1
Differentiële Psychologie
Inhoud
Intro....................................................................................................................... 6
Persoonlijkheidstrekken over de tijd: stabiliteit versus verandering......................8
1. Conceptuele begrippen...................................................................................... 8
2. Drie niveaus van analyse...................................................................................9
3. Stabiliteit van persoonlijkheidstrekken over de tijd.........................................10
1.1 Stabiliteit van temperament gedurende eerste levensjaren – baby en
peutertijd – infancy........................................................................................... 10
1.2 stabiliteit doorheen de kinderjaren – childhood..........................................11
1.3 Rangorde stabiliteit in volwassenheid........................................................12
1.4 Gemiddelde niveau stabiliteit in volwassenheid.........................................13
4. Persoonlijkheidsverandering: enkele aspecten die meer opvallend veranderen
............................................................................................................................ 15
1.5 Zelfwaarde gevoel...................................................................................... 15
1.6 Persoonlijkheidsverandering.......................................................................17
5. Persoonlijkheidsverandering voorspellen.........................................................19
6. Tussen stabiliteit en verandering: persoonlijkheidsfluctuatie..........................21
7. Samenvatting.................................................................................................. 21
Biologische domein 1: Genen en persoonlijkheid.................................................23
1. Het menselijk genoom..................................................................................... 23
2. Controverses over genen en persoonlijkheid...................................................24
1.7 Doelen van gedragsgenetica......................................................................25
1.8 Methoden in gedragsgenetica....................................................................26
3. Belangrijkste bevindingen van gedragsgenetisch onderzoek..........................29
1.9 Persoonlijkheidstrekken..............................................................................29
1.10 Als… dan… profielen.................................................................................29
1.11 Attitudes en voorkeuren...........................................................................30
1.12 Drinken en roken...................................................................................... 30
1.13 huwelijk.................................................................................................... 30
4. Omgevingsinvloeden....................................................................................... 31
5. Genen en de omgeving: twee belangrijke aandachtspunten...........................32
1.14 Genotype-omgevingsinteractie.................................................................33
1.15 Genotype-omgevingscorrelatie.................................................................33
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
, 2
1.16 Invloed van omgeving op genexpressie...................................................34
6. Moleculaire genetica........................................................................................ 34
7. Gedraggenetica, wetenschap, politiek en waarden.........................................35
Biologische domein 2: Fysiologische benaderingen van persoonlijkheid.............37
1. Inleiding, begrippen en geschiedenis...............................................................37
1.17 Fysiologische systemen............................................................................37
2. Fysiologische maten in persoonlijkheidsonderzoek.........................................38
1.18 Elektrodermale respons/activiteit – elektrische huidgeleiding..................38
1.19 Cariovasculaire activiteit..........................................................................39
1.20 Hersenactiviteit........................................................................................ 39
1.21 Andere...................................................................................................... 41
3. Persoonlijkheidsdimensies met fysiologisch substraat.....................................42
1.22 Extraversie – introversie...........................................................................42
1.23 Gevoeligheid voor beloning en straf.........................................................43
1.24 Sensatiezucht........................................................................................... 44
1.25 Neurotransmitters en persoonlijkheid.......................................................44
1.26 Ochtend en avondtype............................................................................. 45
1.27 Hersenasymmetrie en affectieve stijl.......................................................45
1.28 Samenvatting........................................................................................... 46
Biologische domein 3: Evolutionaire benadering van persoonlijkheid.................48
4. Evolutie en natuurlijke selectie........................................................................48
1.29 Natuurlijke selectie................................................................................... 48
1.30 Seksuele selectie...................................................................................... 49
1.31 Genen en inclusieve fitheid......................................................................49
5. Producten van het evolutieproces...................................................................50
1.32 Adaptaties................................................................................................ 50
1.33 Nevenproducten van adaptaties...............................................................50
1.34 Ruis of ad random variaties......................................................................50
1.35 Misvattingen............................................................................................. 50
6. Evolutionaire psychologie................................................................................ 51
1.36 Empirisch testen van evolutionaire hypothesen.......................................51
7. Drie domeinen van toepassing........................................................................52
1.37 Menselijke natuur..................................................................................... 52
1.38 Geslachtsverschillen................................................................................. 53
1.39 Individuele verschillen..............................................................................54
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
, 3
1.40 The big five en evolutionair relevante adaptieve problemen....................55
8. Beperkingen van evolutionaire benadering.....................................................56
9. Samenvatting.................................................................................................. 56
