Samenvatting - Diagnostiek ()

2025 – 2026
Diagnostiek van opvoedings- en ontwikkelingsproblemen
(200300087)
Inhoudsopgave
-Hoorcollege 1: Algemene inleiding; de diagnostische cyclus-..............................................................................................2
Begrippenlijst HC1.................................................................................................................................................................6

-Hoorcollege 2: Neuropsychologisch onderzoek-....................................................................................................................7
Begrippenlijst HC2...............................................................................................................................................................11

-Hoorcollege 3: Vroegkinderlijke diagnostiek-.....................................................................................................................13
Begrippenlijst HC3...............................................................................................................................................................19

-Hoorcollege 4: Leerproblemen-............................................................................................................................................20
Begrippenlijst HC4...............................................................................................................................................................24

-Hoorcollege 5: Diagnostiek bij mensen met een verstandelijke beperking-.....................................................................25
Begrippenlijst HC5...............................................................................................................................................................28

-Hoorcollege 6: Gezinsdiagnostiek-........................................................................................................................................29
Begrippenlijst HC 6..............................................................................................................................................................34

-Hoorcollege 7: Intelligentieonderzoek-................................................................................................................................35
Begrippenlijst HC 7..............................................................................................................................................................37

-Hoorcollege 8: Diagnostiek van psychosociale problemen-................................................................................................38
Begrippenlijst HC 8..............................................................................................................................................................40

-Hoorcollege 9: Diagnostiek bij motorische problemen-.....................................................................................................41
Begrippenlijst HC 9..............................................................................................................................................................43

-Diagnostische cyclus De Bruyn-............................................................................................................................................45
Hoofdstuk 2: Uitgangspunten...............................................................................................................................................45
Hoofdstuk 3: De diagnostische cyclus.................................................................................................................................45
Hoofdstuk 4: Aanmelding.....................................................................................................................................................46
Hoofdstuk 5: Klachtanalyse.................................................................................................................................................47
Hoofdstuk 6: Het uitwerken van diagnostisch scenario.......................................................................................................48
Hoofdstuk 7: Probleemanalyse............................................................................................................................................49
Hoofdstuk 8: Verklaringanalyse...........................................................................................................................................51
Hoofdstuk 9: Indicatieanalyse..............................................................................................................................................53
Hoofdstuk 10: Advies...........................................................................................................................................................54

-Lijstjes en schema’s (handig voor het leren)-......................................................................................................................55
Diagnostische hypothesen binnen de diagnostische cyclus.................................................................................................55
Overzicht onderzoeksmiddelen Diagnostiek........................................................................................................................56

,-Hoorcollege 1: Algemene inleiding; de diagnostische
cyclus-

Na een toelichting op de doelen en de opzet van de cursus wordt de diagnostische cyclus (De Bruyn et al., 2003)
gepresenteerd, die vervolgens in de werkgroepen wordt uitgediept. Aan de hand van het Hypothese Toetsend
Model kan voor verschillende doelgroepen onderkend worden wat het probleem is n.a.v. de klachten waarmee
een kind is aangemeld. Ook kan aan de hand van hypotheses voor verschillende probleemgebieden (Begeer et
al., 2024) worden nagegaan waardoor deze ontstaan, in stand gehouden of versterkt worden, zodat een
verklaring kan worden gegeven. Het diagnostisch onderzoek leidt tot een integratief beeld op basis waarvan
tenslotte een bepaalde aanpak geïndiceerd kan worden.

Wat is diagnostiek?
 Een systematische aanpak om problemen in kaart te brengen, te verhelderen en te verklaren.
 Om goed na te kunnen gaan wat er aan te doen is.
 Nodig om grip te krijgen op de complexe werkelijkheid.
Het hele proces van het onderzoeken van een probleem of situatie met het oog op het verkrijgen van een
uniek, gedetailleerd en voldoende compleet klinisch beeld, teneinde de problemen van de hulpvrager en hun
situatie te begrijpen en verklaren met het oog op gefundeerde advisering en probleemoplossing

Screening, assessment en classificatie m.b.t. ontwikkeling, gedrag en functioneren worden geïntegreerd tot een
(klinisch) beeld om
1. De problemen te begrijpen = onderkennen en verklaren
2. Een advies te geven m.b.t. begeleiding/behandeling
3. Ontwikkeling te volgen

Orthopedagogische diagnostiek
 Kind/jongere als opvoedeling; in relatie tot zijn (beroeps) opvoeders/systeem.
 (cliënt) systeem: gezin, pedagogische relaties, (werk)setting.
Systeemperspectief:
 Context (ouders en leerkracht/groepsleider).
 Wederzijdse beïnvloeding (relatie) kind en context.
 Transactioneel model; kind ↔ context
Ontwikkelingsperspectief:
 Past het gedrag bij de ontwikkelingsfase?

