Rechtsfilosofie
Natuurecht en Rechtpositivisme
Natuurrecht is een hoger recht dan de heersende geschreven regels
(positief recht) en is dus geen product van de mens. Het natuurrecht gaat
uit van een recht dat absoluut geldig is en losstaat van door mensen
gemaakt recht. Dit recht vloeit voort uit de natuur, de rede, een
teleologische wereldorde of goddelijke openbaring en kan door de mens
worden gekend met zijn rede (en soms via openbaring). Het natuurrecht
fungeert als een inhoudelijke en morele toets voor het positieve recht.
Positieve wetten die niet overeenkomen met deze hogere beginselen
kunnen daarom niet als geldig recht worden erkend. Natuurechts is dus
absoluut geldig.
waar komt dat natuurrecht vandaan?
De natuurrechtdenkers noemen meerdere mogelijke bronnen:
1. Wereld van ideeën
Het recht bestaat op een hoger, abstract niveau.
Denk aan Plato: ideeën zoals rechtvaardigheid bestaan los van
mensen.
2. De natuur als teleologische orde (kosmologie)
De natuur heeft een doel en orde (teleologisch = doelgericht).
Uit die natuurlijke orde kun je afleiden wat “juist” of “rechtvaardig”
is.
Voorbeeld: de mens is een sociaal wezen → recht moet samenleven
mogelijk maken.
3. De Bijbel (openbaring)
Het recht is door God geopenbaard.
Mensen kennen het recht doordat God het heeft onthuld.
4. De rede
De mens kan met zijn verstand ontdekken wat rechtvaardig is.
Je hoeft geen wet te lezen; logisch nadenken is genoeg.
Kritiek op het natuurecht:
,De kritiek op het natuurrecht is dat het subjectief is, omdat denkers hun
eigen morele overtuigingen presenteren alsof ze natuurlijk en universeel
zijn.
Positief recht
Het rechtspositivisme wil het begrip ‘recht’ niet baseren op hogere,
onzichtbare morele beginselen, maar op tastbare, concrete wetten en
regels in de maatschappij. Recht is volgens deze visie niets anders dan het
positieve recht: de regels die officieel zijn vastgelegd door de
bevoegde organen. Dat betekent ook dat zelfs onrechtvaardige of
immorele wetten nog steeds als ‘recht’ moeten worden gezien. Er wordt
dus geen rekening gehouden met moraal.
Filosoof Kelsen is het meest kritisch op het natuurrecht en heeft 3
belangrijke bezwaren:
1. Hij vindt dat natuurrecht een fout maakt door het ‘Sein’
(hoe de wereld is) te verwarren met het ‘Sollen’ (hoe
de wereld zou moeten zijn).
2. Volgens Kelsen bestaat het natuurrecht uit lege
formules.
3. Tot slot stelt Kelsen dat waardeoordelen slechts uitingen
zijn van gevoelens. Mensen verschillen nu eenmaal van
mening over wat rechtvaardig is, en daar is geen objectief,
wetenschappelijk antwoord op mogelijk. Waarden zijn
subjectief. Vragen over wat goed of slecht is, zijn niet te
vergelijken met feitenvragen zoals of ijzer zwaarder is dan
water.
Kritiek op het rechtpositivisme geldt dat het kan leiden tot het volgen
van onrechtmatige wetten (we volgen gewoon de wet).
Volgens het rechtspositivisme is een wet geldig zolang deze is gemaakt
door een bevoegde instantie, zelfs als deze wet onrechtvaardig is.
Volgens het natuurecht (Thomas van Aquino) geldt dat als een wet in strijd
is met het natuurecht het geen echte wet is.
Leerdoelen
, Leerdoel 1: de student kan uitleggen wat de basisprincipes zijn
van natuurrecht.
- Het natuurecht stelt dat er universele/bovenmenselijke morele
normen bestaan die bepalen wat werkelijk recht is. Recht is
geen product van de mens. Volgens het natuurrecht moet het
positieve recht (geschreven regels) in overeenstemming staan
met deze morele wetten (natuurrecht).
