Auteursrecht
Samenvatting deel I
Auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker om een werk openbaar te maken en te
verveelvoudigen, behoudens beperkingen bij de wet gesteld (art. 1 Aw). Het ontstaat
automatisch bij het creëren van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst geen
aanvraagprocedure of andere formaliteiten vereist (Berner Conventie).
Rechtsgronden
- Billijkheid/ rechtvaardiging: auteur heeft een redelijke aanspraak op erkenning van
zijn geestelijke en materiële belangen en heeft het recht om vruchten te plukken van
zijn inspanningen (beloning) band tussen maker en werk.
- Utiliteit/ vooruitgang: draagt bij aan instandhouding van informatiekanalen en
bevordert de communicatievrijheid, wat in het belang van de samenleving is.
Structuur
- Object van bescherming (‘wat’)
- Subject: rechthebbende (‘wie’)
- Beschermingsduur (‘hoe lang’)
- Exclusieve rechten
Exploitatierechten
Persoonlijkheidsrechten
- Beperkingen
Internationale dimensie
- Berner Convention, TRIPS overeenkomst
- Auteursrechtrichtlijn (2001), DSM richtlijn (2019)
- Auteurswet (Aw)
Object van bescherming
Open norm met oog op innovatie art. 10 Aw (niet-limitatieve lijst).
Niet beschermd:
- (Pure) inhoud zoals ideeën, stijlen, vormprincipes, methoden, schema’s.
- Kopie: precieze vorm, indeling of compositie, veranderen van kunstvorm (vb.
schilderij namaken als beeldhouwwerk) mag ook niet.
- Puur functionele of technologische aspecten zonder creatieve keuzes (Brompton).
- Overheidswerken (art. 11 Aw).
- Auteursrechtelijk beschermd materiaal waarvan de beschermingstermijn is verstreken.
Twee cumulatieve vereisten
Een ‘werk’ moet volgens Europees recht:
1. Afbakeningstoets: voldoende nauwkeurig en objectief identificeerbaar.
- Heks’nkaas: smaak van product kan (gegeven de huidige stand van de wetenschap niet
voldoende nauwkeurig en objectief worden vastgesteld, want de identificatie van de
smaak berust hoofdzakelijk op de subjectieve smaakbeleving en smaakervaring.
, 2. Oorspronkelijkheid (EIS): het werk (‘resultaat’) moet de persoonlijkheid van de maker
weerspiegelen en tot uiting komen door de vrije creatieve keuzes van die auteur bij de
totstandkoming ervan.
Ontwikkeling van het werkbegrip in de rechtspraak
Volgens Nederlands recht o.a. in Endstra tapes:
Voortbrengsel komt voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking wanneer:
1. Het voor menselijke waarneming vatbaar is (HR Lancome/Kefoca).
2. EOK: de vorm mag niet ontleend zijn aan een ander werk en degene die de
oorspronkelijkheid betwist moet aannemelijk maken dat de maker zijn werk aan een
bestand werk heeft ontleend.
3. PS: er moet sprake zijn van een vorm die het resultaat is van de scheppende menselijke
arbeid en dus van creatieve keuzes en die aldus voortbrengsel is van de menselijke
geest daarbuiten valt alles dat een vorm heeft die zo banaal of triviaal is dat
daarachter geen creatieve arbeid van welke aard ook valt aan te wijzen.
EU is leidend als vereiste, ook voor Nederland. EOK&PS mag, maar je moet EU vereisten
wel aanhouden. Je mag geen Nederlandse uitspraken gebruiken om EIS uit te leggen; het
moet juist andersom; EOK&PS uitleggen in het licht van EIS.
Stokke/Fikszo
- Geldigheidsvraag: wat is een auteursrechtelijk beschermd ‘werk’?
- HR herhaalt de Nederlandse maatstaf voor het ‘werk’-begrip: EOK&PS.
- Auteursrecht strekt zich niet uit tot technische domein, maar in geval van technische
en functionele eisen is bescherming mogelijk, mits ruimte voor creatieve keuzes van
de makers.
- Een combinatie van niet-beschermde elementen kan ook een werk zijn, als selectie
blijk geeft van ‘persoonlijk stempel’.
- Geldigheidsvraag moet altijd voorafgaand aan de inbreukvraag worden beoordeeld.