Ontwikkeling
 Verstandelijke, cognitieve ontwikkeling.
 Sociaal emotionele ontwikkeling.
 Neuro-motorische ontwikkeling.
 Groei en gezondheid.

Doelen van diagnostiek
 Bijdragen tot het verminderen van een probleem of het oplossen van een probleem.
 Niet alleen letten op risicofactoren, maar ook op protectieve factoren (wat gaat goed, hierop
aansluiten en versterken).
 Empowerment (mogelijkheden om met problemen om te gaan) van cliënt systeem (bijv. het gezin)
vergrote

Hoe voeren we diagnostiek uit?
1. Op basis van onze theoretische kennis over de factoren die van belang zijn voor opvoeding en
ontwikkeling.
2. M.b.v. een systematische aanpak: door gebruik van het hypothese toetsend model en de
Diagnostische Cyclus.

, 3. Classificatie systemen, zoals DSM
DSM-5-TR
Classificatie vs Diagnose
 Diagnose: Een gedetailleerd en omvattend beeld met een verklaring voor de problemen van de cliënt
en zijn/haar situatie, uitmondend in een advies.
 Meestal aan de hand van een classificatie
o Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM).
o International Classification of Diseases (ICD).
 Classificatie kan niet altijd gesteld worden
 Handelingsgerichte diagnostiek toch aanknopingspunten geven.

Belangrijkste DSM-5-TR classificatie categorieën voor kinderen
 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
 Disruptieve, impulsbeheersings- en andere gedragsproblemen
 Angststoornissen
 Depressie
 Psychotrauma en stressor gerelateerd.
 Voedings- en eetstoornissen.
 Stoornissen in de zindelijkheid.
 Slaap waakstoornissen.
 Andere problemen
o Relatie problemen, opvoedingsproblemen, mishandeling.
o Onderwijs, werk, economische omstandigheden, huisvesting

DSM-5
Voordelen Nadelen

 Communicatie  Stigma
 Systematisch onderzoek  Te simplificerend
 Prognoses  Betrouwbaarheid?
 Behandelingsmogelijkhede
n
 Wetenschappelijk
onderzoek

De diagnostische cyclus
Systematische aanpak → op basis van 5 Vragen / kapstokken
Vraag Fase

1. Over wie gaat het? Aanmelding
Doelgroepen (Gezin, Individu, Leeftijd, Setting)

2. Wat is er aan de hand? (klachten/problemen) Klachtanalyse + probleemanalyse
Onderkenning; verschillende probleemgebieden

3. Waardoor komt dat probleem, of waardoor Verklaringsanalyse
wordt het in stand gehouden? Verklaring; biologisch -, cognitief-affectief -, gedrags
niveau

4. Wat is er aan te doen? Indicatieanalyse
Behandeling/ondersteuning

5. Wat is het advies? Advisering + rapportage
Advies afhankelijk van behandelmogelijkheden en

, wensen hulpvragers

De Diagnostische cyclus is gebaseerd op:

Empirische cyclus (de Groot, 1961): Regulatieve cyclus (van Strien, 1974):
 Wetenschappelijk onderzoek  Praktijk zorgverlening
 Hypothese toetsing  Het zorgverleningsproces is systematisch en
 Empirische gegevensverzameling in fases ingedeeld
 Sommige fases worden herhaald indien
nodig

Theoretische achtergrond Empirische cyclus (de Regulatieve cyclus (van Strien, 1975, 1984)
Groot, 1961) 1. Probleem herkenning
1. Observatie/oriëntatie op een theorie 2. Probleemdefiniëring / Diagnose
2. Hypothese/predictie vanuit de theorie 3. Kiezen van een behandeling
3. Hypothese toetsing 4. Plannen van de behandeling
4. Conclusie geldigheid van de theorie 5. Uitvoeren van de behandeling
6. Evaluatie

Essentie: toetsing van de juistheid van beschrijvingen Essentie: evaluatie van het effect van geboden hulp.
van de werkelijkheid

Hypothese: er is sprake van…
 Indicaties: signalen die aangeven dat een bepaalde interventie of aanpak passend is.
 Contra-indicaties: signalen die aangeven dat een bepaalde interventie niet passend is.

Aard van de hypotheses
Verhelderend VHD Hoe verwoorden we het probleem? Klachtenanalyse KA

Onderkennend ODK Wat speelt er? Probleemanalyse PA

Verklarend VKR Waarom speelt dit? Verklaringsanalyse VA

Indicerend IDC Hoe te helpen? Indicatieanalyse IA

De diagnostische cyclus




Fase 1: aanmelding
 Personalia
 Schooltype/groep
 Gezinssamenstelling