Samenvatting HNH-28305

Metabole aspecten van de voeding
HNH-28305


Lecture 1
Pathologie van het spijsverteringskanaal

Mond
 Tanden
 Snijtanden; geribbelde randen om te snijden
 Hoektanden; puntig om te scheuren
 Kiezen; geribbeld om te verpletteren en malen
Opbouw tanden; crown → neck → root
 Tong; belangrijk voor regulatie voedselinname
 Speekselklieren;
 Parotid; bij oor
 Sublingual; onder tong
 Submandibulair; dieper in kaak meeste speekselproductie
Samenstelling speeksel
- water (99.5%), elektrolyten, slijm, enzymen, antibacteriële en anti-virus onderdelen
(=lysozym; beschermt tegen infecties door doden micro-organismen & IgA; immunoglobuline)
 Functies
 Mechanische vertering
 Vloeibaar/glijbaar maken voedsel
 Aanvang digestie
- koolhydraten α-amylase
- vetten (minimaal) lingual lipase

Mondproblemen
 Cariës tandprobleem
 Bacteriën in tandplak produceren zuur → suikers/voedingsresten stimuleren groei/activiteit → oplossen
calciumhydroxyapetitiet in glazuur → glazuur brokkelt af → bacteriën toegang tot dentine → cariës
ontwikkelt tot op tandzenuw → afbraak tanden
 Consequenties gezondheid
- meestal niet zo ernstig
- verlies (delen) tanden en kiezen
- kiespijn door vrijkomen tandzenuw
 Parodontitis tandvleesprobleem
 Normaal ligt tandvlees op kaakbot tussen tanden, sluit aan tot crowns
 Toxinen in tandplak irriteren tandvlees → rood, gevoelig, opzwelling en snelle bloedingen
 Parodontitis: toxinen vernietigen tandvlees → tandvlees laat los van tanden → vrije ruimtes geven meer
plek voor tandplak → tandwortels liggen bloot; gevoelig voor kou en contact uiteindelijk gevolg:
tanden komen bijna volledig bloot te liggen en kunnen uitvallen
 Consequenties gezondheid
- ernstig verloop: kaakontsteking, coronaire hartafwijkingen, herseninfarct, zwangerschapscomplicaties,
etc. door verspreiding infectie door lichaam

Voedingsadvies
 Beperking suikerconsumptie
 Hoeveelheid minderen en frequentie laag houden; liever soms heel veel suiker dan regelmatig een beetje
 Beperking zure voedingsmiddelen; jus d’orange, cola
 Zorg voor algemene goede gezondheid; optimaal werkend immuunsysteem
 Mondhygiëne!

23-4-2018 19:11 1 - 34

,Doorsnede spijsverteringkanaal van binnen naar buiten
 Mucosa
 Submucosa bindweefsel voor structuur
 Muscularis externa spieren voor contracties
 Serosa / adventitia serosa; slokdarm, adventitia; maag en darmen

Maag
 Cardia: aansluiting slokdarm op maag
 Fundus: bovenkant maag, verzamelt voedsel vlak nadat het maag betreedt, hier verteerd voor het rest van
maag betreedt
 Body: grote maagzak, voor verdere vertering voedsel
 Pyloric portion: spier voor regeling doorgang naar duodenum
 Rugae: maagplooien voor oppervlaktevergroting
 contracties
 Spieren
- Longitudinaal
- Circulair
- Diagonaal
 3x per minuut
 Voedselresten < 2/3 mm worden doorgelaten bij pyloric portion
 Gastric pits
 Mucus cellen: slijmproductie
 Parietal cellen: secretie HCl en intrinsieke factor
- HCl; ATP-ase uitwisseling K+ en H+, ATP-ase uitwisseling Na+ en K+,
ATP-ase uitwisseling HCO3- en Cl-
- Functie HCl in maagsap
→ activatie pepsinogeen → pepsine
→ denaturatie eiwitten
→ losmaken nutriënten uit complexen
→ antibacterieel effect
- productie/secretie maagzuur gestimuleerd door
→ gastrine, acetylcholine, histamine
- Intrinsieke factor: eiwit voor opname vit. B12, ouderen hogere pH in maag; minder intrinsieke factor;
vaak vit. B12 tekort
 Chief cellen: secretie pepsinogeen (inactief pro-enzym pepsine), eiwitvertering
 Hormoonproducerende G-cellen: secretie gastrine; stimuleert maagzuurproductie
 Functies
 Eerste opslag binnengekomen voedsel
 Aanvang eiwit-digestie; HCl en pepsine
 Doden micro-organismen
 Productie intrinsieke factor

Maagproblemen
 Gastritis; ontsteking maagslijmvlies
 Symptomen: maagpijn, braken, misselijk
 Oorzaken: veel koffie/alcohol, roken, pijnstillers (ibuprofen), helicobacter (bacterie)
 Oppervlakkige ontsteking, meerdere foci (=ontstekingsvlekken)
 Pijnlijk door aanwezig maagzuur
 Verergering leidt tot maagzweer of -bloedingen
 Maagzweer
 Symptomen: maagpijn, verergering/verdwijnen pijn direct na eten
 Oorzaken: vergelijkbaar gastritis
 Ulcer: ontstekingsplaats, varieert van millimeters tot centimeters
 Zweer treedt door tot in muscularis mucosa
23-4-2018 19:11 2 - 34

, Consequenties gezondheid
 Gewichtsverlies; slechter eten en slechtere vertering
 Anemie door bloedverlies
 Risico vitamine B12 deficiëntie

Voedingsadvies maagproblemen
 Geen: alcohol, caffeïne, pittige kruiden, zure produten
 Goed, lang kauwen; extra speeksel neutraliseert maaginhoud
 Extra vitamine B12
 Oorzaak wegnemen; geen maagzuurremmers gebruiken!!

