Les 1 – INTRODUCTIE
1. (ON)ZINNIGHEDEN VAN DE ‘AFRIKAANSE GESCHIEDENIS’
Stereotypes over Afrika: primitief, wild en gevaarlijk, onaangetast,
exotisch, …
Ook: utopisch Afrika
Binyavanga Wainaina, ‘How not to write about Africa’ -> over de ‘white
savior’ image
HET VOORTBESTAAN VAN KOLONIALE TROPEN
Deze clichés zijn niet onschuldig en hebben diepere historische wortels
Legitimaties van slavernij en kolonialisme:
- Bv ‘achterlijkheid’ van Afrikanen die kolonialisme legitimeren
- Waren niet ‘beschaafd’ en moesten geciviliseerd worden
Zelfs critici van kolonialisme waren toen niet immuun voor racisme:
Conrad vs Achebe
- Joseph Conrad: ‘Heart of Darkness’ (1899)
o Groot criticus van kolonialisme
o Goed voorbeeld van hoe Afrika gezien wordt door
buitenstaanders
- Chinua Achebe: ‘An image of Africa: Racism in Conrad’s ‘Heart of
Darkness’’ (1977)
o Afrikaanse auteur, 1930-2013, meest bekend voor ‘Things fall
apart’
o Conrad was blind voor zijn eigen racisme: reproductie van
vooroordelen en beledigingen tegen zwarte mensen +
dehumanisatie
Valentin Mudimbe: ‘The invention of Africa’
- Congolees filosoof, doctoraat aan Belgische universiteit, carrière in
de VS
- Concept: The Colonial library -> “de verzameling teksten,
documenten en kennissystemen die werden gecreëerd en opgelegd
door Europese koloniale machten tijdens de koloniale periode in
Afrika. Deze bibliotheek omvat niet alleen fysieke boeken en
geschreven verslagen, maar ook het bredere intellectuele en
culturele kader dat de manier vormgaf waarop Afrikanen werden
begrepen en gepresenteerd tijdens dit tijdperk.
1
, - Uitdaging voor Westerse perspectieven van Afrika -> monolitisch en
exotisch image
- Constructie van Afrika als concept door westerse discoursen en
representaties
o Deze representaties zijn vaak essentialistisch en eurocentrisch
o Dit heeft diepgaande implicaties voor continent en mensen
o Afvlakking van idee van Afrika in monolitische en
geëxotiseerde beelden
- Legt de nadruk op de nood aan de stem van de Afrikaanse bevolking
zelf
Johannes Fabian: “denial of coevalness” (=ontkenning van gelijktijdigheid)
- Concept uit het boek ‘Time and the other. How anthropology makes
its object’
- Kritiek op antropologie en westerse geleerden die niet-westerse
culturen en SL framen alsof ze buiten de hedendaagse tijd of
geschiedenis bestaan. -> de neiging om deze culturen te zien als
statisch, tijdloos of bevroren in het verleden
- Fabian betoogde dat westerse geleerden niet-westerse SL vaak
afschilderden als ‘primitief’ of ‘wild’, met behulp van taal en
beschrijvingen die impliceerden dat ze in een ander,
archaïsch tijdperk leefden. Deze afschildering stelde
westerse geleerden op hun beurt in staat om zichzelf te
positioneren als de enigen die het moderne, progressieve
heden bewonen
AFRIKA IN KAART BRENGEN
16de eeuwse mercator kaart: groottes niet in verhouding
- Gemaakt voor navigatie op zee
- Door distortie ziet Afrika er veel kleiner uit op de kaart dan het in
werkelijkheid is
- Europese en Noord-Amerikaanse landen uitvergroot -> meer plaats
voor Westerse cartografen om steden, dorpen, etc in hun werelddeel
te markeren
- ‘Power of representation and representation of power’ -> landen die
uitvergroot worden zien er onnatuurlijk intimiderend en machtig uit
Nonsens-maps => kaart van Afrika dat grenzen van
de verschillende etniciteiten respecteert
2
, - Grenzen van Afrika zijn redelijk nieuw + artificieel, politiek gecreeërd
- Nonsens want gaat over snapshots uit de tijd
Koloniale grenzen zijn nog niet veranderd -> besloten door African
National Organisation om separatisme te vermijden
Kaarten zijn niet onschuldig -> geven een gekleurd beeld weer
AFRIKA DEFINIËREN
Continent met enorme Hoe praten we over de Wat maakt het
culturele, linguïstieke verschillende delen belangrijk om te
en ecologische van Afrika? denken over Afrika als
diversiteit één entiteit? -> pan-
africanisme
Enkele debatten
Het racisme van Afrocentrisme Black Athena Waren de
“Zwart (Cheikh Anta Egyptenaren
Afrika”/Sub- Diop) zwart?
