Interieurgeschiedenis les 2
INHOUD
1. Gedeeld referentiekader
2. Lectuurbespreking Weinthal
3. Definities van het interieur
Voorbeelden van interieur doorheen de geschiedenis:
1. Romaanse kerk, 12de eeuw
Romaanse kerk met kenmerken van gotiek
-spitsbogen
-veel symmetrie
-hoogte
-helemaal leeg, geen kerk functie meer gegeven
-zware kolommen die de dakconstructie ondersteunen
-midden in de kerk->trap->steekt uit de muur->trap leidt
rechtstreeks naar slaapzaal van de monniken
-dakconstructie gebaseerd op scheepsbouw
2. Abdij in fontene
-linker beeld: forgerie-> smeedplaats= fabriek waar ze
wagens/wielen maken
-in de 18de-19de eeuw: is deze abdij omgevormd tot een
papierfabriek (omliggende bomen gebruikte om ene
papierproductie op te starten)
-20ste eeuw: Unesco erfgoed
-in het interieur kan je uitleiden dat er veel tijdlagen zitten (je moet
al die tijdslagen kunnen lezen)
Belangrijk om dit soort interieurs te kunnen lezen-> vragen stellen
-voor wie is deze interieur gemaakt, wie zijn de gebruikers? Wie zijn de opdrachtgevers?
-waar begint het interieur?
3. Representatie van een interieur op een drager
->Japan, 12de eeuw
Representatie van een overgangszone tussen binnen en buiten
Het verhaal van Genji, vroege 11de eeuw
• Eerste moderne roman in de wereld
• 物の哀れ: mono no aware
• Het bewustzijn van tijdelijkheid,vergankelijkheid Fujiwara Takayoshi, Takegawa
• De schoonheid van voorbijgaande dingen, de droefheid van het bestaan II (veranda scene), Genji
• Heianperiode (794-1185): aware werd een begrip dat een persoonlijke emotie Monogatari Emaki, Japan, 12de
uitdrukt bij de vergankelijke schoonheid van een persoon, een gebeurtenis, iets uit de eeuw
natuur of een kunstwerk
Afbeelding van het interieur
• Beeldtechniek: fukinuki yatai (blown-off roof)
• Vogelperspectief van een scène
• Interieur en exterieur vloeien in elkaar over
• Het dak en het plafond worden niet getoond (soms worden ook scheidingsmuren weggelaten), maar de
balken blijven behouden
• Methode om tegelijk verschillende scenes in een verhaal af te beelden
,“Een koelere lucht ademde Eva in, maar een waasmist van vocht, uit aarde en bladeren, sloeg aan op de
muren, scheen te zweeten uit de meubels, te tanen op de spiegels, te vochtvlakken op zijde, te schimmelen
op schoenen. […] Eva zag aan de langzame, geleidelijke ruïne van haar huis, hare meubels, hare kleêren. Dag
aan dag, onverbiddelijk, bedierf er iets, rotte wat weg, beschimmelde, verroestte er iets. En geheel de
esthetische folizofie, waarmede zij eerst zich geleerd had van Indië te houden […] was niet meer bestand
tegen het stroomen van het water, tegen het uit-een kraken van haar meubels, tegen het vlakkig worden van
haar japonnen en handschoenen, tegen al de vocht, schimmel en roest, die haar bedierf hare exquize
omgeving, die zij om zich heen als troost had ontworpen, geschapen, als troost voor Indië.” Couperus, Louis,
De stille kracht, Amsterdam/Antwerpen, Atlas Contact, 2023 [1900], 136-137.
Context? -> genre: Romaan
Hoe komt interieur naar voor in deze tekst? -> impact van tijd en omgeving op het interieur
Heel specifieke omgeving-> Indië= Indonesië
Er wordt 2X gezegd dat we in Indië zijn-> op welke manier komt Indië naar voor en op welke verhouding? ->
omgeving heeft een grote impact op het interieur
Wat zou dat zeggen over het perspectief van de persoon die dat uitspreekt? -> zij neemt haar cultuur uit
Nederland mee naar de plek waar ze verblijft in Indië, ‘troost voor Indië’ = ze is daar niet zo graag, ze heeft niet
gekozen om daar te zijn en ze probeert een interieur te creëren rondom zich waardoor ze zich thuis kan voelen.