Harmonisatie werk-begrip
Infopaq
- Is het kopiëren van 11 woorden uit een tekst, in het kader van een digitale
knipselzoekdienst, een auteursrechtelijk relevante reproductie? Ja, kan vallen onder
het ‘gedeeltelijke reproductie’ (art. 2 Auteursrechtrichtlijn 2001) indien de aldus
weergegeven bestanddelen de uitdrukking zijn van de eis van de auteur ervan.
- Harmonisatie werk-begrip: Vereist voor auteursrechtelijke bescherming is dat het werk
een schepping van de geest is. Materiaal dat oorspronkelijk is in die zin dat het gaat
om een eigen intellectuele schepping van de auteur ervan. Enkel via de keuze, de
schikking en de combinatie van deze woorden op een oorspronkelijke wijze kan de
auteur uitdrukking aan zijn creatieve geest geven en tot een resultaat komen dat een
intellectuele schepping vormt.
,Premier League
- Trekt lijn uit Infopaq door: om als werk aangemerkt te worden moet het betrokken
materiaal oorspronkelijk zijn in de zin dat het gaat om een eis.
- Een sportwedstrijd is geen ‘werk’ in de zin van de Arl want er is geen sprake van een
‘intellectuele schepping’. Met name bij voetbalwedstrijden, waarbij spelregels gelden
die geen ruimte laten voor creatieve vrijheid in auteursrechtelijke zin.
Heks’nkaas
- Herhaling criterium Infopaq en Premier League (r.o. 37). Bijgevolg impliceert het
begrip ‘werk’ noodzakelijkerwijs een uitdrukkingsvorm van het voorwerp van de
auteursrechtelijke bescherming waardoor dit voorwerp voldoende nauwkeurig en
objectief kan worden geïdentificeerd, ook al hoeft deze uitdrukkingsvorm niet per se
permanent te zijn.’ (r.o. 40).
- De smaak van een voedingsmiddel kan niet nauwkeurig en objectief worden
uitgedrukt. Identificatie van de smaak van een voedingsmiddel berust hoofdzakelijk op
smaakbeleving en smaakervaring, die subjectief en variabel zijn, aangezien zij met
name afhankelijk zijn van factoren die eigen zijn aan de persoon die het betrokken
product proeft, zoals leeftijd, voedselvoorkeuren, consumptiegewoonten, omgeving en
context waarin het product wordt geproefd.
- Bovendien is het bij de huidige stand van de ontwikkeling van de wetenschap niet
mogelijk om met technische middelen de smaak van een voedingsmiddel nauwkeurig
en objectief te identificeren, waardoor die smaak kan worden onderscheiden van de
smaak van andere producten van dezelfde aard. (r.o. 42-43).
HvJEU Cofemel
- ‘Werk’: geen esthetische eisen (r.o. 53-56)
- Om een voorwerp als oorspronkelijk te kunnen beschouwen, is zowel noodzakelijk als
voldoende dat dit voorwerp een intellectuele schepping van de auteur is die de
persoonlijkheid van deze laatste weerspiegelt en tot uiting komt in de vrije creatieve
keuzen van die auteur (r.o. 30) Andere eisen mogen dus niet worden gesteld.
HvJEU Brompton
- ‘Werk’-begrip vs. productvormgeving: kan technisch noodzakelijke vormgeving
auteursrechtelijk beschermd zijn? Is het werk oorspronkelijk en nauwkeurig en
objectief of uitsluitend technische functie?
- Herhaling maatstaf Heks’nkaas en Cofemel (r.o. 22-26) en voegt er aan toe: ‘Zelfs
indien voor een voorwerp kan worden gekozen tussen meerdere verschijningsvormen,
betekent dit niet dat dit voorwerp per definitie onder het begrip ‘werk’ in de zin van
richtlijn 2001/29 valt’ (r.o. 32). Het gaat dus steeds om toetsen aan de maatstaf.
, Art. 1 en art. 4 Aw zijn leidend bij:
Rechthebbende: subject
Maker (originaire verkrijging) … of van diens rechtsverkrijgenden (derivatieve verkrijging)
Art. 6 Aw: wanneer een werk tot stand komt naar het ontwerp van een ander en onder diens
leiding en toezicht, wordt deze persoon als de maker van het werk beschouwd.