Sahara Afrika
SUB-SAHARA AFRIKA
Niet elk land dat bij de term ‘Sub-Sahara
Afrika’ wordt betrokken, ligt onder de Sahara
(bv Mali en Soedan)
Historische en geografische implicaties van
de term: voortzetting van koloniale
denksystemen
Landen onder de Sahara werden gezien als minder beschaafd
Waarom Sahara als marker?
- Racistische projecties in de koloniale periode: ‘Arabisch’ vs ‘Zwart’
- Geopolitieke relaties: MENARG (‘Arabieren’ vs ‘Zwarte Afrikanen’)
- Ook ideeën over ‘ontwikkeling’
AFROCENTRISME
Cheikh Anta Diop: ‘Nations n*gr*es et Culture’ (1954)
- Senegalese intellectueel, belangrijke figuur in afrocentrisme
- Belangrijkste punten:
3
, o Oude Egyptische en Nubische beschavingen brachten culturele
en intellectuele ontwikkeling
o Egypte was een zwarte SL
o Fundamentele eenheid onder Afrikaanse mensen
o Wijst op vooringenomenheid in wetenschappelijke productie
van die tijd: belang van Afrikanen die Afrikaanse geschiedenis
schrijven om die bias tegen te gaan
- Kritiek
o Methodologische tekortkomingen (taalkunde, overdreven
conclusies…)
o Essentialisme: focus op een enkele Afrikaanse identiteit wist
culturele en historische complexiteitenn uit
- Duurzame impact
o Herbeoordeling van verbindingen in de Sahara
o Erkenning van vooringenomenheid in kennisproductie,
heroverweging van Afrika in de wereldgeschiedenis
o Afrocentrisme: kritisch standpunt over eurocentrische
vooringenomenheid in de wereldgeschiedenis
BLACK ATHENA
Martin Bernal: ‘Black Athena: The Afroasiatic Roots of Classical Civilization’
- Controversieel
- Gepubliceerd in 1980
- De stelling
o Intellectuele en culturele prestaties van het oude Griekenland
beïnvloed door beschavingen van Egypte en het Nabije Oosten
o Verwerpt ‘Arisch model’
o Taalkundig model ter ondersteuning van zijn stelling
- Impact:
o Voor enige afwijzing van taalkundige claim, terwijl niet-
Europese invloeden op de Griekse cultuur worden onderzocht
o Belangrijk debat over de fundamenten van de ‘westerse
beschaving’
o Veranderende paradigma’s in de oude geschiedenis
- De kritiek
o Slordige taalkunde en selectief bewijs
o Politieke motivatie (een afrocentrische agenda pushen)
o Culturele toe-eigening? (Bv W.E.B. Du Bois)
4
1. (ON)ZINNIGHEDEN VAN DE ‘AFRIKAANSE GESCHIEDENIS’
Stereotypes over Afrika: primitief, wild en gevaarlijk, onaangetast,
exotisch, …
Ook: utopisch Afrika
Binyavanga Wainaina, ‘How not to write about Africa’ -> over de ‘white
savior’ image
HET VOORTBESTAAN VAN KOLONIALE TROPEN
Deze clichés zijn niet onschuldig en hebben diepere historische wortels
Legitimaties van slavernij en kolonialisme:
- Bv ‘achterlijkheid’ van Afrikanen die kolonialisme legitimeren
- Waren niet ‘beschaafd’ en moesten geciviliseerd worden
Zelfs critici van kolonialisme waren toen niet immuun voor racisme:
Conrad vs Achebe
- Joseph Conrad: ‘Heart of Darkness’ (1899)
o Groot criticus van kolonialisme
o Goed voorbeeld van hoe Afrika gezien wordt door
buitenstaanders
- Chinua Achebe: ‘An image of Africa: Racism in Conrad’s ‘Heart of
Darkness’’ (1977)
o Afrikaanse auteur, 1930-2013, meest bekend voor ‘Things fall
apart’
o Conrad was blind voor zijn eigen racisme: reproductie van
vooroordelen en beledigingen tegen zwarte mensen +
dehumanisatie
Valentin Mudimbe: ‘The invention of Africa’
- Congolees filosoof, doctoraat aan Belgische universiteit, carrière in
de VS
- Concept: The Colonial library -> “de verzameling teksten,
documenten en kennissystemen die werden gecreëerd en opgelegd
door Europese koloniale machten tijdens de koloniale periode in
Afrika. Deze bibliotheek omvat niet alleen fysieke boeken en
geschreven verslagen, maar ook het bredere intellectuele en
culturele kader dat de manier vormgaf waarop Afrikanen werden
begrepen en gepresenteerd tijdens dit tijdperk.