Cognitieve/ervaringsdomein: Intelligentie...........................................................58
1. Inleiding........................................................................................................... 58
2. Wat is intelligent zijn....................................................................................... 59
1.41 Impliciete intelligentietheorieën...............................................................59
3. Benaderingen en geschiedenis van intelligentie..............................................59
1.42 Psychometrisch......................................................................................... 59
1.43 Cognitief-ervaringsgerichte benadering van intelligentie.........................64
1.44 Biologische benadering van intelligentie..................................................64
4. Intelligentietesten............................................................................................ 65
5. Genetica, omgeving etnische/ras verschillen in intelligentie...........................71
6. Samenvatting.................................................................................................. 71
Emotie................................................................................................................. 73
1. Inleiding: basisbegrippen................................................................................. 73
2. Emoties kleuren ons dagdagelijks leven en motiveren gedrag........................73
1.45 Toestand versus trek................................................................................ 73
1.46 Categorieën versus dimensies..................................................................73
3. Twee belangrijke onderverdelingen.................................................................74
4. Emotionele inhoud........................................................................................... 77
1.47 Angst – neuroticisme................................................................................ 77
1.48 Woede en vijandigheid............................................................................. 77
5. Emotionele stijl................................................................................................ 78
6. Samenvatting.................................................................................................. 79
Sociale interactie................................................................................................. 80
1. Persoonlijkheid en sociale omgeving...............................................................80
2. Drie sleutelmechanismen bij interactie tussen persoonlijkheid en sociale
omgeving............................................................................................................. 80
1.49 Selectie..................................................................................................... 80
1.50 Evocatie, wederzijdse beïnvloeding..........................................................82
1.51 Manipulatie............................................................................................... 84
3. Samenvatting.................................................................................................. 86
Geslacht, gender en persoonlijkheid....................................................................88
1. De studie van geslachtsverschillen..................................................................88
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
, 4
2. Effect grootte: hoe groot zijn de verschillen....................................................88
1.52 Minimalisten en maximalisten..................................................................89
3. Theorieën van geslachtsverschillen.................................................................89
1.53 Socialisatie en sociale rollen.....................................................................89
1.54 Hormonale theorieën................................................................................ 90
1.55 Evolutionair psychologische theorieën.....................................................90
1.56 Een geïntegreerd theoretisch perspectief.................................................91
4. Geslachtsverschillen in persoonlijkheid...........................................................91
1.57 Temperament bij kinderen.......................................................................91
1.58 In persoonlijkheid..................................................................................... 91
1.59 Bij depressie............................................................................................. 93
1.60 Jaloezie..................................................................................................... 94
5. Androgynie...................................................................................................... 94
6. Gender (sekse) stereotypen............................................................................ 95
7. Samenvatting.................................................................................................. 95
Cultuur................................................................................................................. 97
1. Cultuurverschillen............................................................................................ 97
1.61 Morele waarden en cultuur.......................................................................97
1.62 Vroegere ervaringen en seksuele strategieën..........................................98
1.63 Evocatie: cultuur van eer en agressie.......................................................98
1.64 Culturele variantie in het zelfconcept.......................................................99
1.65 Kritiek..................................................................................................... 100
1.66 Cultuurverschillen in ‘self enhancement’ en zelfwaarde........................100
1.67 Cultuur & persoonlijkheid.......................................................................101
1.68 Verschillen binnen culturen....................................................................101
2. Culturele universaliteit................................................................................... 101
3. Emoties.......................................................................................................... 101
1.69 Het 5 factoren model.............................................................................. 102
4. Samenvatting................................................................................................ 102
Werkcolleges..................................................................................................... 104
1. MMPI.............................................................................................................. 104
....................................................................................................................... 104
1.70 MMPI-2.................................................................................................... 104
1.71 MMPI-3.................................................................................................... 108
2. Klinische hoofd- en subschalen......................................................................108
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
