Schets van het Nederlandse arbeidsrecht
Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 definities van het arbeidsrecht
Het arbeidsrecht is het geheel aan rechtsregels dat betrekking heeft op de arbeidsverhouding van de
onzelfstandige beroepsbevolking in de private en publieke sector. ‘Sociaal recht’ wordt als synoniem
gebruikt, maar omvat naar het arbeidsrecht ook het socialezekerheidsrecht en pensioenrecht.
1.2 arbeidsrecht en economische orde; historisch perspectief
De economische orde, de wijze waarop het economisch proces van productie, distributie en consumptie
is georganiseerd, karakteriseert het profiel van een maatschappij. Iedereen maatschappij kent een
organisatie met betrekking tot de productiefactoren grond, arbeid en kapitaal. Het is van belang dat
menselijke arbeid en arbeidsverhoudingen goed zijn georganiseerd. Inmiddels heeft de dienstensector de
industriële overvleugeld, wat tot nieuwe problemen heeft geleid. Door technische vooruitgang en
globalisering hadden ondernemers de behoefte om snel te kunnen inspelen op veranderende
marktomstandigheden, hier kwam de Wet flexibiliteit en zekerheid uit voort. Daarnaast is het aantal
zzp’ers flink gegroeid.
1.3 arbeidsrecht en beroepsbevolking
1.3.1 beroepsbevolking
De beroepsbevolking bevat alle personen die, zelfstandig of als werknemer bij een particuliere werkgever
of de overheid werkzaam zijn, alsmede de werklozen, die zonder werk wel betaald werk zoeken en voor
werk beschikbaar zijn.
1.3.2 zelfstandige beroepsbevolking
De juridische regels die de rechtspositie van zelfstandigen bepaalt, worden niet tot het arbeidsrecht
gerekend. Hun arbeid wordt geleverd via een aantal uiteenlopende privaatrechtelijke overeenkomsten,
gesloten met wisselende afnemers. Een aanzienlijk deel is zelfstandige zonder personeel. Hierbij ontloop
je verschillende kosten voor bepaalde zekerheden, daarnaast komen zzp’ers in aanmerking voor
verschillende fiscale ondernemingsfaciliteiten. Dit leidt soms ertoe dat werknemers eerder een zzp’er aan
willen nemen dan een werknemer. Zzp’ers zijn vaak onvoldoende beschermd tegen sociale risico’s.
1.3.3 onzelfstandige beroepsbevolking
Voor het overgrote deel verrichten onzelfstandigen hun werk op basis van een arbeidsovereenkomst ex
art. 7:610 BW. Zij werken zowel in de publieke als private sector. Voorheen waren er andere regelingen
voor ambtenaren, maar deze zijn sinds 1 januari 2020 grotendeels verdwenen. Wel bestaan nog steeds
bijzondere wettelijke regels voor ambtenaren, onder meer ter waarborging van hun integriteit en
regulering van de uitoefening van hun grondrechten. Deze zijn neergelegd in de Ambtenarenwet 2017.
1.3.4 niet-actieve bevolking
Ook spelen zij die tijdelijk niet meer hun aandeel in productie kunnen leveren door omstandigheden een
rol in het arbeidsrecht. Het gaat dan om mensen die werkloos of (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt zijn.
1.4 arbeidsrecht en arbeidsovereenkomst: juridische aspecten
Het overgrote deel van de onzelfstandige beroepsbevolking is dus werkzaam krachtens een
arbeidsovereenkomst. De wettelijke regeling van de arbeidsovereenkomst wordt geregeld in 7:610 BW
e.v. Deze wordt gedefinieerd als ‘de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in
dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten’. Het
,onzelfstandige aspect zit in het feit dat het ‘in dienst is’ van een ander. Het is van belang om te weten of
een overeenkomst als arbeidsovereenkomst dan wel aanneming van werk of overeenkomst van opdracht
moet worden gekwalificeerd. De term werknemer wordt in ruimere zin gebruikt in het arbeidsrecht.