“Architecture as experience does not have to do with what a building looks like, but rather (…) what the
building is like to be in – the experience of those who inhabit it.” Robert McCarter en Juhani Pallasmaa,
Understanding Architecture, 2012
->allen het beelden van interieur kunnen je veel te weinig inzicht geven in wat een interieur/gebouw betekent
voor een gebruiker. Je moet op zoek gaan naar de ervaringen van mensen die daar wonen.
“Architecture cannot be understood without our experience of it. (…) Its meaning arises from the encounter
of the viewer’s body and mind with the physical and mental reality of the building.” Robert McCarter en
Juhani Pallasmaa, Understanding Architecture, 2012
->om een gebouw helemaal te ervaren, om een interieur helemaal te begrijpen moet je er in rondlopen, voelen
welk effect een omgeving/interieur heeft op jou mentale staat maar ook op de manier waarop je daar met je
lichaam in begeeft.
Beelden in de samenleving
• Guy Debord, La Société du Spectacle, 1967->Alomtegenwoordigheid en zeer grote impact van beelden
• John Berger, Ways of Seeing, 1972 -> “In no other form of society in history has there been such a
concentration of images, such a density of visual messages.”
• Juhani Pallasmaa, Eyes of the skin, 1996-> “Ocularcentric paradigm in western culture” “Multi-sensory
architecture which facilitates a sense of belonging and integration” “Architecture of the seven senses”
2. Lectuurbespreking Weinthal
• Lois Weinthal, “Introduction”, in: Weinthal (ed.), Toward a New Interior: An Anthology of Interior Design
Theory, Princeton Architectural Press, New York, 2011.
Vragen:
• Waarom stelde de auteur dit boek samen?
->Er bestaan veel boeken over architectuur maar over interieur ontbreken die. Het bestuderen van interieur is
dus een redelijk jonge traditie. Er ontbreekt kennis over interieur. Ze vindt lagen in interieur bestuderen heel
belangrijk omdat het interdisciplinair is (er is een snijpunt van veel vakgebieden, zoals fashion, film, filosofie,…)
(De lagen zijn neen benadering om interieur te bestuderen). De verborgen lagen (poche) en de
antropomorfische (een ding/der menselijke eigenscheppen geven) benadering ban het interieur, heb je niet bij
architectuur
• Waarom is het interessant om de verschillende lagen van het interieur te bestuderen?
->Omdat het interieur niet een vlakke realiteit is, maar opgebouwd uit vele overlappende lagen: van het
lichaam, kleding en meubels tot kamers, structuren en de overgang naar buiten. Elke laag bevat zowel materiele
als emotionele betekenissen.
,• Wat wil de auteur met deze passage aangeven: “Gilman reveals the profound effect that wallpaper can
have, when it is seen as an animated character in the politically charged narrative and drama of the house.”
->Weinthal gebruikt Gilman’s The Yellow Wallpaper om te laten zien dat dit iets banaals is als behang een
krachtige rol kan spelen in de beleving van het interieur. Het behang is een herinnering van gevoelens.
• Wat bedoelt de auteur met: “To work at the interior scale is to work at fullscale”?
->Een interieur wordt pas echt ervaren op ware grootte.
->Je moet je ook vragen overstellen over de rol van de interieurontwerper wat de complexiteit van de opgave is
heel groot. Je moet rekening houden met bijna de volledige leefwereld van mensen in dat gebouw om na te
denken over dat interieur.
“It is the interior where personalization begins and the architect leaves.”
->Een interieur zegt heel veel over de persoon die daar woont.
Stof als een symbool: “bear in mind the lived-in outcome of a built project over time”
->De impact van de tijd op een interieur hoe dat evolueert kan je bv ook zien in stoffen maar ook in het
opstapelen van stof.
“Janitors and maintenance workers intimately know interiors in ways that the architect and interior designer
never experience.”
->Gebruikers van een gebouw ook niet alleen maar een type van een gebruiker moet zijn. Een gebouw wordt
gebruikt door allerlei mensen/actoren/… doorheen de levensfase van een gebouw maar ook onderhoud
(onderhoudspersoneel/poetspersoneel/…) kennen die gebouw van binnen en vanbuiten omdat zij de
details/materialen zien en (omdat ze daarvoor moeten verzorgen).
