Financieel management
Hoofdstuk 1: financieel management in de onderneming......................................................................6
1 doelstellingen van financieel management.....................................................................................6
1.1 winstmaximalisatie is onvoldoende als financiële doelstelling.................................................6
1.2 Waardecreatie voor de aandeelhouders...................................................................................6
1.3 samenhang met andere doelstellingen.....................................................................................7
2 controle...........................................................................................................................................7
2.1 fraudes......................................................................................................................................7
2.2 interne controle en interne audits............................................................................................7
2.3 externe audits...........................................................................................................................8
3 financiële functie is de onderneming...............................................................................................9
4 kernopdrachten van de financiële functie.......................................................................................9
5 organisatie van het financieel beheer............................................................................................10
Hoofdstuk 2: analytische boekhouding.................................................................................................12
1 algemene, beleids- en kostprijsboekhouding.................................................................................12
1.1 rol van de accountancy in de organisatie................................................................................12
1.2 algemene boekhouding (financial accounting).......................................................................12
1.3 beleidsboekhouden (management accounting)......................................................................12
1.3 kostprijsboekhouding (cost accounting).................................................................................12
2 kostensoorten................................................................................................................................12
2.1 kosten.....................................................................................................................................12
2.2 kostenobject...........................................................................................................................13
2.3 variabele versus vaste kosten..................................................................................................13
2.4 directe versus indirecte kosten...............................................................................................13
2.5 toepassingen...........................................................................................................................13
3 break-even analyse........................................................................................................................14
3.1 break-even punt......................................................................................................................14
3.2 berekening break-even...........................................................................................................14
3.3 winst of verlies bij een gegeven volume.................................................................................14
3.4 verdere toepassingen.............................................................................................................14
3.5 lessen uit de break-even analyse............................................................................................14
3.6 beperkingen van het break-even model.................................................................................15
4 integrale kostprijsberekening.........................................................................................................15
4.1 voor- en nacalculatie...............................................................................................................15
4.2 directe en indirecte versus variabele en vaste kosten.............................................................15
1
, 4.3 toepassingen...........................................................................................................................15
4.4 keuze van de omslagsleutels...................................................................................................15
4.5 kostenveroorzakers – cost drivers...........................................................................................16
4.5 toepassing op gebruik omslagsleutels....................................................................................17
5 activity based costing.....................................................................................................................17
5.1 probleemstelling.....................................................................................................................17
5.2 oplossing via ABC....................................................................................................................17
5.3 werkwijze bij ABC....................................................................................................................18
5.4 waarom ABC...........................................................................................................................18
5.5 wanneer ABC gebruiken..........................................................................................................18
Hoofdstuk 3: de jaarrekening................................................................................................................19
1 de enkelvoudige jaarrekening........................................................................................................19
1.1 de jaarrekening.......................................................................................................................19
1.2 Rapporteringsschema.............................................................................................................20
1.3 neerlegging van de JR.............................................................................................................20
2 controle van de jaarrekening.........................................................................................................21
2.1 het bedrijfsrevisoraat..............................................................................................................21
2.2 de audit van de jaarrekening..................................................................................................22
3 de geconsolideerde jaarrekening...................................................................................................23
3.1 waarom consolideren?............................................................................................................23
3.2 wat is consolidatie?.................................................................................................................24
3.3 toepassingsgebied..................................................................................................................24
3.4 consolidatiecriteria.................................................................................................................24
3.5 consolidatiemethoden............................................................................................................25
3.6 consolidatieprincipes..............................................................................................................26
3.7 eliminatie van intragroepstransacties en intragroepsresultaten.............................................26
4 IFRS................................................................................................................................................26
4.1 wat is IFRS?.............................................................................................................................26
4.2 doel van de invoering van IFRS...............................................................................................27
4.3 IFRS versus het Belgisch jaarrekeningrecht.............................................................................27
Hoofdstuk 4: financiële analyse............................................................................................................28
1 situering van financiële analyse.....................................................................................................28
1.1 wat?........................................................................................................................................28
1.2 voor wie?................................................................................................................................28
1.3 analysetechnieken..................................................................................................................28
2 verticale en horizontale analyse....................................................................................................29
2
, 2.1 verticale analyse.....................................................................................................................29