1.5 arbeidsrecht en arbeidsovereenkomst; maatschappelijke aspecten
1.5.1 algemeen
Het zijn de maatschappelijke aspecten van de arbeidsovereenkomst die ertoe hebben geleid dat dit
contact een eigen plaats heeft verkregen in ons rechtsbestel. Er zijn een aantal maatschappelijke
aspecten van de arbeidsovereenkomst die bij andere overeenkomsten niet (volledig) aanwezig zijn;
- Vanuit de werknemer is het een middel om een inkomen te verwerven
- De arbeidsovereenkomst biedt de werknemer mogelijkheden tot scholing en ontplooiing.
- De arbeidsovereenkomst kent flinke ongelijkheid van partijen
1.5.2 arbeidsovereenkomst en onderneming
De arbeidsovereenkomst kan geplaatst worden in het kader van een grote of middelgrote particuliere
onderneming. Een onderneming kan gedefinieerd worden als een organisatie van productiefactoren
(arbeid en kapitaal) met het doel behoeften, zoals deze tot uiting komen via de markt, te bevredigingen en
daarmede aan de participanten een inkomen te verschaffen. De werkgever maakt op uiteenlopende
terreinen beslissing om beleid te voeren. Er is verschil tussen sociaal (beslissingen dat direct betrekking
heet op de organisatie van de factor arbeid van de onderneming) of economisch (beslissingen dat
betrekking heeft op het ondernemingsvermogen) beleid. De werkgever dient beslissingen te maken die in
lijn liggen met de wensen van werknemers maar ook de mogelijkheden van de markt, de grenzen gesteld
door de overheid, aandeelhouders en andere pionnen in het spel. Het belang van werknemer en het
beleid van de werkgever staan eigenlijk ten alle tijden in conflict met elkaar.
1.5.3 de maatschappelijke functie van het arbeidsrecht
De maatschappelijke functie van het arbeidsrecht is het reguleren van de belangentegenstellingen van
werkgevers en werknemers. Arbeidsrecht kan ook ingezet worden als instrument om macro-economische
doelen te bereiken. Arbeidsrecht moet bijdragen aan rechtvaardigheid. In Nederland heeft de
arbeidsrechtelijke regulering van de arbeidsverhoudingen op vier manieren gestalte gekregen;
1. Het rechtstreeks wettelijk ingrijpen
2. Het bestaande stelsel van collectieve onderhandelingen
3. Het bestaande netwerk van ondernemingsraden
4. De besluiten van internationale organisaties of verdragen
Welke middelen gehanteerd worden en in welke dosering wordt in belangrijke mate gedetermineerd door
de cultuur van het land in kwestie en door het karakter van het nationale rechtssysteem en de nationale
sociale en economische ontwikkelingen.
1.5.4 werkgevers en werknemers; leidinggevende bevoegdheden
Het is niet zo dat er een amorfe groep ‘werknemers’ staat tegenover één persoon die in een onderneming
de leiding heeft, ‘de werkgever’. Inmiddels wordt het maatschappelijk beeld niet meer bepaald door
eenmanszaken, doch door grote en middelgrote ondernemingen. De kapitaalverschaffer is vervangen
door de aandeelhouders en de ondernemingen zijn rechtspersonen onder leiding van een bestuur. Het is
dan de rechtspersoon die geldt als werkgever in juridische zin; contracten worden met de rechtspersoon
gesloten. Het bestuur is dus niet de werkgever, maar heeft vanuit het BW wel taken gekregen. Interne en
externe delegatie is ook mogelijk, vaak wordt het arbeidsvoorwaardenbeleid uitbesteed aan een
werkgeversorganisatie.