->Deze tekst geeft een theoretische inleiding bij wat een interieur is en hoe je het interieur kan bestuderen,
welke verschillende disciplines daar samenkomen, hoe je de interieurs kan benaderen, hoe je die lagen
daarin kan bestuderen en rekening mee kan houden wanneer je de interieurs bekijkt doorheen de
geschiedenis.
3. Definities van het interieur
EX: quote + illustreren met voorbeelden uit de cursus
“The interior is fundamental to architecture. Building, in its elemental task of making shelter, protects a
space – the interior – from the vagaries of nature, whether inclement weather or predators.” - Mark Pimlott,
The Public Interior as Idea and Project, p. 9.
->basisdefinitie van het interieur
“To live means to leave traces. In the interior, these are accentuated.” (Walter Benjamin)
->je laat sporen achter en die worden geaccentueerd in interieurs.
In de meest eenvoudige definitie bieden interieurs de mens bescherming tegen de elementen: een (berg)hut,
een publiek toilet, een discotheek, een paleis, een tent, een schrijfkamer, enz.
Wat alle interieurs met elkaar gemeen hebben is dat ze onlosmakelijk verbonden zijn met de innerlijke
leefwereld van de mens (Vlad Ionescu)
->alle interieurs zijn verbonden met innerlijke leefwereld van de mens.
Graeme Brooker en Lois Weinthal, The Handbook of Interior Architecture and Design, p. 1-4.
“The interior can be understood as the result of a complex weave of values, issues, and spatial formations;
these can be both physical and mental structures.”
“The interior can be perceived as an entity that is shaped by its use, its politics, its gender, and its history,
and by many other real or unreal constructs.”
“Because of its diversity the interior is often used (…) to gain insight into social issues such as patterns of
consumption, gender, identity, and politics, much of which is done through the analysis of inhabited space.”
->een interieur kan mentale kaders in een samenlevong weerspiegelen, een interieur is altijd opgebouwd uit
allerlei concepten/instructies: het interieur kan gebruikt worden om naar bepaalde issues/thema’s te kijken.
, Mark Pimlott, The Public Interior as Idea and Project, 2016, p. 9-10.
“In our urbanized societies we recognize that the spaces we occupy are those of broad ideological coherence,
and despite their internal conflicts and oppositions, they attempt to manage otherness and radiate an aura
of agreement, which architecture reinforces.”
“It is evident that [public interiors] have a great impact on the shaping of public life and the public’s sense of
its capacities and liberties.”
->we gaan ervan uit dat de stedelijke oublieke interieurs een plek aken in onze samenleving waar we met
elkaar in contact komen. Dit kan u een goed gevoel geven dat je deelmaakt van de samenleving en protesten
kan voeren.
Bart Verschaffel, “Het binnen buiten de wereld: over het interieur als architecturaal principe”, Citygraphy
Cahier 02, 2009, p. 8.
“De mens eigent zich niet (enkel) vormen van ‘natuurlijk binnen’ toe, maar maakt bijzondere dingen —
bouwsels, gebouwen —om vervolgens van dat ‘binnen’ zijn plek of thuis te maken, in die interieurs te gaan
wonen en leven, vanuit dat ‘binnen’ naar buiten te kijken, en zich vandaar uit tot de Wereld te verhouden.
Waarbij we wat als binnen en buiten geldt of ervaren zeer subtiel aanduiden met behulp van alle mogelijke
architecturale middelen en met een heel arsenaal van tekens: van slagbomen en prikkeldraad tot
stadsmuren, verschillende types van poorten en deuren en sloten, tapijten en vloeren, geluidssignalen en
opschriften.”
