PSYCHIATRIE
INLEIDING
1. INLEIDING
BELANGRIJKE TERMINOLOGIE
Psychiatrie: Medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van
psychische stoornissen
Psychische stoornis: Het geheel van afwijkende gedachten, emoties en gedragingen dat
wordt gekenmerkt door andere een storing in het functioneren en zorgt voor (persoonlijk)
lijden.
Symptomen: Specifieke kenmerken of eigenschappen die passen bij een bepaalde
psychische stoornis
Psychiater: ze schrijven medicatie voor
Psycholoog: studie psychologie, zonder medisch diploma kunnen dus geen medicatie
voorschrijven
Psychotherapeut: je hebt nog een therapie opleiding gevolgd
WAT IS AFWIJKEND EN WAT IS NORMAAL?
Er is geen parameter/bloedwaarde voor wat normaal/afwijkend is
- Fundamentele vraag
- Klinische diagnostiek – geen exacte testen – wel klinisch oordeel
- Oordeel kan verschillend zijn in de loop der tijd en van cultuur tot cultuur
Tot 1973 stond homoseksualiteit in de DSM psychische stoornis
Genderdysforie: je niet goed voelen qua gender, staat momenteel opgelijst als psychische
stoornis
- Zin of onzin classificatiesysteem?
o Voor en tegenstanders
o Zorgt voor overmedicalisering: farmabedrijven hebben graag dat er veel
diagnoses zijn meer pillen verkocht
o Meer en meer diagnosen vinden om de farmabedrijven winst te laten
maken
CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG
6 – tal
1. Uitzonderlijk
o Wat niet gemiddeld is/zeldzaam
o Maatstaf
Pagina 1 van 41
, o Op zich niet voldoende om gedrag ‘afwijkend’ te noemen
Vb. recordhouder in de sprint, zeer uitzonderlijk maar niet
afwijkend!
2. Sociaal afwijkend
o Culturele verschillen – dus ook maatstaf
o Wat in ene cultuur afwijkend is, kan in andere cultuur niet afwijkend zijn
3. Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
o Kijken op andere manier naar realiteit, ziet dingen die jij niet ziet
o Bv. anorexia
4. Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
o Ook lijden van de omgeving kan erbij komen
o Iemand lijdt onder de emoties
5. Ongepast of contraproductief
o Bv. verslaving (drugs, alcohol)
o Gaan ongepast gedrag vertonen, gedrag dat hun functioneren belemmert
6. Gevaar
o Voor jezelf of omgeving
Het is niet omdat je afwijkend gedrag vertoont dat je abnormaal bent
Ze gaan niet af op 1 criteria, meestal meerdere maar het aantal ligt niet vast
HISTORISCHE VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG
- Wereldbeeld bepaalt veel
o Geloof in bovennatuurlijke krachten of boze geesten
o Godsdiensten (straf van God)
o Geloof in wetenschap en rede; idee dat God ons leven bepaalde is verlaten
en vervangen door wetenschappelijk studies
- Hippocrates (+/- 400 v. Chr.) – humores (lichaamssappen: zwarte gal, gele gal,
bloed, slijm; stonden elk voor andere beleving, als die lichaamssappen in juiste
hoeveelheid en evenwicht was dan was je gezond)
o Drie categorieën : melancholie (zwarte gal), manie en bezetenheid
- Arabische psychiatrie (8ste-16° eeuw)
o Mensgerichte benadering geesteszieken – Koran en respect
o Helemaal anders dan bij ons in die tijd
- Exorcisme (iemand die bezeten was door de duivel en die moesten gereinigd
worden van de duivel) en heksenvervolgingen (Middeleeuwen)
o Katholieke kerk ; straf van God
Exorcisten
Pagina 2 van 41
, Heksenvervolging door inquisiteurs : DRIJFTEST; in het water
gegooid bleven ze drijven? = heksen, zuivere metalen zinken,
onzuivere metalen blijven drijven
o Geloof in natuurlijke oorzaken nooit echt verdwenen
- Gekkenhuizen (1600)
o Erbarmelijk – publiekstrekkers = je kon ze gaan bezichtigen
o Ze werden mishandeld
- Vanaf 1800 – hervormingen
o Frankrijk (Pussin – Pinel) : niet populair! = Niet populair omdat geestes
gestoorden bedreiging voor de samenleving en niet als patiënten die
behoefte hebben aan behandeling
o Morele therapie = Morele therapie ; filosofie gebaseerd op idee dat
patiënten door een menselijke bejegening en een verblijf in een
ontspannen en respectvolle omgeving weer normaal zullen functioneren
o Joseph Guislain (1857 – www.museumdrguislain.be)
o www.hetdolhuys.nl
o Tweede helft : morele therapie in ongenade – afwijkend gedrag is
ongeneeslijk - psychiatrische zkh opnieuw erbarmelijk (lobotomie,
dwangbuis,..)