1.6 onderdelen van het arbeidsrecht
In het huidig arbeidsrecht kunnen de volgende min of meer samenhangende onderdelen worden
onderscheiden;
, - Arbeidsomstandighedenrecht; regelingen met betrekking tot kinderarbeid, maximale uren en de
arbeidsomstandigheden (veiligheid) in de onderneming
- Arbeidsovereenkomstenrecht; individuele arbeidsrecht, bepalingen met betrekking tot het tot
stand komen, de inhoud en einde van de arbeidsovereenkomst
- Arbeidsmarktbeleid en de regeling van de collectieve verhoudingen tussen werkgevers en
werknemers; werkgelegenheidsbeleid en het arbeidsvoorzieningsbeleid. Regels met betrekking
tot het ter beschikking stellen van arbeidskrachten, zowel in Nederland als grensoverschrijdend
- Collectief arbeidsrecht; de rechtsregeling omtrent het collectief overleg en de in te zetten
machtsmiddelen zoals staking en uitsluiting
- Medezeggenschapsrecht; de relaties tussen de ondernemingsraad of de
persoonsvertegenwoordiging en de leiding van de onderneming
- Sociale werknemersverzekeringen en aanverwante regelingen; regelingen gericht op re-integratie
en inkomensbescherming van werknemers die door arbeidsongeschiktheid of werkloosheid geen
aanspraak meer hebben op loon
- Internationale arbeidsrecht; internationale regelingen en besluiten
De deelgebieden zijn deel publiekrechtelijk, deel privaatrechtelijk van aard. De arbeidsovereenkomst als
gemeenschappelijk juridisch kernbegrip, komt bij het ene gebied duidelijk naar voren dan bij de ander.
1.7 arbeidsrecht als deel van het recht
Over de jaren is arbeidsrecht uitgegroeid tot een eigen deel van het recht.
1.8 leer der arbeidsverhoudingen
Er zijn wat relativerende opmerkingen te maken;
- De rol van het arbeidsrecht neemt een ondergeschikte plaats in wat betreft de regulering van
menselijke relaties, andere factoren spelen grotere rollen
- Arbeidsrecht is slechts één van de disciplines die zich met arbeidsrelaties bezighoudt
- Naast juridische kennis speelt het plaatsen van het arbeidsrecht in zijn historische ontwikkeling
en huidige maatschappelijke context een belangrijke rol om inzicht te krijgen in het functioneren
en de betekenis van het arbeidsrecht
Hoofdstuk 3: Arbeidsovereenkomstenrecht
3.1 Inleiding
3.1.1 algemeen
Het arbeidsovereenkomstenrecht is het geheel van rechtsregels dat het totstandkomen, de inhoud en het
einde van een arbeidsovereenkomst reguleert. In eerste instantie vloeien deze voort uit de partijafspraak.
In vergelijking met andere contracten hebben partijen minder vrijheid van regelen, door dwingend recht
dat de vrijheid inperkt. Dit is vanwege de machtsverhouding tussen werkgever en werknemer. Naast deze
beschermende functie kent het arbeidsrecht ook een ordenende functie; het arbeidsrecht wordt ook
ingezet om maatschappelijke belangen te dienen die verder gaan dan alleen de belangen van betrokken
partijen. De belangrijkste vindplaats van het arbeidsrecht is de wettelijke regeling van de
arbeidsovereenkomst in Boek 7 Titel 10 BW. Hiernaast staan ook regelingen in losse wetten, waarvan
sommigen aanvullend recht zijn. Daarnaast kent het arbeidsovereenkomstenrecht ook de collectieve
arbeidsovereenkomst als rechtsbron. Hierin staan de verplichtingen van de werkgevers en werknemers
vastgelegd. Dit samen maakt dat er weinig ruimte overblijft voor partijafspraak. Ook kan er concretisering
plaatsvinden door de werkgever (7:660 BW) of de rechter. Als laatste spelen ook voorschriften van de
Europese Unie een belangrijke rol.
3.1.2 de arbeidsovereenkomst
Artikel 7:610 definieert de arbeidsovereenkomst, indien een contract binnen deze omschrijving valt, zijn
de in titel 10 neergelegde bepalingen van toepassing. De omschrijving kent een aantal elementen:
- Er moet sprake zijn van een overeenkomst die verbindt tot het verrichten van arbeid
De exacte aard van de arbeid is niet relevant
Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 definities van het arbeidsrecht
Het arbeidsrecht is het geheel aan rechtsregels dat betrekking heeft op de arbeidsverhouding van de
onzelfstandige beroepsbevolking in de private en publieke sector. ‘Sociaal recht’ wordt als synoniem
gebruikt, maar omvat naar het arbeidsrecht ook het socialezekerheidsrecht en pensioenrecht.
1.2 arbeidsrecht en economische orde; historisch perspectief
De economische orde, de wijze waarop het economisch proces van productie, distributie en consumptie
is georganiseerd, karakteriseert het profiel van een maatschappij. Iedereen maatschappij kent een
organisatie met betrekking tot de productiefactoren grond, arbeid en kapitaal. Het is van belang dat
menselijke arbeid en arbeidsverhoudingen goed zijn georganiseerd. Inmiddels heeft de dienstensector de
industriële overvleugeld, wat tot nieuwe problemen heeft geleid. Door technische vooruitgang en
globalisering hadden ondernemers de behoefte om snel te kunnen inspelen op veranderende
marktomstandigheden, hier kwam de Wet flexibiliteit en zekerheid uit voort. Daarnaast is het aantal
zzp’ers flink gegroeid.
1.3 arbeidsrecht en beroepsbevolking
1.3.1 beroepsbevolking
De beroepsbevolking bevat alle personen die, zelfstandig of als werknemer bij een particuliere werkgever
of de overheid werkzaam zijn, alsmede de werklozen, die zonder werk wel betaald werk zoeken en voor
werk beschikbaar zijn.
1.3.2 zelfstandige beroepsbevolking
De juridische regels die de rechtspositie van zelfstandigen bepaalt, worden niet tot het arbeidsrecht
gerekend. Hun arbeid wordt geleverd via een aantal uiteenlopende privaatrechtelijke overeenkomsten,
gesloten met wisselende afnemers. Een aanzienlijk deel is zelfstandige zonder personeel. Hierbij ontloop
je verschillende kosten voor bepaalde zekerheden, daarnaast komen zzp’ers in aanmerking voor
verschillende fiscale ondernemingsfaciliteiten. Dit leidt soms ertoe dat werknemers eerder een zzp’er aan
willen nemen dan een werknemer. Zzp’ers zijn vaak onvoldoende beschermd tegen sociale risico’s.
1.3.3 onzelfstandige beroepsbevolking
Voor het overgrote deel verrichten onzelfstandigen hun werk op basis van een arbeidsovereenkomst ex
art. 7:610 BW. Zij werken zowel in de publieke als private sector. Voorheen waren er andere regelingen
voor ambtenaren, maar deze zijn sinds 1 januari 2020 grotendeels verdwenen. Wel bestaan nog steeds
bijzondere wettelijke regels voor ambtenaren, onder meer ter waarborging van hun integriteit en
regulering van de uitoefening van hun grondrechten. Deze zijn neergelegd in de Ambtenarenwet 2017.
1.3.4 niet-actieve bevolking
Ook spelen zij die tijdelijk niet meer hun aandeel in productie kunnen leveren door omstandigheden een
rol in het arbeidsrecht. Het gaat dan om mensen die werkloos of (gedeeltelijk) arbeidsongeschikt zijn.
1.4 arbeidsrecht en arbeidsovereenkomst: juridische aspecten
Het overgrote deel van de onzelfstandige beroepsbevolking is dus werkzaam krachtens een
arbeidsovereenkomst. De wettelijke regeling van de arbeidsovereenkomst wordt geregeld in 7:610 BW
e.v. Deze wordt gedefinieerd als ‘de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in
dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten’. Het
,onzelfstandige aspect zit in het feit dat het ‘in dienst is’ van een ander. Het is van belang om te weten of
een overeenkomst als arbeidsovereenkomst dan wel aanneming van werk of overeenkomst van opdracht
moet worden gekwalificeerd. De term werknemer wordt in ruimere zin gebruikt in het arbeidsrecht.
1.5 arbeidsrecht en arbeidsovereenkomst; maatschappelijke aspecten
1.5.1 algemeen
Het zijn de maatschappelijke aspecten van de arbeidsovereenkomst die ertoe hebben geleid dat dit
contact een eigen plaats heeft verkregen in ons rechtsbestel. Er zijn een aantal maatschappelijke
aspecten van de arbeidsovereenkomst die bij andere overeenkomsten niet (volledig) aanwezig zijn;
- Vanuit de werknemer is het een middel om een inkomen te verwerven
- De arbeidsovereenkomst biedt de werknemer mogelijkheden tot scholing en ontplooiing.
- De arbeidsovereenkomst kent flinke ongelijkheid van partijen
1.5.2 arbeidsovereenkomst en onderneming
De arbeidsovereenkomst kan geplaatst worden in het kader van een grote of middelgrote particuliere
onderneming. Een onderneming kan gedefinieerd worden als een organisatie van productiefactoren
(arbeid en kapitaal) met het doel behoeften, zoals deze tot uiting komen via de markt, te bevredigingen en
daarmede aan de participanten een inkomen te verschaffen. De werkgever maakt op uiteenlopende
terreinen beslissing om beleid te voeren. Er is verschil tussen sociaal (beslissingen dat direct betrekking
heet op de organisatie van de factor arbeid van de onderneming) of economisch (beslissingen dat
betrekking heeft op het ondernemingsvermogen) beleid. De werkgever dient beslissingen te maken die in
lijn liggen met de wensen van werknemers maar ook de mogelijkheden van de markt, de grenzen gesteld
door de overheid, aandeelhouders en andere pionnen in het spel. Het belang van werknemer en het
beleid van de werkgever staan eigenlijk ten alle tijden in conflict met elkaar.
1.5.3 de maatschappelijke functie van het arbeidsrecht
De maatschappelijke functie van het arbeidsrecht is het reguleren van de belangentegenstellingen van
werkgevers en werknemers. Arbeidsrecht kan ook ingezet worden als instrument om macro-economische
doelen te bereiken. Arbeidsrecht moet bijdragen aan rechtvaardigheid. In Nederland heeft de
arbeidsrechtelijke regulering van de arbeidsverhoudingen op vier manieren gestalte gekregen;
1. Het rechtstreeks wettelijk ingrijpen
2. Het bestaande stelsel van collectieve onderhandelingen
3. Het bestaande netwerk van ondernemingsraden
4. De besluiten van internationale organisaties of verdragen
Welke middelen gehanteerd worden en in welke dosering wordt in belangrijke mate gedetermineerd door
de cultuur van het land in kwestie en door het karakter van het nationale rechtssysteem en de nationale
sociale en economische ontwikkelingen.
1.5.4 werkgevers en werknemers; leidinggevende bevoegdheden
Het is niet zo dat er een amorfe groep ‘werknemers’ staat tegenover één persoon die in een onderneming
de leiding heeft, ‘de werkgever’. Inmiddels wordt het maatschappelijk beeld niet meer bepaald door
eenmanszaken, doch door grote en middelgrote ondernemingen. De kapitaalverschaffer is vervangen
door de aandeelhouders en de ondernemingen zijn rechtspersonen onder leiding van een bestuur. Het is
dan de rechtspersoon die geldt als werkgever in juridische zin; contracten worden met de rechtspersoon
gesloten. Het bestuur is dus niet de werkgever, maar heeft vanuit het BW wel taken gekregen. Interne en
externe delegatie is ook mogelijk, vaak wordt het arbeidsvoorwaardenbeleid uitbesteed aan een
werkgeversorganisatie.
1.6 onderdelen van het arbeidsrecht
In het huidig arbeidsrecht kunnen de volgende min of meer samenhangende onderdelen worden
onderscheiden;
, - Arbeidsomstandighedenrecht; regelingen met betrekking tot kinderarbeid, maximale uren en de
arbeidsomstandigheden (veiligheid) in de onderneming
- Arbeidsovereenkomstenrecht; individuele arbeidsrecht, bepalingen met betrekking tot het tot
stand komen, de inhoud en einde van de arbeidsovereenkomst
- Arbeidsmarktbeleid en de regeling van de collectieve verhoudingen tussen werkgevers en
werknemers; werkgelegenheidsbeleid en het arbeidsvoorzieningsbeleid. Regels met betrekking
tot het ter beschikking stellen van arbeidskrachten, zowel in Nederland als grensoverschrijdend
- Collectief arbeidsrecht; de rechtsregeling omtrent het collectief overleg en de in te zetten
machtsmiddelen zoals staking en uitsluiting
- Medezeggenschapsrecht; de relaties tussen de ondernemingsraad of de
persoonsvertegenwoordiging en de leiding van de onderneming
- Sociale werknemersverzekeringen en aanverwante regelingen; regelingen gericht op re-integratie
en inkomensbescherming van werknemers die door arbeidsongeschiktheid of werkloosheid geen
aanspraak meer hebben op loon
- Internationale arbeidsrecht; internationale regelingen en besluiten
De deelgebieden zijn deel publiekrechtelijk, deel privaatrechtelijk van aard. De arbeidsovereenkomst als
gemeenschappelijk juridisch kernbegrip, komt bij het ene gebied duidelijk naar voren dan bij de ander.
1.7 arbeidsrecht als deel van het recht
Over de jaren is arbeidsrecht uitgegroeid tot een eigen deel van het recht.
1.8 leer der arbeidsverhoudingen
Er zijn wat relativerende opmerkingen te maken;
- De rol van het arbeidsrecht neemt een ondergeschikte plaats in wat betreft de regulering van
menselijke relaties, andere factoren spelen grotere rollen
- Arbeidsrecht is slechts één van de disciplines die zich met arbeidsrelaties bezighoudt
- Naast juridische kennis speelt het plaatsen van het arbeidsrecht in zijn historische ontwikkeling
en huidige maatschappelijke context een belangrijke rol om inzicht te krijgen in het functioneren
en de betekenis van het arbeidsrecht
Hoofdstuk 3: Arbeidsovereenkomstenrecht
3.1 Inleiding
3.1.1 algemeen
Het arbeidsovereenkomstenrecht is het geheel van rechtsregels dat het totstandkomen, de inhoud en het
einde van een arbeidsovereenkomst reguleert. In eerste instantie vloeien deze voort uit de partijafspraak.
In vergelijking met andere contracten hebben partijen minder vrijheid van regelen, door dwingend recht
dat de vrijheid inperkt. Dit is vanwege de machtsverhouding tussen werkgever en werknemer. Naast deze
beschermende functie kent het arbeidsrecht ook een ordenende functie; het arbeidsrecht wordt ook
ingezet om maatschappelijke belangen te dienen die verder gaan dan alleen de belangen van betrokken
partijen. De belangrijkste vindplaats van het arbeidsrecht is de wettelijke regeling van de
arbeidsovereenkomst in Boek 7 Titel 10 BW. Hiernaast staan ook regelingen in losse wetten, waarvan
sommigen aanvullend recht zijn. Daarnaast kent het arbeidsovereenkomstenrecht ook de collectieve
arbeidsovereenkomst als rechtsbron. Hierin staan de verplichtingen van de werkgevers en werknemers
vastgelegd. Dit samen maakt dat er weinig ruimte overblijft voor partijafspraak. Ook kan er concretisering
plaatsvinden door de werkgever (7:660 BW) of de rechter. Als laatste spelen ook voorschriften van de
Europese Unie een belangrijke rol.
3.1.2 de arbeidsovereenkomst
Artikel 7:610 definieert de arbeidsovereenkomst, indien een contract binnen deze omschrijving valt, zijn
de in titel 10 neergelegde bepalingen van toepassing. De omschrijving kent een aantal elementen:
- Er moet sprake zijn van een overeenkomst die verbindt tot het verrichten van arbeid
De exacte aard van de arbeid is niet relevant