->vanuit interieur kijk je naar de wereld rondom u
->hoe je interieurs kan creëren zonder daar een gebouw van maken
• Grenzen van interieur ≠ muren van een gebouw
• Interieur <-> interiority (lectuur voor volgende week)
• Interieurgeschiedenis en – theorie ≠ architectuur
• Jonge discipline
• Theoretische en historische basis: relevantie en belang van het interieur voor de maatschappij
• Complex, divers, steeds in evolutie
INHOUD
1. Gedeeld referentiekader
2. Lectuurbespreking Weinthal
3. Definities van het interieur
Voorbeelden van interieur doorheen de geschiedenis:
1. Romaanse kerk, 12de eeuw
Romaanse kerk met kenmerken van gotiek
-spitsbogen
-veel symmetrie
-hoogte
-helemaal leeg, geen kerk functie meer gegeven
-zware kolommen die de dakconstructie ondersteunen
-midden in de kerk->trap->steekt uit de muur->trap leidt
rechtstreeks naar slaapzaal van de monniken
-dakconstructie gebaseerd op scheepsbouw
2. Abdij in fontene
-linker beeld: forgerie-> smeedplaats= fabriek waar ze
wagens/wielen maken
-in de 18de-19de eeuw: is deze abdij omgevormd tot een
papierfabriek (omliggende bomen gebruikte om ene
papierproductie op te starten)
-20ste eeuw: Unesco erfgoed
-in het interieur kan je uitleiden dat er veel tijdlagen zitten (je moet
al die tijdslagen kunnen lezen)
Belangrijk om dit soort interieurs te kunnen lezen-> vragen stellen
-voor wie is deze interieur gemaakt, wie zijn de gebruikers? Wie zijn de opdrachtgevers?
-waar begint het interieur?
3. Representatie van een interieur op een drager
->Japan, 12de eeuw
Representatie van een overgangszone tussen binnen en buiten
Het verhaal van Genji, vroege 11de eeuw
• Eerste moderne roman in de wereld
• 物の哀れ: mono no aware
• Het bewustzijn van tijdelijkheid,vergankelijkheid Fujiwara Takayoshi, Takegawa
• De schoonheid van voorbijgaande dingen, de droefheid van het bestaan II (veranda scene), Genji
• Heianperiode (794-1185): aware werd een begrip dat een persoonlijke emotie Monogatari Emaki, Japan, 12de
uitdrukt bij de vergankelijke schoonheid van een persoon, een gebeurtenis, iets uit de eeuw
natuur of een kunstwerk
Afbeelding van het interieur
• Beeldtechniek: fukinuki yatai (blown-off roof)
• Vogelperspectief van een scène
• Interieur en exterieur vloeien in elkaar over
• Het dak en het plafond worden niet getoond (soms worden ook scheidingsmuren weggelaten), maar de
balken blijven behouden
• Methode om tegelijk verschillende scenes in een verhaal af te beelden
,“Een koelere lucht ademde Eva in, maar een waasmist van vocht, uit aarde en bladeren, sloeg aan op de
muren, scheen te zweeten uit de meubels, te tanen op de spiegels, te vochtvlakken op zijde, te schimmelen
op schoenen. […] Eva zag aan de langzame, geleidelijke ruïne van haar huis, hare meubels, hare kleêren. Dag
aan dag, onverbiddelijk, bedierf er iets, rotte wat weg, beschimmelde, verroestte er iets. En geheel de
esthetische folizofie, waarmede zij eerst zich geleerd had van Indië te houden […] was niet meer bestand
tegen het stroomen van het water, tegen het uit-een kraken van haar meubels, tegen het vlakkig worden van
haar japonnen en handschoenen, tegen al de vocht, schimmel en roest, die haar bedierf hare exquize
omgeving, die zij om zich heen als troost had ontworpen, geschapen, als troost voor Indië.” Couperus, Louis,
De stille kracht, Amsterdam/Antwerpen, Atlas Contact, 2023 [1900], 136-137.
Context? -> genre: Romaan
Hoe komt interieur naar voor in deze tekst? -> impact van tijd en omgeving op het interieur
Heel specifieke omgeving-> Indië= Indonesië
Er wordt 2X gezegd dat we in Indië zijn-> op welke manier komt Indië naar voor en op welke verhouding? ->
omgeving heeft een grote impact op het interieur
Wat zou dat zeggen over het perspectief van de persoon die dat uitspreekt? -> zij neemt haar cultuur uit
Nederland mee naar de plek waar ze verblijft in Indië, ‘troost voor Indië’ = ze is daar niet zo graag, ze heeft niet
gekozen om daar te zijn en ze probeert een interieur te creëren rondom zich waardoor ze zich thuis kan voelen.