1
, - Uitdaging voor Westerse perspectieven van Afrika -> monolitisch en
exotisch image
- Constructie van Afrika als concept door westerse discoursen en
representaties
o Deze representaties zijn vaak essentialistisch en eurocentrisch
o Dit heeft diepgaande implicaties voor continent en mensen
o Afvlakking van idee van Afrika in monolitische en
geëxotiseerde beelden
- Legt de nadruk op de nood aan de stem van de Afrikaanse bevolking
zelf
Johannes Fabian: “denial of coevalness” (=ontkenning van gelijktijdigheid)
- Concept uit het boek ‘Time and the other. How anthropology makes
its object’
- Kritiek op antropologie en westerse geleerden die niet-westerse
culturen en SL framen alsof ze buiten de hedendaagse tijd of
geschiedenis bestaan. -> de neiging om deze culturen te zien als
statisch, tijdloos of bevroren in het verleden
- Fabian betoogde dat westerse geleerden niet-westerse SL vaak
afschilderden als ‘primitief’ of ‘wild’, met behulp van taal en
beschrijvingen die impliceerden dat ze in een ander,
archaïsch tijdperk leefden. Deze afschildering stelde
westerse geleerden op hun beurt in staat om zichzelf te
positioneren als de enigen die het moderne, progressieve
heden bewonen
AFRIKA IN KAART BRENGEN
16de eeuwse mercator kaart: groottes niet in verhouding
- Gemaakt voor navigatie op zee
- Door distortie ziet Afrika er veel kleiner uit op de kaart dan het in
werkelijkheid is
- Europese en Noord-Amerikaanse landen uitvergroot -> meer plaats
voor Westerse cartografen om steden, dorpen, etc in hun werelddeel
te markeren
- ‘Power of representation and representation of power’ -> landen die
uitvergroot worden zien er onnatuurlijk intimiderend en machtig uit
Nonsens-maps => kaart van Afrika dat grenzen van
de verschillende etniciteiten respecteert
2
, - Grenzen van Afrika zijn redelijk nieuw + artificieel, politiek gecreeërd
- Nonsens want gaat over snapshots uit de tijd
Koloniale grenzen zijn nog niet veranderd -> besloten door African
National Organisation om separatisme te vermijden
Kaarten zijn niet onschuldig -> geven een gekleurd beeld weer
AFRIKA DEFINIËREN
Continent met enorme Hoe praten we over de Wat maakt het
culturele, linguïstieke verschillende delen belangrijk om te
en ecologische van Afrika? denken over Afrika als
diversiteit één entiteit? -> pan-
africanisme
Enkele debatten
Het racisme van Afrocentrisme Black Athena Waren de
“Zwart (Cheikh Anta Egyptenaren
Afrika”/Sub- Diop) zwart?
Sahara Afrika
SUB-SAHARA AFRIKA
Niet elk land dat bij de term ‘Sub-Sahara
Afrika’ wordt betrokken, ligt onder de Sahara
(bv Mali en Soedan)
Historische en geografische implicaties van
de term: voortzetting van koloniale
denksystemen
Landen onder de Sahara werden gezien als minder beschaafd
Waarom Sahara als marker?
- Racistische projecties in de koloniale periode: ‘Arabisch’ vs ‘Zwart’
- Geopolitieke relaties: MENARG (‘Arabieren’ vs ‘Zwarte Afrikanen’)
- Ook ideeën over ‘ontwikkeling’
AFROCENTRISME
Cheikh Anta Diop: ‘Nations n*gr*es et Culture’ (1954)
- Senegalese intellectueel, belangrijke figuur in afrocentrisme
- Belangrijkste punten:
3
, o Oude Egyptische en Nubische beschavingen brachten culturele
en intellectuele ontwikkeling
o Egypte was een zwarte SL
o Fundamentele eenheid onder Afrikaanse mensen
o Wijst op vooringenomenheid in wetenschappelijke productie
van die tijd: belang van Afrikanen die Afrikaanse geschiedenis
schrijven om die bias tegen te gaan
- Kritiek
o Methodologische tekortkomingen (taalkunde, overdreven
conclusies…)
o Essentialisme: focus op een enkele Afrikaanse identiteit wist
culturele en historische complexiteitenn uit
- Duurzame impact
o Herbeoordeling van verbindingen in de Sahara
o Erkenning van vooringenomenheid in kennisproductie,
heroverweging van Afrika in de wereldgeschiedenis
o Afrocentrisme: kritisch standpunt over eurocentrische
vooringenomenheid in de wereldgeschiedenis
BLACK ATHENA
Martin Bernal: ‘Black Athena: The Afroasiatic Roots of Classical Civilization’
- Controversieel
- Gepubliceerd in 1980
- De stelling
o Intellectuele en culturele prestaties van het oude Griekenland
beïnvloed door beschavingen van Egypte en het Nabije Oosten
o Verwerpt ‘Arisch model’
o Taalkundig model ter ondersteuning van zijn stelling
- Impact:
o Voor enige afwijzing van taalkundige claim, terwijl niet-
Europese invloeden op de Griekse cultuur worden onderzocht
o Belangrijk debat over de fundamenten van de ‘westerse
beschaving’
o Veranderende paradigma’s in de oude geschiedenis
- De kritiek
o Slordige taalkunde en selectief bewijs
o Politieke motivatie (een afrocentrische agenda pushen)
o Culturele toe-eigening? (Bv W.E.B. Du Bois)
4
