg van deze kritiek kwamen er handhavingsacties/boetes vanuit de AFM,
tuchtklachten door belanghebbenden, civiele claims en schikking door
schuldeisers, aandeelhouders en curatoren en negatieve publiciteit over de rol
van de gewone accountant.
Weeffout en verwachtingskloof
Er is bij de accountancy sprake van een weeffout; de accountant zit de dicht op
de klant en denkt te weinig aan de belanghebbenden. Er geldt ‘wie betaald,
bepaald’ de accountant wordt niet betaald door het maatschappelijk verkeer,
maar door de klant. Als de klant ziet dat een accountant heel streng controleert,
kan de klant ook naar een ander kantoor gaan. Het zit hem dus in
afhankelijkheid/onafhankelijkheid. De accountant gaat in discussie met de klant
over bijv. de waarde van hun panden en voorraden; niet met het maatschappelijk
verkeer. Het maatschappelijk verkeer is niet de opdrachtgever, maar wel de
belangrijkste gebruiker van de jaarrekening en heeft daar geen invloed op; dat is
een onafhankelijkheidsrisico.
Er is sprake van een verwachtingskloof. Er zit een kloof tussen wat de
accountants doen en wat het maatschappelijk verkeer van hen verwacht. De
accountant verdedigt zich door te zeggen dat het maatschappelijk verkeer niet
weet/begrijpt wat hij moet doen; dat is de communicatiekloof. Bijvoorbeeld: het
maatschappelijk verkeer geeft de accountant de schuld als een bedrijf failliet
gaat en hun aandelen niks meer waard zijn, maar is dat wel de schuld van de
, accountant? Die hoeft niet altijd fraude te ontdekken. De prestatiekloof richt zich
op de AFM die zegt dat de accountants zich niet aan de wet hebben gehouden:
“De controle van de accountant is niet intensief geweest, er zijn te weinig
waarnemingen gedaan. De kans op ontdekking van fraude was hoger geweest als
er meer gecontroleerd was.” Er is sprake van een prestatiekloof als de
accountant niet doet wat een accountant zou moeten doen. De verdedigende
accountant zit in de communicatiekloof, degene die de accountant
aanspreekt/aanklaagt focust op de prestatiekloof.
Korte schets vakgebied forensische accountancy
Een forensisch accountant is een specialist van fraude, corruptie, kartelvorming
en/of witwassen. Het verschil met een normale accountant is het forensische, het
stukje juridische kennis. Een forensische accountant kan wel fraude opzoeken bij
een controle van een jaarrekening, maar is er geen specialist in. Een forensisch
accountant werkt ten behoeve van het gerecht en is gericht op het uiteen rafelen
van wat er is gebeurt, de constructies ontleden en uitvogelen welke misleiding
hebben plaatsgevonden. Hij brengt de feiten en omstandigheden in kaart over
wat er gebeurd is.
Er zijn verschillende fases te herkennen in de ontwikkeling van de forensische
accountancy:
a. Publieke behoefte (1980-1993). Er kwamen een aantal grote
fraudeschandalen aan het licht voor de overheid, waar onderzoek naar
gedaan moest worden. De overheid had daar niet genoeg accountants
voor, omdat veel niet genoeg juridische kennis hadden. De grote
accountancykantoren zeiden dat zij wel konden helpen. Er kwam een
publieke behoefte aan accountants die juridische kennis hadden en die de
overheid konden helpen met het doen van onderzoek. De forensische
accountancy is ontstaan op het gebied van strafrecht.
b. Ontginning van de private markt (1993-1997). Private forensische
accountancy is de katalysator voor verdere ontwikkeling en leidt tot
verbreding van aandachtsgebied. Civielrechtelijk kader wordt steeds
belangrijker. Concurrentie met publieke sector.
c. Stabilisatie in institutionalisering (1997-1999). Vakgebied neemt steeds
vastere vormen aan. De crisis blijft uit. Wel is er de nodige discussie binnen
FORAC of het wel of niet een goede zaak is dat er twee opleidingen
ontstaan.
d. Verbreding en uitbouw (1999-medio 2000). Forensische accountancy wordt
breder opgezet. Spelregels blijken onduidelijk en worden door