Differentiële Psychologie
Inhoud
Intro....................................................................................................................... 6
Persoonlijkheidstrekken over de tijd: stabiliteit versus verandering......................8
1. Conceptuele begrippen...................................................................................... 8
2. Drie niveaus van analyse...................................................................................9
3. Stabiliteit van persoonlijkheidstrekken over de tijd.........................................10
1.1 Stabiliteit van temperament gedurende eerste levensjaren – baby en
peutertijd – infancy........................................................................................... 10
1.2 stabiliteit doorheen de kinderjaren – childhood..........................................11
1.3 Rangorde stabiliteit in volwassenheid........................................................12
1.4 Gemiddelde niveau stabiliteit in volwassenheid.........................................13
4. Persoonlijkheidsverandering: enkele aspecten die meer opvallend veranderen
............................................................................................................................ 15
1.5 Zelfwaarde gevoel...................................................................................... 15
1.6 Persoonlijkheidsverandering.......................................................................17
5. Persoonlijkheidsverandering voorspellen.........................................................19
6. Tussen stabiliteit en verandering: persoonlijkheidsfluctuatie..........................21
7. Samenvatting.................................................................................................. 21
Biologische domein 1: Genen en persoonlijkheid.................................................23
1. Het menselijk genoom..................................................................................... 23
2. Controverses over genen en persoonlijkheid...................................................24
1.7 Doelen van gedragsgenetica......................................................................25
1.8 Methoden in gedragsgenetica....................................................................26
3. Belangrijkste bevindingen van gedragsgenetisch onderzoek..........................29
1.9 Persoonlijkheidstrekken..............................................................................29
1.10 Als… dan… profielen.................................................................................29
1.11 Attitudes en voorkeuren...........................................................................30
1.12 Drinken en roken...................................................................................... 30
1.13 huwelijk.................................................................................................... 30
4. Omgevingsinvloeden....................................................................................... 31
5. Genen en de omgeving: twee belangrijke aandachtspunten...........................32
1.14 Genotype-omgevingsinteractie.................................................................33
1.15 Genotype-omgevingscorrelatie.................................................................33
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
, 2
1.16 Invloed van omgeving op genexpressie...................................................34
6. Moleculaire genetica........................................................................................ 34
7. Gedraggenetica, wetenschap, politiek en waarden.........................................35
Biologische domein 2: Fysiologische benaderingen van persoonlijkheid.............37
1. Inleiding, begrippen en geschiedenis...............................................................37
1.17 Fysiologische systemen............................................................................37
2. Fysiologische maten in persoonlijkheidsonderzoek.........................................38
1.18 Elektrodermale respons/activiteit – elektrische huidgeleiding..................38
1.19 Cariovasculaire activiteit..........................................................................39
1.20 Hersenactiviteit........................................................................................ 39
1.21 Andere...................................................................................................... 41
3. Persoonlijkheidsdimensies met fysiologisch substraat.....................................42
1.22 Extraversie – introversie...........................................................................42
1.23 Gevoeligheid voor beloning en straf.........................................................43
1.24 Sensatiezucht........................................................................................... 44
1.25 Neurotransmitters en persoonlijkheid.......................................................44
1.26 Ochtend en avondtype............................................................................. 45
1.27 Hersenasymmetrie en affectieve stijl.......................................................45
1.28 Samenvatting........................................................................................... 46
Biologische domein 3: Evolutionaire benadering van persoonlijkheid.................48
4. Evolutie en natuurlijke selectie........................................................................48
1.29 Natuurlijke selectie................................................................................... 48
1.30 Seksuele selectie...................................................................................... 49
1.31 Genen en inclusieve fitheid......................................................................49
5. Producten van het evolutieproces...................................................................50
1.32 Adaptaties................................................................................................ 50
1.33 Nevenproducten van adaptaties...............................................................50
1.34 Ruis of ad random variaties......................................................................50
1.35 Misvattingen............................................................................................. 50
6. Evolutionaire psychologie................................................................................ 51
1.36 Empirisch testen van evolutionaire hypothesen.......................................51
7. Drie domeinen van toepassing........................................................................52
1.37 Menselijke natuur..................................................................................... 52
1.38 Geslachtsverschillen................................................................................. 53
1.39 Individuele verschillen..............................................................................54
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
, 3
1.40 The big five en evolutionair relevante adaptieve problemen....................55
8. Beperkingen van evolutionaire benadering.....................................................56
9. Samenvatting.................................................................................................. 56