- De anti-psychiatrische beweging
o Jaren 70 (1870) – psychiatrische stoornissen bestaan niet maar zijn gevolg
van kapitalisme
Doel: betere behandeling met meer nadruk op sociaal dan op medisch
model/meer rechten en inspraak van de patiënt
- 20 eeuw
ste
o Psychiatrische ziekenhuizen ver van de bewoonde wereld
o Na 1950 nieuwe wind
Medicijnen (antipsychotica, antidepressiva)
Sociaal gerichte psychiatrie meer op de voorgrond
Indirecte invloed op vermindering van aantal bedden en toename
ambulante zorg (VERMAATSCHAPPELIJKING VAN ZORG)
Keerzijde ‘liberale’ beleid – aan lot overgelaten
HEDENDAAGSE TRENDS
- Empowerment: de kracht bij de patiënt leggen
- Ervaringsdeskundigheid: worden meer en meer ingezet als bijkomende
hulpverlening
o Mee het traject begeleiden
- Zelfhulpgroepen: lotgenotencontact
o Vb. AA
- Herstelbenadering – eigen actieve rol in herstel
- Taboe en destigmatisering
- Financiering onder druk
- Patiënt/cliënt?
o Patiënt = iemand die ziek is, medisch
o Cliënt = we hebben een gelijkwaardige relatie
Pagina 3 van 41
, Ambulant = je moet er zelf naartie
Mobiel = ze komen naar je toe (online behoort hier ook toe: hulpverlening aan huis vanop
afstand)
Invloed van migratie:
- Grotere groep van mensen met een vreemde origine ook in psychische problemen
terecht komen
- Heeft vooral te maken met omgeving, geschiedenis, verleden (bv. lange
vluchtroute, oorlogstaferelen)
EBM
= Evidence – Based Medicine (best beschikbare bewijs)
- Wetenschappelijk onderbouwde geneeskunde
- Behandelrichtlijnen en behandelprotocollen
o RCT (Randomised Controlled Trials): je maakt minstens 2 groepen van
proefpersonen die je per toeval gaat toewijzen. Gaat voorbij aan de unieke
behandeling van elke patiënt
o Meetbaar en vergelijkbaar – vaak ethische hinder: je kunt niet zomaar
experimenteren met elke behandelmethode, met pillen, …
o Unieke van de mens?
BESLUIT
- Kritisch blijven denken over psychiatrie/psychologie
- Niet simplificeren (biopsychosociaal model)
- Correlatie ≠ causaal verband
o Een verband wil niet zeggen dat er een verklaring is voor gevonden
(correlatie)
o Niet meteen conclusies trekken
- Wat is een psychische stoornis?
- Wat is afwijkend gedrag?
o 6 criteria:
Emotioneel lijden (ongepast of contraproductief)
Functioneren wordt belemmerd
Uitzonderlijk gedrag
Gevaarlijk
Gedrag zorgt voor foute interpretatie van de werkelijkheid
- Culturele en historische invloeden?
2. VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG EN BEHANDELMETHODEN
- Psychische stoornissen kunnen verschillende oorzaken en gevolgen hebben
- Unieke persoon met eigen levensverhaal
- Context waarin alles zich afspeelt (woon-, werk-, leefsituatie)
- Karakteristieken van de stoornis ; niet altijd even herkenbaar
- Perspectieven/visies
Pagina 4 van 41
INLEIDING
1. INLEIDING
BELANGRIJKE TERMINOLOGIE
Psychiatrie: Medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van
psychische stoornissen
Psychische stoornis: Het geheel van afwijkende gedachten, emoties en gedragingen dat
wordt gekenmerkt door andere een storing in het functioneren en zorgt voor (persoonlijk)
lijden.
Symptomen: Specifieke kenmerken of eigenschappen die passen bij een bepaalde
psychische stoornis
Psychiater: ze schrijven medicatie voor
Psycholoog: studie psychologie, zonder medisch diploma kunnen dus geen medicatie
voorschrijven
Psychotherapeut: je hebt nog een therapie opleiding gevolgd
WAT IS AFWIJKEND EN WAT IS NORMAAL?
Er is geen parameter/bloedwaarde voor wat normaal/afwijkend is
- Fundamentele vraag
- Klinische diagnostiek – geen exacte testen – wel klinisch oordeel
- Oordeel kan verschillend zijn in de loop der tijd en van cultuur tot cultuur
Tot 1973 stond homoseksualiteit in de DSM psychische stoornis
Genderdysforie: je niet goed voelen qua gender, staat momenteel opgelijst als psychische
stoornis
- Zin of onzin classificatiesysteem?
o Voor en tegenstanders
o Zorgt voor overmedicalisering: farmabedrijven hebben graag dat er veel
diagnoses zijn meer pillen verkocht
o Meer en meer diagnosen vinden om de farmabedrijven winst te laten
maken
CRITERIA VOOR AFWIJKEND GEDRAG
6 – tal
1. Uitzonderlijk
o Wat niet gemiddeld is/zeldzaam
o Maatstaf
Pagina 1 van 41
, o Op zich niet voldoende om gedrag ‘afwijkend’ te noemen
Vb. recordhouder in de sprint, zeer uitzonderlijk maar niet
afwijkend!
2. Sociaal afwijkend
o Culturele verschillen – dus ook maatstaf
o Wat in ene cultuur afwijkend is, kan in andere cultuur niet afwijkend zijn
3. Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
o Kijken op andere manier naar realiteit, ziet dingen die jij niet ziet
o Bv. anorexia
4. Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
o Ook lijden van de omgeving kan erbij komen
o Iemand lijdt onder de emoties
5. Ongepast of contraproductief
o Bv. verslaving (drugs, alcohol)
o Gaan ongepast gedrag vertonen, gedrag dat hun functioneren belemmert
6. Gevaar
o Voor jezelf of omgeving
Het is niet omdat je afwijkend gedrag vertoont dat je abnormaal bent
Ze gaan niet af op 1 criteria, meestal meerdere maar het aantal ligt niet vast
HISTORISCHE VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG
- Wereldbeeld bepaalt veel
o Geloof in bovennatuurlijke krachten of boze geesten
o Godsdiensten (straf van God)
o Geloof in wetenschap en rede; idee dat God ons leven bepaalde is verlaten
en vervangen door wetenschappelijk studies
- Hippocrates (+/- 400 v. Chr.) – humores (lichaamssappen: zwarte gal, gele gal,
bloed, slijm; stonden elk voor andere beleving, als die lichaamssappen in juiste
hoeveelheid en evenwicht was dan was je gezond)
o Drie categorieën : melancholie (zwarte gal), manie en bezetenheid
- Arabische psychiatrie (8ste-16° eeuw)
o Mensgerichte benadering geesteszieken – Koran en respect
o Helemaal anders dan bij ons in die tijd
- Exorcisme (iemand die bezeten was door de duivel en die moesten gereinigd
worden van de duivel) en heksenvervolgingen (Middeleeuwen)
o Katholieke kerk ; straf van God
Exorcisten
Pagina 2 van 41
, Heksenvervolging door inquisiteurs : DRIJFTEST; in het water
gegooid bleven ze drijven? = heksen, zuivere metalen zinken,
onzuivere metalen blijven drijven
o Geloof in natuurlijke oorzaken nooit echt verdwenen
- Gekkenhuizen (1600)
o Erbarmelijk – publiekstrekkers = je kon ze gaan bezichtigen
o Ze werden mishandeld
- Vanaf 1800 – hervormingen
o Frankrijk (Pussin – Pinel) : niet populair! = Niet populair omdat geestes
gestoorden bedreiging voor de samenleving en niet als patiënten die
behoefte hebben aan behandeling
o Morele therapie = Morele therapie ; filosofie gebaseerd op idee dat
patiënten door een menselijke bejegening en een verblijf in een
ontspannen en respectvolle omgeving weer normaal zullen functioneren
o Joseph Guislain (1857 – www.museumdrguislain.be)
o www.hetdolhuys.nl
o Tweede helft : morele therapie in ongenade – afwijkend gedrag is
ongeneeslijk - psychiatrische zkh opnieuw erbarmelijk (lobotomie,
dwangbuis,..)
- De anti-psychiatrische beweging
o Jaren 70 (1870) – psychiatrische stoornissen bestaan niet maar zijn gevolg
van kapitalisme
Doel: betere behandeling met meer nadruk op sociaal dan op medisch
model/meer rechten en inspraak van de patiënt
- 20 eeuw
ste
o Psychiatrische ziekenhuizen ver van de bewoonde wereld
o Na 1950 nieuwe wind
Medicijnen (antipsychotica, antidepressiva)
Sociaal gerichte psychiatrie meer op de voorgrond
Indirecte invloed op vermindering van aantal bedden en toename
ambulante zorg (VERMAATSCHAPPELIJKING VAN ZORG)
Keerzijde ‘liberale’ beleid – aan lot overgelaten
HEDENDAAGSE TRENDS
- Empowerment: de kracht bij de patiënt leggen
- Ervaringsdeskundigheid: worden meer en meer ingezet als bijkomende
hulpverlening
o Mee het traject begeleiden
- Zelfhulpgroepen: lotgenotencontact
o Vb. AA
- Herstelbenadering – eigen actieve rol in herstel
- Taboe en destigmatisering
- Financiering onder druk
- Patiënt/cliënt?
o Patiënt = iemand die ziek is, medisch
o Cliënt = we hebben een gelijkwaardige relatie
Pagina 3 van 41
, Ambulant = je moet er zelf naartie
Mobiel = ze komen naar je toe (online behoort hier ook toe: hulpverlening aan huis vanop
afstand)
Invloed van migratie:
- Grotere groep van mensen met een vreemde origine ook in psychische problemen
terecht komen
- Heeft vooral te maken met omgeving, geschiedenis, verleden (bv. lange
vluchtroute, oorlogstaferelen)
EBM
= Evidence – Based Medicine (best beschikbare bewijs)
- Wetenschappelijk onderbouwde geneeskunde
- Behandelrichtlijnen en behandelprotocollen
o RCT (Randomised Controlled Trials): je maakt minstens 2 groepen van
proefpersonen die je per toeval gaat toewijzen. Gaat voorbij aan de unieke
behandeling van elke patiënt
o Meetbaar en vergelijkbaar – vaak ethische hinder: je kunt niet zomaar
experimenteren met elke behandelmethode, met pillen, …
o Unieke van de mens?
BESLUIT
- Kritisch blijven denken over psychiatrie/psychologie
- Niet simplificeren (biopsychosociaal model)
- Correlatie ≠ causaal verband
o Een verband wil niet zeggen dat er een verklaring is voor gevonden
(correlatie)
o Niet meteen conclusies trekken
- Wat is een psychische stoornis?
- Wat is afwijkend gedrag?
o 6 criteria:
Emotioneel lijden (ongepast of contraproductief)
Functioneren wordt belemmerd
Uitzonderlijk gedrag
Gevaarlijk
Gedrag zorgt voor foute interpretatie van de werkelijkheid
- Culturele en historische invloeden?
2. VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG EN BEHANDELMETHODEN
- Psychische stoornissen kunnen verschillende oorzaken en gevolgen hebben
- Unieke persoon met eigen levensverhaal
- Context waarin alles zich afspeelt (woon-, werk-, leefsituatie)
- Karakteristieken van de stoornis ; niet altijd even herkenbaar
- Perspectieven/visies
Pagina 4 van 41