“Architecture as experience does not have to do with what a building looks like, but rather (…) what the
building is like to be in – the experience of those who inhabit it.” Robert McCarter en Juhani Pallasmaa,
Understanding Architecture, 2012
->allen het beelden van interieur kunnen je veel te weinig inzicht geven in wat een interieur/gebouw betekent
voor een gebruiker. Je moet op zoek gaan naar de ervaringen van mensen die daar wonen.
“Architecture cannot be understood without our experience of it. (…) Its meaning arises from the encounter
of the viewer’s body and mind with the physical and mental reality of the building.” Robert McCarter en
Juhani Pallasmaa, Understanding Architecture, 2012
->om een gebouw helemaal te ervaren, om een interieur helemaal te begrijpen moet je er in rondlopen, voelen
welk effect een omgeving/interieur heeft op jou mentale staat maar ook op de manier waarop je daar met je
lichaam in begeeft.
Beelden in de samenleving
• Guy Debord, La Société du Spectacle, 1967->Alomtegenwoordigheid en zeer grote impact van beelden
• John Berger, Ways of Seeing, 1972 -> “In no other form of society in history has there been such a
concentration of images, such a density of visual messages.”
• Juhani Pallasmaa, Eyes of the skin, 1996-> “Ocularcentric paradigm in western culture” “Multi-sensory
architecture which facilitates a sense of belonging and integration” “Architecture of the seven senses”
2. Lectuurbespreking Weinthal
• Lois Weinthal, “Introduction”, in: Weinthal (ed.), Toward a New Interior: An Anthology of Interior Design
Theory, Princeton Architectural Press, New York, 2011.
Vragen:
• Waarom stelde de auteur dit boek samen?
->Er bestaan veel boeken over architectuur maar over interieur ontbreken die. Het bestuderen van interieur is
dus een redelijk jonge traditie. Er ontbreekt kennis over interieur. Ze vindt lagen in interieur bestuderen heel
belangrijk omdat het interdisciplinair is (er is een snijpunt van veel vakgebieden, zoals fashion, film, filosofie,…)
(De lagen zijn neen benadering om interieur te bestuderen). De verborgen lagen (poche) en de
antropomorfische (een ding/der menselijke eigenscheppen geven) benadering ban het interieur, heb je niet bij
architectuur
• Waarom is het interessant om de verschillende lagen van het interieur te bestuderen?
->Omdat het interieur niet een vlakke realiteit is, maar opgebouwd uit vele overlappende lagen: van het
lichaam, kleding en meubels tot kamers, structuren en de overgang naar buiten. Elke laag bevat zowel materiele
als emotionele betekenissen.
,• Wat wil de auteur met deze passage aangeven: “Gilman reveals the profound effect that wallpaper can
have, when it is seen as an animated character in the politically charged narrative and drama of the house.”
->Weinthal gebruikt Gilman’s The Yellow Wallpaper om te laten zien dat dit iets banaals is als behang een
krachtige rol kan spelen in de beleving van het interieur. Het behang is een herinnering van gevoelens.
• Wat bedoelt de auteur met: “To work at the interior scale is to work at fullscale”?
->Een interieur wordt pas echt ervaren op ware grootte.
->Je moet je ook vragen overstellen over de rol van de interieurontwerper wat de complexiteit van de opgave is
heel groot. Je moet rekening houden met bijna de volledige leefwereld van mensen in dat gebouw om na te
denken over dat interieur.
“It is the interior where personalization begins and the architect leaves.”
->Een interieur zegt heel veel over de persoon die daar woont.
Stof als een symbool: “bear in mind the lived-in outcome of a built project over time”
->De impact van de tijd op een interieur hoe dat evolueert kan je bv ook zien in stoffen maar ook in het
opstapelen van stof.
“Janitors and maintenance workers intimately know interiors in ways that the architect and interior designer
never experience.”
->Gebruikers van een gebouw ook niet alleen maar een type van een gebruiker moet zijn. Een gebouw wordt
gebruikt door allerlei mensen/actoren/… doorheen de levensfase van een gebouw maar ook onderhoud
(onderhoudspersoneel/poetspersoneel/…) kennen die gebouw van binnen en vanbuiten omdat zij de
details/materialen zien en (omdat ze daarvoor moeten verzorgen).