Fictieve maker
Art. 7 Aw: werkgever als maker.
1) De werknemer moet eigen geestelijke scheppingsarbeid
verrichten en 2) het werk moet tijdens en krachtens de
dienstbetrekking tot stand komen.
Art. 8 Aw: rechtspersoon als maker.
1) De eerste openbaarmaking, in welke vorm dan ook, moet
door de instelling zelf zijn gedaan en 2) van de instelling
afkomstig: het werk moet nauwe band hebben met de instelling.
- Rechtspersonen: art. 2:1 jo. 2:3 BW, ook evt. andere
vormen.
Art. 4: Bewijsvermoeden makerschap, behoudens tegenbewijs.
Beschermingsduur
70 jaar na de dood van de maker
- Hoofdregel: art. 37 lid 1 Aw (m.b.t. exploitatierechten)
- Gemeenschappelijk werk: langstlevende auteur (lid 2)
- Art. 38 lid 1 Aw: anonieme werken en bij rechtspersonen als maker.
Bewerkingen en verzamelingen (art. 10 lid 2 Aw)
Bewerkingen en verzamelingen van bestaande werken kunnen zelfstandig auteursrechtelijke
bescherming genieten, mits voldaan aan de werktoets
De oorspronkelijke maker behoudt zijn rechten. Als een bewerking voortbouwt op een
beschermd werk, is toestemming nodig van de oorspronkelijke maker voor verveelvoudiging
of openbaarmaking. Publicatie zonder toestemming levert inbreuk op het oorspronkelijke
werk op. Die inbreuk verhindert echter niet het ontstaan van een nieuw auteursrecht op de
bewerking zelf.
De maker van de bewerking kan geen auteursrecht ontlenen aan overgenomen beschermde
elementen van het originele werk, enkel aan zijn eigen creatieve toevoegingen.
Ondeelbaar werk van meerdere makers
Als de bijdragen van meerdere makers niet los van elkaar te onderscheiden zijn en geen
voorwerp van afzonderlijke beoordeling zijn, is er sprake van één ondeelbaar werk, waarop de
makers een gemeenschappelijk ondeelbaar auteursrecht hebben.
Samenvatting deel I
Auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker om een werk openbaar te maken en te
verveelvoudigen, behoudens beperkingen bij de wet gesteld (art. 1 Aw). Het ontstaat
automatisch bij het creëren van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst geen
aanvraagprocedure of andere formaliteiten vereist (Berner Conventie).
Rechtsgronden
- Billijkheid/ rechtvaardiging: auteur heeft een redelijke aanspraak op erkenning van
zijn geestelijke en materiële belangen en heeft het recht om vruchten te plukken van
zijn inspanningen (beloning) band tussen maker en werk.
- Utiliteit/ vooruitgang: draagt bij aan instandhouding van informatiekanalen en
bevordert de communicatievrijheid, wat in het belang van de samenleving is.
Structuur
- Object van bescherming (‘wat’)
- Subject: rechthebbende (‘wie’)
- Beschermingsduur (‘hoe lang’)
- Exclusieve rechten
Exploitatierechten
Persoonlijkheidsrechten
- Beperkingen
Internationale dimensie
- Berner Convention, TRIPS overeenkomst
- Auteursrechtrichtlijn (2001), DSM richtlijn (2019)
- Auteurswet (Aw)
Object van bescherming
Open norm met oog op innovatie art. 10 Aw (niet-limitatieve lijst).
Niet beschermd:
- (Pure) inhoud zoals ideeën, stijlen, vormprincipes, methoden, schema’s.
- Kopie: precieze vorm, indeling of compositie, veranderen van kunstvorm (vb.
schilderij namaken als beeldhouwwerk) mag ook niet.
- Puur functionele of technologische aspecten zonder creatieve keuzes (Brompton).
- Overheidswerken (art. 11 Aw).
- Auteursrechtelijk beschermd materiaal waarvan de beschermingstermijn is verstreken.
Twee cumulatieve vereisten
Een ‘werk’ moet volgens Europees recht:
1. Afbakeningstoets: voldoende nauwkeurig en objectief identificeerbaar.
- Heks’nkaas: smaak van product kan (gegeven de huidige stand van de wetenschap niet
voldoende nauwkeurig en objectief worden vastgesteld, want de identificatie van de
smaak berust hoofdzakelijk op de subjectieve smaakbeleving en smaakervaring.