2.2 horizontale analyse.................................................................................................................29
3 solvabiliteit....................................................................................................................................29
3.1 begrip solvabiliteit..................................................................................................................29
3.2 financiële zelfstandigheid.......................................................................................................30
3.3 algemene schuldengraad........................................................................................................30
4 liquiditeit.......................................................................................................................................30
4.1 begrip liquiditeit.....................................................................................................................30
4.2 liquiditeit in ruime zin: Current ratio.......................................................................................30
4.3 netto bedrijfskapitaal..............................................................................................................31
4.4 liquiditeit in enige zin: Quick ratio..........................................................................................31
4.5 aantal dagen voorraad en voorraadrotatie.............................................................................31
4.6 aantal dagen klantenkrediet en klantenrotatie.......................................................................31
4.7 aantal dagen leverancierskrediet en leveranciersrotatie........................................................32
4.8 netto te financieren periode...................................................................................................32
5 rendabiliteit...................................................................................................................................33
5.1 begrip rendabiliteit.................................................................................................................33
5.2 netto rendabiliteit van het eigen vermogen............................................................................33
5.3 netto rendabiliteit van het totaal der activa, vóór belastingen...............................................33
6 enkele andere kerngetallen...........................................................................................................33
6.1 toegevoegde waarde..............................................................................................................33
6.2 verkoopsmarge.......................................................................................................................33
6.3 toegevoegde waarde per personeelslid..................................................................................34
6.4 cashflow..................................................................................................................................34
4.7 de begrippen EBIT en EBITDA.....................................................................................................34
Hoofdstuk 5: budgettering....................................................................................................................35
1 situering.........................................................................................................................................35
1.1 budgettering; wat?..................................................................................................................35
1.2 tijdaspect bij budgettering......................................................................................................35
1.3 budgetteringscyclus................................................................................................................35
1.4 masterbudget.........................................................................................................................36
2 voordelen van budgettering...........................................................................................................36
2.1 ondersteuning van de strategische plannen...........................................................................36
2.2 raamwerk voor prestatie-evaluatie.........................................................................................36
2.3 motivatie van managers en werknemers................................................................................36
3 operationeel budget......................................................................................................................36
3
, 3.1 productiebudget.....................................................................................................................36
3.2 budget directe materialen......................................................................................................36
3.3 budget directe arbeidskost.....................................................................................................37
3.4 indirecte productiekosten.......................................................................................................37
3.5 gebudgetteerde integrale kostprijs.........................................................................................37
3.6 kostprijs van verkochte goederen...........................................................................................37
3.7 activity based budgettering....................................................................................................37
3.8 kaïzen budgettering................................................................................................................37
4 financieel budget...........................................................................................................................37
4.1 gebudgetteerde financiële staten...........................................................................................37
4.2 liquiditeitsbudget of kostplanning..........................................................................................38
4.3 financiële planningsmodellen.................................................................................................38
4.4 gevoeligheidsanalyse..............................................................................................................38
5 investeringsbudget........................................................................................................................38
5.1 investeren: wat?.....................................................................................................................38
5.2 belang van investeringsbeslissingen.......................................................................................38
5.3 beoordelen van investeringsprojecten....................................................................................38
5.4 fasen in de beoordeling van een investeringsproject..............................................................39
6 budgetverantwoordelijkheid.........................................................................................................40
Hoofdstuk 6: interne controle, audit en compliance............................................................................41
1 interne controles en interne audit.................................................................................................41
1.1 audit: wat?..............................................................................................................................41
1.2 interne controle......................................................................................................................41
1.3 interne versus externe audit...................................................................................................42
2 types audits...................................................................................................................................42
2.1 operationele audit..................................................................................................................42
2.2 financiële audit.......................................................................................................................42
2.3 bijzondere audits....................................................................................................................42
3 componenten van het interne controlesysteem............................................................................42
3.1 controleomgeving...................................................................................................................43
3.2 risicobeoordeling....................................................................................................................43
3.3 controlemaatregelen..............................................................................................................43
3.4 informatie en communicatie...................................................................................................44
3.5 controlebewaking...................................................................................................................44
4 methodologie voor een operationele audit...................................................................................44
4.1 voorbereiding.........................................................................................................................44