Leerdoel 2: de student kan kritiek op natuurrecht uiteenzetten.
- Kritiek luidt dat het subjectief is, omdat denkers hun eigen
morele overtuigingen presenteren alsof ze natuurlijk en
universeel zijn. Een ander belangrijk punt is dat het onduidelijk
is wat die natuurlijke wetten precies zijn.
Leerdoel 3: de student kan de volgende varianten van natuurrecht
onderscheiden en vergelijken: bovennatuurlijk & rede
- Bovennatuurlijk natuurecht: gaat ervan uit dat basis van recht
afkomstig is van god of een hogere macht. Wat goed of
rechtvaardig is, is door god bepaald.
Leerdoel 4: de student kan uitleggen wat de basisprincipes zijn
van rechtspositivisme.
- Het rechtspositivisme stelt dat recht is wat is vastgesteld door
bevoegde instanties ongeacht morele inhoud. Er is een
scheiding tussen recht en moraal. Wet moet gevolgd worden.
Leerdoel 5: de student kan kritiek op rechtspositivisme
uiteenzetten.
- Kritiek luidt dat het kan leiden tot het volgen van
onrechtmatige wetten. Het negeert het moraal want “we
volgen gewoon de wet”.
Leerdoel 6: de student kan uitleggen wat de basisprincipes zijn
van cultuurrecht.
- Cultuurecht ziet het recht als product van de cultuur en
tradities. Het recht is daarom afhankelijk van plaats en tijd.
Leerdoel 7: de student kan de theorie goed toepassen op de vijf
posities van de rancuneuze aanbrenger.
De “rancuneuze aanbrenger” verwijst naar iemand die anderen aangeeft,
vaak uit wrok of boosheid, bijvoorbeeld in een oorlogssituatie.
Je kunt dit vanuit verschillende theorieën bekijken:
Natuurecht en Rechtpositivisme
Natuurrecht is een hoger recht dan de heersende geschreven regels
(positief recht) en is dus geen product van de mens. Het natuurrecht gaat
uit van een recht dat absoluut geldig is en losstaat van door mensen
gemaakt recht. Dit recht vloeit voort uit de natuur, de rede, een
teleologische wereldorde of goddelijke openbaring en kan door de mens
worden gekend met zijn rede (en soms via openbaring). Het natuurrecht
fungeert als een inhoudelijke en morele toets voor het positieve recht.
Positieve wetten die niet overeenkomen met deze hogere beginselen
kunnen daarom niet als geldig recht worden erkend. Natuurechts is dus
absoluut geldig.
waar komt dat natuurrecht vandaan?
De natuurrechtdenkers noemen meerdere mogelijke bronnen:
1. Wereld van ideeën
Het recht bestaat op een hoger, abstract niveau.
Denk aan Plato: ideeën zoals rechtvaardigheid bestaan los van
mensen.
2. De natuur als teleologische orde (kosmologie)
De natuur heeft een doel en orde (teleologisch = doelgericht).
Uit die natuurlijke orde kun je afleiden wat “juist” of “rechtvaardig”
is.
Voorbeeld: de mens is een sociaal wezen → recht moet samenleven
mogelijk maken.
3. De Bijbel (openbaring)
Het recht is door God geopenbaard.
Mensen kennen het recht doordat God het heeft onthuld.
4. De rede
De mens kan met zijn verstand ontdekken wat rechtvaardig is.
Je hoeft geen wet te lezen; logisch nadenken is genoeg.
Kritiek op het natuurecht:
,De kritiek op het natuurrecht is dat het subjectief is, omdat denkers hun
eigen morele overtuigingen presenteren alsof ze natuurlijk en universeel
zijn.