, 2. Oorspronkelijkheid (EIS): het werk (‘resultaat’) moet de persoonlijkheid van de maker
weerspiegelen en tot uiting komen door de vrije creatieve keuzes van die auteur bij de
totstandkoming ervan.
Ontwikkeling van het werkbegrip in de rechtspraak
Volgens Nederlands recht o.a. in Endstra tapes:
Voortbrengsel komt voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking wanneer:
1. Het voor menselijke waarneming vatbaar is (HR Lancome/Kefoca).
2. EOK: de vorm mag niet ontleend zijn aan een ander werk en degene die de
oorspronkelijkheid betwist moet aannemelijk maken dat de maker zijn werk aan een
bestand werk heeft ontleend.
3. PS: er moet sprake zijn van een vorm die het resultaat is van de scheppende menselijke
arbeid en dus van creatieve keuzes en die aldus voortbrengsel is van de menselijke
geest daarbuiten valt alles dat een vorm heeft die zo banaal of triviaal is dat
daarachter geen creatieve arbeid van welke aard ook valt aan te wijzen.
EU is leidend als vereiste, ook voor Nederland. EOK&PS mag, maar je moet EU vereisten
wel aanhouden. Je mag geen Nederlandse uitspraken gebruiken om EIS uit te leggen; het
moet juist andersom; EOK&PS uitleggen in het licht van EIS.
Stokke/Fikszo
- Geldigheidsvraag: wat is een auteursrechtelijk beschermd ‘werk’?
- HR herhaalt de Nederlandse maatstaf voor het ‘werk’-begrip: EOK&PS.
- Auteursrecht strekt zich niet uit tot technische domein, maar in geval van technische
en functionele eisen is bescherming mogelijk, mits ruimte voor creatieve keuzes van
de makers.
- Een combinatie van niet-beschermde elementen kan ook een werk zijn, als selectie
blijk geeft van ‘persoonlijk stempel’.
- Geldigheidsvraag moet altijd voorafgaand aan de inbreukvraag worden beoordeeld.
Harmonisatie werk-begrip
Infopaq
- Is het kopiëren van 11 woorden uit een tekst, in het kader van een digitale
knipselzoekdienst, een auteursrechtelijk relevante reproductie? Ja, kan vallen onder
het ‘gedeeltelijke reproductie’ (art. 2 Auteursrechtrichtlijn 2001) indien de aldus
weergegeven bestanddelen de uitdrukking zijn van de eis van de auteur ervan.
- Harmonisatie werk-begrip: Vereist voor auteursrechtelijke bescherming is dat het werk
een schepping van de geest is. Materiaal dat oorspronkelijk is in die zin dat het gaat
om een eigen intellectuele schepping van de auteur ervan. Enkel via de keuze, de
schikking en de combinatie van deze woorden op een oorspronkelijke wijze kan de
auteur uitdrukking aan zijn creatieve geest geven en tot een resultaat komen dat een
intellectuele schepping vormt.
,Premier League
- Trekt lijn uit Infopaq door: om als werk aangemerkt te worden moet het betrokken
materiaal oorspronkelijk zijn in de zin dat het gaat om een eis.
- Een sportwedstrijd is geen ‘werk’ in de zin van de Arl want er is geen sprake van een
‘intellectuele schepping’. Met name bij voetbalwedstrijden, waarbij spelregels gelden
die geen ruimte laten voor creatieve vrijheid in auteursrechtelijke zin.
Heks’nkaas
- Herhaling criterium Infopaq en Premier League (r.o. 37). Bijgevolg impliceert het
begrip ‘werk’ noodzakelijkerwijs een uitdrukkingsvorm van het voorwerp van de
auteursrechtelijke bescherming waardoor dit voorwerp voldoende nauwkeurig en
objectief kan worden geïdentificeerd, ook al hoeft deze uitdrukkingsvorm niet per se
permanent te zijn.’ (r.o. 40).
- De smaak van een voedingsmiddel kan niet nauwkeurig en objectief worden
uitgedrukt. Identificatie van de smaak van een voedingsmiddel berust hoofdzakelijk op
smaakbeleving en smaakervaring, die subjectief en variabel zijn, aangezien zij met
name afhankelijk zijn van factoren die eigen zijn aan de persoon die het betrokken
product proeft, zoals leeftijd, voedselvoorkeuren, consumptiegewoonten, omgeving en
context waarin het product wordt geproefd.