4
Hoofdstuk 1: financieel management in de onderneming......................................................................6
1 doelstellingen van financieel management.....................................................................................6
1.1 winstmaximalisatie is onvoldoende als financiële doelstelling.................................................6
1.2 Waardecreatie voor de aandeelhouders...................................................................................6
1.3 samenhang met andere doelstellingen.....................................................................................7
2 controle...........................................................................................................................................7
2.1 fraudes......................................................................................................................................7
2.2 interne controle en interne audits............................................................................................7
2.3 externe audits...........................................................................................................................8
3 financiële functie is de onderneming...............................................................................................9
4 kernopdrachten van de financiële functie.......................................................................................9
5 organisatie van het financieel beheer............................................................................................10
Hoofdstuk 2: analytische boekhouding.................................................................................................12
1 algemene, beleids- en kostprijsboekhouding.................................................................................12
1.1 rol van de accountancy in de organisatie................................................................................12
1.2 algemene boekhouding (financial accounting).......................................................................12
1.3 beleidsboekhouden (management accounting)......................................................................12
1.3 kostprijsboekhouding (cost accounting).................................................................................12
2 kostensoorten................................................................................................................................12
2.1 kosten.....................................................................................................................................12
2.2 kostenobject...........................................................................................................................13
2.3 variabele versus vaste kosten..................................................................................................13
2.4 directe versus indirecte kosten...............................................................................................13
2.5 toepassingen...........................................................................................................................13
3 break-even analyse........................................................................................................................14
3.1 break-even punt......................................................................................................................14
3.2 berekening break-even...........................................................................................................14
3.3 winst of verlies bij een gegeven volume.................................................................................14
3.4 verdere toepassingen.............................................................................................................14
3.5 lessen uit de break-even analyse............................................................................................14
3.6 beperkingen van het break-even model.................................................................................15
4 integrale kostprijsberekening.........................................................................................................15
4.1 voor- en nacalculatie...............................................................................................................15
4.2 directe en indirecte versus variabele en vaste kosten.............................................................15
1
, 4.3 toepassingen...........................................................................................................................15
4.4 keuze van de omslagsleutels...................................................................................................15
4.5 kostenveroorzakers – cost drivers...........................................................................................16
4.5 toepassing op gebruik omslagsleutels....................................................................................17
5 activity based costing.....................................................................................................................17
5.1 probleemstelling.....................................................................................................................17
5.2 oplossing via ABC....................................................................................................................17
5.3 werkwijze bij ABC....................................................................................................................18
5.4 waarom ABC...........................................................................................................................18
5.5 wanneer ABC gebruiken..........................................................................................................18
Hoofdstuk 3: de jaarrekening................................................................................................................19
1 de enkelvoudige jaarrekening........................................................................................................19
1.1 de jaarrekening.......................................................................................................................19
1.2 Rapporteringsschema.............................................................................................................20
1.3 neerlegging van de JR.............................................................................................................20
2 controle van de jaarrekening.........................................................................................................21
2.1 het bedrijfsrevisoraat..............................................................................................................21
2.2 de audit van de jaarrekening..................................................................................................22
3 de geconsolideerde jaarrekening...................................................................................................23
3.1 waarom consolideren?............................................................................................................23
3.2 wat is consolidatie?.................................................................................................................24
3.3 toepassingsgebied..................................................................................................................24
3.4 consolidatiecriteria.................................................................................................................24
3.5 consolidatiemethoden............................................................................................................25
3.6 consolidatieprincipes..............................................................................................................26
3.7 eliminatie van intragroepstransacties en intragroepsresultaten.............................................26
4 IFRS................................................................................................................................................26
4.1 wat is IFRS?.............................................................................................................................26
4.2 doel van de invoering van IFRS...............................................................................................27
4.3 IFRS versus het Belgisch jaarrekeningrecht.............................................................................27
Hoofdstuk 4: financiële analyse............................................................................................................28
1 situering van financiële analyse.....................................................................................................28
1.1 wat?........................................................................................................................................28
1.2 voor wie?................................................................................................................................28
1.3 analysetechnieken..................................................................................................................28
2 verticale en horizontale analyse....................................................................................................29
2
, 2.1 verticale analyse.....................................................................................................................29