->Deze tekst geeft een theoretische inleiding bij wat een interieur is en hoe je het interieur kan bestuderen,
welke verschillende disciplines daar samenkomen, hoe je de interieurs kan benaderen, hoe je die lagen
daarin kan bestuderen en rekening mee kan houden wanneer je de interieurs bekijkt doorheen de
geschiedenis.
3. Definities van het interieur
EX: quote + illustreren met voorbeelden uit de cursus
“The interior is fundamental to architecture. Building, in its elemental task of making shelter, protects a
space – the interior – from the vagaries of nature, whether inclement weather or predators.” - Mark Pimlott,
The Public Interior as Idea and Project, p. 9.
->basisdefinitie van het interieur
“To live means to leave traces. In the interior, these are accentuated.” (Walter Benjamin)
->je laat sporen achter en die worden geaccentueerd in interieurs.
In de meest eenvoudige definitie bieden interieurs de mens bescherming tegen de elementen: een (berg)hut,
een publiek toilet, een discotheek, een paleis, een tent, een schrijfkamer, enz.
Wat alle interieurs met elkaar gemeen hebben is dat ze onlosmakelijk verbonden zijn met de innerlijke
leefwereld van de mens (Vlad Ionescu)
->alle interieurs zijn verbonden met innerlijke leefwereld van de mens.
Graeme Brooker en Lois Weinthal, The Handbook of Interior Architecture and Design, p. 1-4.
“The interior can be understood as the result of a complex weave of values, issues, and spatial formations;
these can be both physical and mental structures.”
“The interior can be perceived as an entity that is shaped by its use, its politics, its gender, and its history,
and by many other real or unreal constructs.”
“Because of its diversity the interior is often used (…) to gain insight into social issues such as patterns of
consumption, gender, identity, and politics, much of which is done through the analysis of inhabited space.”
->een interieur kan mentale kaders in een samenlevong weerspiegelen, een interieur is altijd opgebouwd uit
allerlei concepten/instructies: het interieur kan gebruikt worden om naar bepaalde issues/thema’s te kijken.
, Mark Pimlott, The Public Interior as Idea and Project, 2016, p. 9-10.
“In our urbanized societies we recognize that the spaces we occupy are those of broad ideological coherence,
and despite their internal conflicts and oppositions, they attempt to manage otherness and radiate an aura
of agreement, which architecture reinforces.”
“It is evident that [public interiors] have a great impact on the shaping of public life and the public’s sense of
its capacities and liberties.”
->we gaan ervan uit dat de stedelijke oublieke interieurs een plek aken in onze samenleving waar we met
elkaar in contact komen. Dit kan u een goed gevoel geven dat je deelmaakt van de samenleving en protesten
kan voeren.
Bart Verschaffel, “Het binnen buiten de wereld: over het interieur als architecturaal principe”, Citygraphy
Cahier 02, 2009, p. 8.
“De mens eigent zich niet (enkel) vormen van ‘natuurlijk binnen’ toe, maar maakt bijzondere dingen —
bouwsels, gebouwen —om vervolgens van dat ‘binnen’ zijn plek of thuis te maken, in die interieurs te gaan
wonen en leven, vanuit dat ‘binnen’ naar buiten te kijken, en zich vandaar uit tot de Wereld te verhouden.
Waarbij we wat als binnen en buiten geldt of ervaren zeer subtiel aanduiden met behulp van alle mogelijke
architecturale middelen en met een heel arsenaal van tekens: van slagbomen en prikkeldraad tot
stadsmuren, verschillende types van poorten en deuren en sloten, tapijten en vloeren, geluidssignalen en
opschriften.”
->vanuit interieur kijk je naar de wereld rondom u
->hoe je interieurs kan creëren zonder daar een gebouw van maken
• Grenzen van interieur ≠ muren van een gebouw
• Interieur <-> interiority (lectuur voor volgende week)
• Interieurgeschiedenis en – theorie ≠ architectuur
• Jonge discipline
• Theoretische en historische basis: relevantie en belang van het interieur voor de maatschappij
• Complex, divers, steeds in evolutie