- Bovendien is het bij de huidige stand van de ontwikkeling van de wetenschap niet
mogelijk om met technische middelen de smaak van een voedingsmiddel nauwkeurig
en objectief te identificeren, waardoor die smaak kan worden onderscheiden van de
smaak van andere producten van dezelfde aard. (r.o. 42-43).
HvJEU Cofemel
- ‘Werk’: geen esthetische eisen (r.o. 53-56)
- Om een voorwerp als oorspronkelijk te kunnen beschouwen, is zowel noodzakelijk als
voldoende dat dit voorwerp een intellectuele schepping van de auteur is die de
persoonlijkheid van deze laatste weerspiegelt en tot uiting komt in de vrije creatieve
keuzen van die auteur (r.o. 30) Andere eisen mogen dus niet worden gesteld.
HvJEU Brompton
- ‘Werk’-begrip vs. productvormgeving: kan technisch noodzakelijke vormgeving
auteursrechtelijk beschermd zijn? Is het werk oorspronkelijk en nauwkeurig en
objectief of uitsluitend technische functie?
- Herhaling maatstaf Heks’nkaas en Cofemel (r.o. 22-26) en voegt er aan toe: ‘Zelfs
indien voor een voorwerp kan worden gekozen tussen meerdere verschijningsvormen,
betekent dit niet dat dit voorwerp per definitie onder het begrip ‘werk’ in de zin van
richtlijn 2001/29 valt’ (r.o. 32). Het gaat dus steeds om toetsen aan de maatstaf.
, Art. 1 en art. 4 Aw zijn leidend bij:
Rechthebbende: subject
Maker (originaire verkrijging) … of van diens rechtsverkrijgenden (derivatieve verkrijging)
Art. 6 Aw: wanneer een werk tot stand komt naar het ontwerp van een ander en onder diens
leiding en toezicht, wordt deze persoon als de maker van het werk beschouwd.
Fictieve maker
Art. 7 Aw: werkgever als maker.
1) De werknemer moet eigen geestelijke scheppingsarbeid
verrichten en 2) het werk moet tijdens en krachtens de
dienstbetrekking tot stand komen.
Art. 8 Aw: rechtspersoon als maker.
1) De eerste openbaarmaking, in welke vorm dan ook, moet
door de instelling zelf zijn gedaan en 2) van de instelling
afkomstig: het werk moet nauwe band hebben met de instelling.
- Rechtspersonen: art. 2:1 jo. 2:3 BW, ook evt. andere
vormen.
Art. 4: Bewijsvermoeden makerschap, behoudens tegenbewijs.
Beschermingsduur
70 jaar na de dood van de maker
- Hoofdregel: art. 37 lid 1 Aw (m.b.t. exploitatierechten)
- Gemeenschappelijk werk: langstlevende auteur (lid 2)
- Art. 38 lid 1 Aw: anonieme werken en bij rechtspersonen als maker.
Bewerkingen en verzamelingen (art. 10 lid 2 Aw)
Bewerkingen en verzamelingen van bestaande werken kunnen zelfstandig auteursrechtelijke
bescherming genieten, mits voldaan aan de werktoets
De oorspronkelijke maker behoudt zijn rechten. Als een bewerking voortbouwt op een
beschermd werk, is toestemming nodig van de oorspronkelijke maker voor verveelvoudiging
of openbaarmaking. Publicatie zonder toestemming levert inbreuk op het oorspronkelijke
werk op. Die inbreuk verhindert echter niet het ontstaan van een nieuw auteursrecht op de
bewerking zelf.
De maker van de bewerking kan geen auteursrecht ontlenen aan overgenomen beschermde
elementen van het originele werk, enkel aan zijn eigen creatieve toevoegingen.
Ondeelbaar werk van meerdere makers
Als de bijdragen van meerdere makers niet los van elkaar te onderscheiden zijn en geen
voorwerp van afzonderlijke beoordeling zijn, is er sprake van één ondeelbaar werk, waarop de
makers een gemeenschappelijk ondeelbaar auteursrecht hebben.