Positief recht
Het rechtspositivisme wil het begrip ‘recht’ niet baseren op hogere,
onzichtbare morele beginselen, maar op tastbare, concrete wetten en
regels in de maatschappij. Recht is volgens deze visie niets anders dan het
positieve recht: de regels die officieel zijn vastgelegd door de
bevoegde organen. Dat betekent ook dat zelfs onrechtvaardige of
immorele wetten nog steeds als ‘recht’ moeten worden gezien. Er wordt
dus geen rekening gehouden met moraal.
Filosoof Kelsen is het meest kritisch op het natuurrecht en heeft 3
belangrijke bezwaren:
1. Hij vindt dat natuurrecht een fout maakt door het ‘Sein’
(hoe de wereld is) te verwarren met het ‘Sollen’ (hoe
de wereld zou moeten zijn).
2. Volgens Kelsen bestaat het natuurrecht uit lege
formules.
3. Tot slot stelt Kelsen dat waardeoordelen slechts uitingen
zijn van gevoelens. Mensen verschillen nu eenmaal van
mening over wat rechtvaardig is, en daar is geen objectief,
wetenschappelijk antwoord op mogelijk. Waarden zijn
subjectief. Vragen over wat goed of slecht is, zijn niet te
vergelijken met feitenvragen zoals of ijzer zwaarder is dan
water.
Kritiek op het rechtpositivisme geldt dat het kan leiden tot het volgen
van onrechtmatige wetten (we volgen gewoon de wet).
Volgens het rechtspositivisme is een wet geldig zolang deze is gemaakt
door een bevoegde instantie, zelfs als deze wet onrechtvaardig is.
Volgens het natuurecht (Thomas van Aquino) geldt dat als een wet in strijd
is met het natuurecht het geen echte wet is.
Leerdoelen
, Leerdoel 1: de student kan uitleggen wat de basisprincipes zijn
van natuurrecht.
- Het natuurecht stelt dat er universele/bovenmenselijke morele
normen bestaan die bepalen wat werkelijk recht is. Recht is
geen product van de mens. Volgens het natuurrecht moet het
positieve recht (geschreven regels) in overeenstemming staan
met deze morele wetten (natuurrecht).
Leerdoel 2: de student kan kritiek op natuurrecht uiteenzetten.
- Kritiek luidt dat het subjectief is, omdat denkers hun eigen
morele overtuigingen presenteren alsof ze natuurlijk en
universeel zijn. Een ander belangrijk punt is dat het onduidelijk
is wat die natuurlijke wetten precies zijn.
Leerdoel 3: de student kan de volgende varianten van natuurrecht
onderscheiden en vergelijken: bovennatuurlijk & rede
- Bovennatuurlijk natuurecht: gaat ervan uit dat basis van recht
afkomstig is van god of een hogere macht. Wat goed of
rechtvaardig is, is door god bepaald.
Leerdoel 4: de student kan uitleggen wat de basisprincipes zijn
van rechtspositivisme.
- Het rechtspositivisme stelt dat recht is wat is vastgesteld door
bevoegde instanties ongeacht morele inhoud. Er is een
scheiding tussen recht en moraal. Wet moet gevolgd worden.
Leerdoel 5: de student kan kritiek op rechtspositivisme
uiteenzetten.
- Kritiek luidt dat het kan leiden tot het volgen van
onrechtmatige wetten. Het negeert het moraal want “we
volgen gewoon de wet”.
Leerdoel 6: de student kan uitleggen wat de basisprincipes zijn
van cultuurrecht.
- Cultuurecht ziet het recht als product van de cultuur en
tradities. Het recht is daarom afhankelijk van plaats en tijd.
Leerdoel 7: de student kan de theorie goed toepassen op de vijf
posities van de rancuneuze aanbrenger.
De “rancuneuze aanbrenger” verwijst naar iemand die anderen aangeeft,
vaak uit wrok of boosheid, bijvoorbeeld in een oorlogssituatie.
Je kunt dit vanuit verschillende theorieën bekijken:
