RECHT
5. ENKELE BASISBEGINSELEN VAN HET RECHT
5.1. ZIJN REGELS NOODZAKELIJK?
Regels zijn nodig om te kunnen samenleven
Regels kunnen onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven of geschreven zijn
Regels zijn eeuw durend maar dynamisch
De samenleving evolueert, er ontstaan nieuwe omgangsvormen, nieuwe
problemen
In een ideale situatie zouden alle leden van een samenleving de regels billijk en
rechtvaardig moeten vinden
Wel in de loop van 20e eeuw een consensus over een aantal fundamentele
mensenrechten (verbod op genocide, slavernij, foltering,…)
Er ontstaan voortdurend meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van
regels
5.2. HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
Uitvinding schrift: 3500 v.Chr. -> regels schriftelijk vastgelegd door heersers
Codex Hammoerabi
- Regelde thema’s zoals slavernij, misdaad, huwelijk
- “Oog om oog, tand om tand”
- Recht van goddelijke oorsprong: ‘Gods wil, is wet’ -> eigenlijk de
keizers, koningen, etc. dat schreven hoe de onderdanen met elkaar
moesten omgaan
Gewoonterecht = ongeschreven regels die van generatie op generatie werden
overgedragen = was de belangrijkste bron van recht
Men ging op zoek naar regels zodat de samenleving geordend kon verlopen -> afspraken
voor iedereen binnen dezelfde groep -> politieke, administratieve en gerechtelijke
instelling -> formuleerden taken, voeren die uit, handhaven en eventueel afdwingen
Wereldoorlog 3 (1939-1945):
Voorkomen dat dit nog eens gebeurde -> mensenrechten op internationaal niveau
Winnen vandaag de dag meer en meer belang
,Sprake van ‘juridisering van de samenleving’
Recht is complex en het belang van recht en regels neemt alsmaar toe
Als nadeel: abstractie wordt gemaakt van concrete omstandigheden
Als voordeel: rechtsbescherming, mogelijkheid tot emancipatie
KWETSBARE DOELGROEPEN
Emanciperende rechten heel belangrijk voor mensen in kwetsbare posities
Rechten van onze gevangenen worden niet goed gerespecteerd
Bv. Stakingen in gevangenis, rusthuizen tijdens coronacrisis, mishandeling in
rusthuizen
Hebben mensen recht op seksualiteit?
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN GODSDIENST
Regels in de godsdienst worden geacht van goddelijke oorsprong
De tien geboden
Voorschriften van de verhouding tussen mensen onderling en tussen de mens en God
Niet-naleving = sanctie vanwege het religieus gezag en van een ultieme
goddelijke rechtvaardigheid
Niet-geseculariseerde samenleving = er bestaat geen strikte scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige regels = geen scheiding van Kerk en Staat
België = geseculariseerde samenleving. Maar niet absoluut:
Wij erkennen wel godsdiensten en financieren die
In de Grondwet (art 19 en 20 Gw.) -> vrijheid van eredienst en vrijheid van
levensbeschouwing en kan niemand worden verplicht een bepaalde godsdienst
te belijden of een overtuiging aan te hangen
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN MORAAL
= wat wij als mens belangrijk vinden (niet per se rechtsregels)
Bron van de moraal is de mens zelf, bron van recht is de overheid, bron van godsdienst is
het goddelijk gezag
De sanctie die de rechtsnorm treft is duidelijk en moet omschreven zijn in wetteksten
,WAT IS DE MORAAL?
Onze samenleving huldigt het ethisch pluralisme
Verschillende opvattingen over euthanasie, abortus,…
Regels kunnen wel en niet in overeenstemming zijn met eenieders moraal
Tot slot kan een rechtsregel een burger ook verplichten tot wat hij immoreel vindt (bv.
belastingen betalen die mede dienen ter financiering van bepaald wetenschappelijk
onderzoek of ter financiering van de aankoop van wapens)
ALS PRAKTIJKGERICHTE ORTHOPEDAGOOG
Kennis van juridisch systeem en rechten: empowerment van cliënten
Bewust worden van ethische dimensies van het recht
Doing things right
5.3. EEN DEFINITIE VAN RECHT
Recht heeft geen universele definitie
Elke land, gemeenschap, elke samenleving heeft een ander en eigen
ontwikkeling, sociale, filosofische, en politieke organisatie
Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving,
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap keven, geordend
worden, door middel van sociale dwang
5.3.1 EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
Recht is een pakket van bindende regels
Geschreven / ongeschreven / nationaal / internationaal
Geen suggesties, noch aanbevelingen, bepalen hoe het moet niet hoe het is
Een verbod: Bv. Diefstal, moord; geen 2 huwelijkspartners
Een gebod: Bv. Schade vergoeden, iemand in nood moet je helpen
Laten een handeling toe: Bv. Schenking
, 5.3.2. OPGESTELD DOOR DE SAMENLEVING
Opgesteld op basis van vrije verkiezingen
We zijn met te veel om allemaal te stemmen dus -> vertegenwoordigers van de
samenleving
Specifieke wetgevende organen -> vertegenwoordigen de wil van de leden
Democratie: het volk heerst
Wij verkiezen wie er in het parlement zetelt en de wetten maakt
Stemplicht (uitzondering lokale verkiezingen: stemrecht)
De Staat is de rechtsgemeenschap bij uitstek:
Wetgevende macht: de Staat maakt nieuwe rechtsregels via wetgeving
Uitvoerende macht: de Staat maakt de toepassing van de rechtsregels mogelijk
d.m.v. een regering en een administratief apparaat
Rechterlijke macht: de Staat past de rechtsregels toe in zijn rechtbanken voor de
beslechting van geschillen
Kiesrecht kwam aanvankelijk toe aan de rijke klassen
Arbeiders hadden geen stemrecht
Algemeen stemrecht vrouw pas in 1947
5.3.3. HET DOEL VAN HET RECHT IS DE SAMENLEVING ORDENEN EN IN STAND
HOUDEN
Samenleven in deze gemeenschap vraagt om ORDE en nood aan ORGANISATIE
Conflicterende belangen = iedereen heeft zijn eigen mening
Recht moet het samenleven ‘leiden’
Natuurtoestand? Allen tegen allen? Chaos?
Daarom: maatschappelijke verdrag of sociaal contract
Collectieve beslissing om macht af te staan aan overheid
Legitimatie van de overheid = vandaag de dag in het algemeen belang, worden
beperkingen opgelegd aan eenieders vrijheid en we worden beschermd indien
onze rechten worden geschonden
Mensen willen regels die duidelijk zijn en rechtszekerheid bieden
5. ENKELE BASISBEGINSELEN VAN HET RECHT
5.1. ZIJN REGELS NOODZAKELIJK?
Regels zijn nodig om te kunnen samenleven
Regels kunnen onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven of geschreven zijn
Regels zijn eeuw durend maar dynamisch
De samenleving evolueert, er ontstaan nieuwe omgangsvormen, nieuwe
problemen
In een ideale situatie zouden alle leden van een samenleving de regels billijk en
rechtvaardig moeten vinden
Wel in de loop van 20e eeuw een consensus over een aantal fundamentele
mensenrechten (verbod op genocide, slavernij, foltering,…)
Er ontstaan voortdurend meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van
regels
5.2. HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
Uitvinding schrift: 3500 v.Chr. -> regels schriftelijk vastgelegd door heersers
Codex Hammoerabi
- Regelde thema’s zoals slavernij, misdaad, huwelijk
- “Oog om oog, tand om tand”
- Recht van goddelijke oorsprong: ‘Gods wil, is wet’ -> eigenlijk de
keizers, koningen, etc. dat schreven hoe de onderdanen met elkaar
moesten omgaan
Gewoonterecht = ongeschreven regels die van generatie op generatie werden
overgedragen = was de belangrijkste bron van recht
Men ging op zoek naar regels zodat de samenleving geordend kon verlopen -> afspraken
voor iedereen binnen dezelfde groep -> politieke, administratieve en gerechtelijke
instelling -> formuleerden taken, voeren die uit, handhaven en eventueel afdwingen
Wereldoorlog 3 (1939-1945):
Voorkomen dat dit nog eens gebeurde -> mensenrechten op internationaal niveau
Winnen vandaag de dag meer en meer belang
,Sprake van ‘juridisering van de samenleving’
Recht is complex en het belang van recht en regels neemt alsmaar toe
Als nadeel: abstractie wordt gemaakt van concrete omstandigheden
Als voordeel: rechtsbescherming, mogelijkheid tot emancipatie
KWETSBARE DOELGROEPEN
Emanciperende rechten heel belangrijk voor mensen in kwetsbare posities
Rechten van onze gevangenen worden niet goed gerespecteerd
Bv. Stakingen in gevangenis, rusthuizen tijdens coronacrisis, mishandeling in
rusthuizen
Hebben mensen recht op seksualiteit?
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN GODSDIENST
Regels in de godsdienst worden geacht van goddelijke oorsprong
De tien geboden
Voorschriften van de verhouding tussen mensen onderling en tussen de mens en God
Niet-naleving = sanctie vanwege het religieus gezag en van een ultieme
goddelijke rechtvaardigheid
Niet-geseculariseerde samenleving = er bestaat geen strikte scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige regels = geen scheiding van Kerk en Staat
België = geseculariseerde samenleving. Maar niet absoluut:
Wij erkennen wel godsdiensten en financieren die
In de Grondwet (art 19 en 20 Gw.) -> vrijheid van eredienst en vrijheid van
levensbeschouwing en kan niemand worden verplicht een bepaalde godsdienst
te belijden of een overtuiging aan te hangen
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN MORAAL
= wat wij als mens belangrijk vinden (niet per se rechtsregels)
Bron van de moraal is de mens zelf, bron van recht is de overheid, bron van godsdienst is
het goddelijk gezag
De sanctie die de rechtsnorm treft is duidelijk en moet omschreven zijn in wetteksten
,WAT IS DE MORAAL?
Onze samenleving huldigt het ethisch pluralisme
Verschillende opvattingen over euthanasie, abortus,…
Regels kunnen wel en niet in overeenstemming zijn met eenieders moraal
Tot slot kan een rechtsregel een burger ook verplichten tot wat hij immoreel vindt (bv.
belastingen betalen die mede dienen ter financiering van bepaald wetenschappelijk
onderzoek of ter financiering van de aankoop van wapens)
ALS PRAKTIJKGERICHTE ORTHOPEDAGOOG
Kennis van juridisch systeem en rechten: empowerment van cliënten
Bewust worden van ethische dimensies van het recht
Doing things right
5.3. EEN DEFINITIE VAN RECHT
Recht heeft geen universele definitie
Elke land, gemeenschap, elke samenleving heeft een ander en eigen
ontwikkeling, sociale, filosofische, en politieke organisatie
Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving,
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap keven, geordend
worden, door middel van sociale dwang
5.3.1 EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
Recht is een pakket van bindende regels
Geschreven / ongeschreven / nationaal / internationaal
Geen suggesties, noch aanbevelingen, bepalen hoe het moet niet hoe het is
Een verbod: Bv. Diefstal, moord; geen 2 huwelijkspartners
Een gebod: Bv. Schade vergoeden, iemand in nood moet je helpen
Laten een handeling toe: Bv. Schenking
, 5.3.2. OPGESTELD DOOR DE SAMENLEVING
Opgesteld op basis van vrije verkiezingen
We zijn met te veel om allemaal te stemmen dus -> vertegenwoordigers van de
samenleving
Specifieke wetgevende organen -> vertegenwoordigen de wil van de leden
Democratie: het volk heerst
Wij verkiezen wie er in het parlement zetelt en de wetten maakt
Stemplicht (uitzondering lokale verkiezingen: stemrecht)
De Staat is de rechtsgemeenschap bij uitstek:
Wetgevende macht: de Staat maakt nieuwe rechtsregels via wetgeving
Uitvoerende macht: de Staat maakt de toepassing van de rechtsregels mogelijk
d.m.v. een regering en een administratief apparaat
Rechterlijke macht: de Staat past de rechtsregels toe in zijn rechtbanken voor de
beslechting van geschillen
Kiesrecht kwam aanvankelijk toe aan de rijke klassen
Arbeiders hadden geen stemrecht
Algemeen stemrecht vrouw pas in 1947
5.3.3. HET DOEL VAN HET RECHT IS DE SAMENLEVING ORDENEN EN IN STAND
HOUDEN
Samenleven in deze gemeenschap vraagt om ORDE en nood aan ORGANISATIE
Conflicterende belangen = iedereen heeft zijn eigen mening
Recht moet het samenleven ‘leiden’
Natuurtoestand? Allen tegen allen? Chaos?
Daarom: maatschappelijke verdrag of sociaal contract
Collectieve beslissing om macht af te staan aan overheid
Legitimatie van de overheid = vandaag de dag in het algemeen belang, worden
beperkingen opgelegd aan eenieders vrijheid en we worden beschermd indien
onze rechten worden geschonden
Mensen willen regels die duidelijk zijn en rechtszekerheid bieden