Cognitieve/ervaringsdomein: Intelligentie...........................................................58
1. Inleiding........................................................................................................... 58
2. Wat is intelligent zijn....................................................................................... 59
1.41 Impliciete intelligentietheorieën...............................................................59
3. Benaderingen en geschiedenis van intelligentie..............................................59
1.42 Psychometrisch......................................................................................... 59
1.43 Cognitief-ervaringsgerichte benadering van intelligentie.........................64
1.44 Biologische benadering van intelligentie..................................................64
4. Intelligentietesten............................................................................................ 65
5. Genetica, omgeving etnische/ras verschillen in intelligentie...........................71
6. Samenvatting.................................................................................................. 71
Emotie................................................................................................................. 73
1. Inleiding: basisbegrippen................................................................................. 73
2. Emoties kleuren ons dagdagelijks leven en motiveren gedrag........................73
1.45 Toestand versus trek................................................................................ 73
1.46 Categorieën versus dimensies..................................................................73
3. Twee belangrijke onderverdelingen.................................................................74
4. Emotionele inhoud........................................................................................... 77
1.47 Angst – neuroticisme................................................................................ 77
1.48 Woede en vijandigheid............................................................................. 77
5. Emotionele stijl................................................................................................ 78
6. Samenvatting.................................................................................................. 79
Sociale interactie................................................................................................. 80
1. Persoonlijkheid en sociale omgeving...............................................................80
2. Drie sleutelmechanismen bij interactie tussen persoonlijkheid en sociale
omgeving............................................................................................................. 80
1.49 Selectie..................................................................................................... 80
1.50 Evocatie, wederzijdse beïnvloeding..........................................................82
1.51 Manipulatie............................................................................................... 84
3. Samenvatting.................................................................................................. 86
Geslacht, gender en persoonlijkheid....................................................................88
1. De studie van geslachtsverschillen..................................................................88
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
, 4
2. Effect grootte: hoe groot zijn de verschillen....................................................88
1.52 Minimalisten en maximalisten..................................................................89
3. Theorieën van geslachtsverschillen.................................................................89
1.53 Socialisatie en sociale rollen.....................................................................89
1.54 Hormonale theorieën................................................................................ 90
1.55 Evolutionair psychologische theorieën.....................................................90
1.56 Een geïntegreerd theoretisch perspectief.................................................91
4. Geslachtsverschillen in persoonlijkheid...........................................................91
1.57 Temperament bij kinderen.......................................................................91
1.58 In persoonlijkheid..................................................................................... 91
1.59 Bij depressie............................................................................................. 93
1.60 Jaloezie..................................................................................................... 94
5. Androgynie...................................................................................................... 94
6. Gender (sekse) stereotypen............................................................................ 95
7. Samenvatting.................................................................................................. 95
Cultuur................................................................................................................. 97
1. Cultuurverschillen............................................................................................ 97
1.61 Morele waarden en cultuur.......................................................................97
1.62 Vroegere ervaringen en seksuele strategieën..........................................98
1.63 Evocatie: cultuur van eer en agressie.......................................................98
1.64 Culturele variantie in het zelfconcept.......................................................99
1.65 Kritiek..................................................................................................... 100
1.66 Cultuurverschillen in ‘self enhancement’ en zelfwaarde........................100
1.67 Cultuur & persoonlijkheid.......................................................................101
1.68 Verschillen binnen culturen....................................................................101
2. Culturele universaliteit................................................................................... 101
3. Emoties.......................................................................................................... 101
1.69 Het 5 factoren model.............................................................................. 102
4. Samenvatting................................................................................................ 102
Werkcolleges..................................................................................................... 104
1. MMPI.............................................................................................................. 104
....................................................................................................................... 104
1.70 MMPI-2.................................................................................................... 104
1.71 MMPI-3.................................................................................................... 108
2. Klinische hoofd- en subschalen......................................................................108
https://www.stuvia.com/user/lenametdekrullen