2.2 horizontale analyse.................................................................................................................29
3 solvabiliteit....................................................................................................................................29
3.1 begrip solvabiliteit..................................................................................................................29
3.2 financiële zelfstandigheid.......................................................................................................30
3.3 algemene schuldengraad........................................................................................................30
4 liquiditeit.......................................................................................................................................30
4.1 begrip liquiditeit.....................................................................................................................30
4.2 liquiditeit in ruime zin: Current ratio.......................................................................................30
4.3 netto bedrijfskapitaal..............................................................................................................31
4.4 liquiditeit in enige zin: Quick ratio..........................................................................................31
4.5 aantal dagen voorraad en voorraadrotatie.............................................................................31
4.6 aantal dagen klantenkrediet en klantenrotatie.......................................................................31
4.7 aantal dagen leverancierskrediet en leveranciersrotatie........................................................32
4.8 netto te financieren periode...................................................................................................32
5 rendabiliteit...................................................................................................................................33
5.1 begrip rendabiliteit.................................................................................................................33
5.2 netto rendabiliteit van het eigen vermogen............................................................................33
5.3 netto rendabiliteit van het totaal der activa, vóór belastingen...............................................33
6 enkele andere kerngetallen...........................................................................................................33
6.1 toegevoegde waarde..............................................................................................................33
6.2 verkoopsmarge.......................................................................................................................33
6.3 toegevoegde waarde per personeelslid..................................................................................34
6.4 cashflow..................................................................................................................................34
4.7 de begrippen EBIT en EBITDA.....................................................................................................34
Hoofdstuk 5: budgettering....................................................................................................................35
1 situering.........................................................................................................................................35
1.1 budgettering; wat?..................................................................................................................35
1.2 tijdaspect bij budgettering......................................................................................................35
1.3 budgetteringscyclus................................................................................................................35
1.4 masterbudget.........................................................................................................................36
2 voordelen van budgettering...........................................................................................................36
2.1 ondersteuning van de strategische plannen...........................................................................36
2.2 raamwerk voor prestatie-evaluatie.........................................................................................36
2.3 motivatie van managers en werknemers................................................................................36
3 operationeel budget......................................................................................................................36
3
, 3.1 productiebudget.....................................................................................................................36
3.2 budget directe materialen......................................................................................................36
3.3 budget directe arbeidskost.....................................................................................................37
3.4 indirecte productiekosten.......................................................................................................37
3.5 gebudgetteerde integrale kostprijs.........................................................................................37
3.6 kostprijs van verkochte goederen...........................................................................................37
3.7 activity based budgettering....................................................................................................37
3.8 kaïzen budgettering................................................................................................................37
4 financieel budget...........................................................................................................................37
4.1 gebudgetteerde financiële staten...........................................................................................37
4.2 liquiditeitsbudget of kostplanning..........................................................................................38
4.3 financiële planningsmodellen.................................................................................................38
4.4 gevoeligheidsanalyse..............................................................................................................38
5 investeringsbudget........................................................................................................................38
5.1 investeren: wat?.....................................................................................................................38
5.2 belang van investeringsbeslissingen.......................................................................................38
5.3 beoordelen van investeringsprojecten....................................................................................38
5.4 fasen in de beoordeling van een investeringsproject..............................................................39
6 budgetverantwoordelijkheid.........................................................................................................40
Hoofdstuk 6: interne controle, audit en compliance............................................................................41
1 interne controles en interne audit.................................................................................................41
1.1 audit: wat?..............................................................................................................................41
1.2 interne controle......................................................................................................................41
1.3 interne versus externe audit...................................................................................................42
2 types audits...................................................................................................................................42
2.1 operationele audit..................................................................................................................42
2.2 financiële audit.......................................................................................................................42
2.3 bijzondere audits....................................................................................................................42
3 componenten van het interne controlesysteem............................................................................42
3.1 controleomgeving...................................................................................................................43
3.2 risicobeoordeling....................................................................................................................43
3.3 controlemaatregelen..............................................................................................................43
3.4 informatie en communicatie...................................................................................................44
3.5 controlebewaking...................................................................................................................44
4 methodologie voor een operationele audit...................................................................................44
4.1 voorbereiding.........................................................................................................................44
4