Dunne darm
 Duodenum, twaalfvingerige darm, 0.25 m (duodenum + ileum = belangrijkste absorptie)
 Jejunum, nuchtere darm, 2.5 m
 Ileum, kronkeldarm, 3.5 m
 Cellen dunne darm
 Absorptive cellen (met microvilli): digestie en absorptie nutriënten
 Goblet cellen: secretie mucus
 Entero-endocriene cellen: secretie secretine, cholecystokinine of GIP
 Paneth cellen: secretie lysozym, kan fagocyteren (= afweermateriaal)
 Oppervlaktevergroting
 Plooien van Kerckring: macroscopische plooien
→ tussen plooien: crypten van Lieberkühn; mitose van nieuwe darmcellen, om 3-4 dagen volledige
darmwandvernieuwing
Crypten van Lieberkühn bevatten vooral Paneth cells
 Villi: uitstulpingen in mucosa
 Microvilli: uitstulpingen darmwandcellen
 Glycocalyx: netwerk van actinefilamenten tussen en op microvilli → brush border
 Functies
 Laatste stap vertering eiwitten, koolhydraten en vetten
 Absorptie

Darmproblemen
 Diarree
 Symptomen: dunne, waterige ontlasting, buikpijn, mogelijk braken
- Accute diarree: 1-2 weken
Oorzaken:
- virus/bacterie infectie
- overgevoeligheidsreactie; medicijnen, voedsel
- stress
- reizigersdiarree: bedorven voedsel/besmet water
- Chronische diarree
Oorzaken
- ontsteking
- spijsverteringsstoornis; lactose-intolerantie
- worm-/bacterie-infectie
 Consequenties gezondheid
 Vochtverlies; gevaarlijk voor kinderen en ouderen (<2 of >70 jaar)
 Deficiënties (bij chronische diarree)
 Coeliakie
 Symptomen: buikpijn, gas, chronische diarree, gewichtsverlies, voedingsdeficiënties, anemie,
vermoeidheid, groeiachterstand
 Glutenintolerantie: chronisch overgevoelig voor eiwitketens in graanproducten
 Erfelijke aandoening, evenveel bij mannen en vrouwen, ontstaat tijdens kinderleeftijd, blijft voor altijd
23-4-2018 19:11 3 - 34

, Voedingsadvies
 Voldoende drinken
 Kinderen en ouderen; ORS orale rehydratievloeistoffen; oplossingen suikers en mineralen in water
 Coeliakie: glutenvrij dieet

Pancreas alvleesklier
 Positie: onder twee leverlobben, galblaas en maag, tussen kronkel duodenum
 Sphincter van Oddi; uitmonding pancreatic duct + common bile duct in duodenum
 Endocrien weefsel regulatie bloedsuikerspiegel
 Eilandjes van Langerhans; productie insuline en glucagon
 Exocrien weefsel neutraliseren chymus, vertering eiwitten, koolhydraten, vetten
 Duct cellen
- gestimuleerd door secretine → productie bicarbonaat HCO3
 Acinaire cellen
- gestimuleerd door cholecystokinine → digestie enzymen
 Pancreasvloeistof: enzymen, bicarbonaat, kationen (Na, K, Ca), anion (Cl), water

Pancreasproblemen
 Pancreatitis
 Ontsteking pancreas: autodigestie door weglekken verteringsenzymen
- acute pancreatitis
- chronische pancreatitis
 Oorzaken: galstenen, chronisch alcoholgebruik, ongeluk of buikoperatie, medicijnen, infectie
 Symptomen: ernstige buikpijn, uitstraling rug en schouder, vettige
ontlasting, koorts, misselijk
 Consequenties gezondheid
 Variërend van mild tot ernstig (soms levensbedreigend)
 Problemen spijsvertering
 Diabetes type I (Diabetes type 1: cellen die insuline (β-cellen in
eilandjes van Langerhans in pancreas) produceren vernietigd → geen
omzetting glucose tot glucagon → verhoogd bloedsuikerspiegel.
Insuline-injecties nodig. Autoimmuunziekte en erfelijk!)

Voedingsadvies
 Ernstige accute vorm; niets eten, voeding via infuus
 Geen alcohol en vet eten

Hepar lever
 Linker en rechter leverlob → lobuli → hepatocyten
 Soorten cellen
 Hepatocyt: levercel
 Kupffercellen: onderdeel mononucleaire fagocytensysteem
(macrofagen)
 Hexagonale leverlobben
 Gerangschikt rond centrale vene; voert bloed uit leverlob naar
leverader
 Leverlobuli door bindweefsel van elkaar gescheiden (bij
varkens)
 Op hoekjes hexagonen galgangen, leverslagader en poortader (= portale gebieden)
 Sinusoïden: kleine bloedvaten door leverlobben; verbinden bloedvaten portaal gebied met centraalvene.
Sinusoïden hebben poriën; permeabel voor kleine eiwitten
In sinusoïden zitten Kupffercellen; fagocytose bacteriën en oude rode bloedcellen
 Hepatocyt (levercel); voor galproductie
23-4-2018 19:11 4 - 34